Η Ρωσία εφάρμοσε πρόσφατα την επανειλημμένη απειλή της να αναστείλει τη συμμετοχή της στη συμφωνία εξαγωγής σιτηρών μέσω των λιμανιών της Μαύρης Θάλασσας.
Μέχρι το πρωί της περασμένης Δευτέρας, που αντιστοιχεί στις 17 Ιουλίου, την τελευταία ημέρα της συμφωνίας, όλες οι ενδείξεις έδειχναν την παράτασή της, αλλά η κατάσταση άλλαξε εντελώς όταν η γέφυρα που ένωνε τη Ρωσία με την ουκρανική χερσόνησο της Κριμαίας, την οποία η Ρωσία προσάρτησε σε αυτήν, δέχτηκε επίθεση για δεύτερη φορά, σκοτώνοντας δύο άτομα.
Η Μόσχα έχει απειλήσει πολλές φορές να αποχωρήσει από τη συμφωνία, αλλά τίποτα από αυτά δεν έχει ληφθεί σοβαρά υπόψη.
Φαίνεται ότι η συμφωνία για τα σιτηρά θα παραμείνει σε αναστολή , τις επόμενες δύο εβδομάδες, τουλάχιστον μέχρι το τέλος της Ρωσοαφρικανικής Συνόδου Κορυφής, που έχει προγραμματιστεί να διεξαχθεί στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσίας, στις 27 και 28 Ιουλίου, και η συμφωνία μπορεί να συνεχίσει να αναστέλλεται μέχρι τη συνάντηση των προέδρων της Τουρκίας και της Ρωσίας, τον προσεχή Αύγουστο.
Η Αλεξάνδρα Προκοπένκο, μη κάτοικος μελετητής στο Κέντρο Ερευνών Ειρήνης Carnegie Ρωσίας-Ευρασίας, λέει σε ανάλυση που δημοσιεύτηκε από τον ιστότοπο του Carnegie ότι οι αγορές δεν φαίνονται πεπεισμένες ότι η περίοδος αναστολής θα είναι μεγάλη.
Η Μόσχα απείλησε πολλές φορές να αποχωρήσει από τη συμφωνία, αλλά καμία από αυτές δεν ελήφθη στα σοβαρά. Σε κάθε περίπτωση, το Κρεμλίνο εξαρτάται από τους εταίρους του σε βαθμό που δεν του κάνει απλή την αποχώρηση από τη συμφωνία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πριν από ένα χρόνο επετεύχθη συμφωνία εξαγωγής σιτηρών μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Εθνών και της Τουρκίας, με στόχο να επιτραπεί η εξαγωγή ποσοτήτων ουκρανικών σιτηρών που χρειάζονται απεγνωσμένα οι παγκόσμιες αγορές για να σταματήσουν την άνοδο των παγκόσμιων τιμών των τροφίμων.
Σύμφωνα με το πρώτο μέρος της συμφωνίας, η Ρωσία δεσμεύτηκε να μην επιτεθεί σε φορτηγά πλοία που μεταφέρουν ουκρανικά σιτηρά από λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, ενώ η Τουρκία και τα Ηνωμένα Έθνη θα επιθεωρούσαν το φορτίο των πλοίων.
Από την άλλη, το δεύτερο μέρος της συμφωνίας ορίζει ότι οι ρωσικές εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και λιπασμάτων εξαιρούνται από τις αμερικανικές και ευρωπαϊκές κυρώσεις.
Η Ρωσία αντιτίθεται επίσημα στη μη εξαγωγή ουκρανικών σιτηρών σε φτωχές χώρες, παρόλο που ο προορισμός εξαγωγής δεν ήταν μέρος της συμφωνίας.
Από την υπογραφή της συμφωνίας, πριν από ένα χρόνο, περίπου 32 εκατομμύρια τόνοι ουκρανικών σιτηρών αξίας μεταξύ 8 και 9 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν εξαχθεί σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, της Ισπανίας και της Τουρκίας.
Η συμφωνία συνέβαλε στη μείωση των παγκόσμιων τιμών των τροφίμων κατά 11,6%, σύμφωνα με τον Δείκτη Τιμών Τροφίμων των Ηνωμένων Εθνών.
Η συμφωνία για την Ουκρανία είναι μια σημαντική πηγή σκληρού νομίσματος και άδειασε τα ουκρανικά αποθέματα σιτηρών για να φιλοξενήσουν τη νέα καλλιέργεια και απέτρεψε την πτώση των εγχώριων τιμών.
Έξι εβδομάδες αργότερα, το Κρεμλίνο φάνηκε να επανεξετάζει τη συμφωνία, παραπονούμενο ότι τα άλλα μέρη δεν τηρούσαν τους όρους της. Η Ρωσία αντιτίθεται επίσημα στη μη εξαγωγή ουκρανικών σιτηρών σε φτωχές χώρες, αν και ο προορισμός εξαγωγής δεν ήταν μέρος της συμφωνίας.
Ταυτόχρονα, ο κύριος στόχος της συμφωνίας της Ρωσίας ήταν η άρση των περιορισμών στις εξαγωγές σιτηρών και λιπασμάτων.
Μολονότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση απήλλαξαν από κυρώσεις τα ρωσικά γεωργικά προϊόντα και λιπάσματα, οι ευρωπαϊκές εταιρείες εξακολουθούν να διστάζουν να επιστρέψουν στις συναλλαγές τους με τους Ρώσους ομολόγους τους ως συνήθως.
Η Ρωσία είναι επίσης δυσαρεστημένη που η κρατική Αγροτική Τράπεζα της Ρωσίας δεν έχει επανασυνδεθεί στο διεθνές τραπεζικό σύστημα διακανονισμού SWIFT, όπως απαιτείται από τη συμφωνία. Αντίθετα, τα Ηνωμένα Έθνη πρότειναν μια μέση λύση, συνδέοντας ένα υποκατάστημα της τράπεζας με το σύστημα SWIFT.
Παρά τους δυτικούς περιορισμούς, η Ρωσία πέτυχε να εξάγει 60 εκατομμύρια τόνους σιτηρών σε ξένες αγορές κατά τη διάρκεια του γεωργικού έτους που έληξε στις 30 Ιουνίου και κέρδισε περισσότερα από 41 δισεκατομμύρια δολάρια από αυτές τις εξαγωγές.
Οι προοπτικές για τα κέρδη από τις εξαγωγές και τη νέα καλλιέργεια δεν είναι λιγότερο αισιόδοξες από πέρυσι. Οι αποθήκες εξακολουθούν να είναι εφοδιασμένες με ποσότητες ρεκόρ σιτηρών και οι Ρώσοι εξαγωγείς έχουν προσαρμοστεί στις κυρώσεις.
Η Προκοπένκο, επισκέπτρια ερευνητής στο Κέντρο Τάξης και Διακυβέρνησης για την Ανατολική Ευρώπη, τη Ρωσία και την Κεντρική Ασία του Γερμανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, λέει ότι όταν η Ρωσία συμφώνησε στη συμφωνία εξαγωγής σιτηρών, δεν συνειδητοποίησε την έκταση της αυξανόμενης εξάρτησής της από την Κίνα και την Τουρκία.
Πράγματι, η Κίνα, ως ένας από τους κύριους εισαγωγείς ουκρανικών σιτηρών που εξάγονταν σύμφωνα με τη συμφωνία, συμπεριέλαβε το θέμα της συμφωνίας ως ξεχωριστό στοιχείο στο σχέδιό της για την ειρήνη στην Ουκρανία. Η Μόσχα δεν θέλει να χαλάσει τη σχέση της με το Πεκίνο, το οποίο έχει γίνει ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ρωσικών ενεργειακών υλικών και ο μεγαλύτερος πωλητής αγαθών που υπόκεινται σε κυρώσεις της Δύσης στη ρωσική αγορά.
Το ίδιο επαναλαμβάνεται και με την Τουρκία, καθώς οι τουρκικές εξαγωγές στη Ρωσία διπλασιάστηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους σε περίπου 5 δισ. δολάρια, ενώ η Ρωσία εξήγαγε αγαθά στην Τουρκία αξίας 27,7 δισ. δολαρίων.
Για τη Μόσχα, η Άγκυρα έχει γίνει όχι μόνο ένα σημαντικό υλικοτεχνικό κέντρο, αλλά και «μία από τις λίγες χώρες με τις οποίες διεξάγει διάλογο υψηλού επιπέδου», σύμφωνα με την πρόσφατη παραδοχή του Κρεμλίνου.
Όπως βλέπει η Προκοπένκο, η σταθερότητα των τιμών του σιταριού στην παγκόσμια αγορά, παρά την ανακοίνωση της Ρωσίας να αναστείλει τη συμμετοχή της στη συμφωνία, δείχνει ότι οι αγορές δεν πιστεύουν ότι τα ουκρανικά σιτηρά θα παραμείνουν παγιδευμένα στη χώρα. Οι προειδοποιήσεις των ρωσικών αρχών ότι τα λιμάνια της βορειοδυτικής Μαύρης Θάλασσας έχουν γίνει μια «προσωρινά επικίνδυνη περιοχή» δεν αντικατοπτρίστηκαν ξεκάθαρα στις παγκόσμιες τιμές, σε αντίθεση με αυτό που συνέβη στην αρχή του ρωσο-ουκρανικού πολέμου, που ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου.
Η Ρωσία απέτυχε να κατευθύνει τη συμφωνία υπέρ της, τη στιγμή που δεν βελτίωσε την εκτίμηση για την αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων. Ο Πούτιν σκέφτηκε ότι η συμφωνία θα έδινε στη χώρα του μόχλευση έναντι της Ουκρανίας και της Δύσης.
Την ίδια στιγμή, η Ουκρανία προετοιμάστηκε για την κατάρρευση της συμφωνίας, επικοινωνώντας ανεξάρτητα με μεταφορείς και ασφαλιστικές εταιρείες και παρέχοντας εγγυήσεις για την ασφάλεια των αποστολών. Το Κίεβο ίδρυσε επίσης ειδικό ασφαλιστικό ταμείο για το σκοπό αυτό, με κεφάλαιο 547 εκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο, εάν η Ρωσία δεν επιστρέψει στη συμφωνία στο εγγύς μέλλον, οι παγκόσμιες τιμές θα αυξηθούν.
Είναι σαφές ότι η Ρωσία απέτυχε να κατευθύνει τη συμφωνία υπέρ της τον περασμένο χρόνο, τη στιγμή που δεν βελτίωσε την εκτίμησή της για την αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων. Ο Πούτιν είχε οραματιστεί ότι η συμφωνία θα έδινε στη χώρα του επιρροή στην Ουκρανία και τη Δύση, αλλά αυτό που συνέβη είναι ότι η Μόσχα έγινε απλώς ένας επίσημος εταίρος στη συμφωνία. Ενώ οι παρατηρητές λαμβάνουν υπόψη τις θέσεις του Ρώσου προέδρου επειδή οι αποφάσεις του είναι απρόβλεπτες, οι απειλές του δεν λαμβάνονται πλέον σοβαρά υπόψη.
Τέλος, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναμένεται να επισκεφθεί τη Μόσχα τον επόμενο μήνα για να συζητήσει τη συμφωνία για τα σιτηρά και άλλους φακέλους.
Ο Ερντογάν απολαμβάνει μεγάλη επιρροή στη Μόσχα για να την πείσει να επιστρέψει στη συμφωνία, εάν οι Αφρικανοί ηγέτες δεν είχαν καταφέρει να την πείσουν να επιστρέψει κατά τη διάρκεια της ρωσοαφρικανικής συνόδου κορυφής, που είχε προγραμματιστεί για το τέλος αυτού του μήνα.
(dpa)
—