Το πρωτόκολλο συνεργασίας, το οποίο επιτρέπει στην Αιθιοπία να επωφεληθεί από ένα σημαντικό θαλάσσιο λιμάνι στη διεθνώς μη αναγνωρισμένη Σομαλιλάνδη, έχει οδηγήσει σε πολλές πολιτικές και νομικές επικρίσεις σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο.
Η κίνηση της Αιθιοπίας αύξησε επίσης τις ανησυχίες για τη «στρατιωτικοποίηση της Ερυθράς Θάλασσας».
Σύμφωνα με το πρωτόκολλο, η Αντίς Αμπέμπα στοχεύει να «δημιουργήσει μια στρατιωτική βάση σε μια περιοχή όπου είναι συγκεντρωμένες πολλές διεθνείς στρατιωτικές βάσεις».
Αυτό με τη σειρά του (σύμφωνα με τους παρατηρητές) αυξάνει την ένταση του περιφερειακού και διεθνούς ανταγωνισμού και θέτει την απειλή ένοπλων συγκρούσεων στην περιοχή, όπου ορισμένες χώρες υποφέρουν από ασφάλεια και οικονομική ευθραυστότητα.
Την περασμένη Δευτέρα, ο πρωθυπουργός της Αιθιοπίας Αμπίι Άχμεντ έκανε τα πρώτα νομικά βήματα για την πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα, καθώς η χώρα του δεν έχει ακτή, υπογράφοντας ένα «πρωτόκολλο συνεργασίας» με τον ηγέτη της Σομαλιλάνδης Μούσα Μπιχί Αμπντί.
Η συμφωνία
Το πρωτόκολλο προβλέπει ότι η Αιθιοπία θα χρησιμοποιεί το λιμάνι Μπερμπέρα της Σομαλιλάνδης.
Σύμφωνα με το πρωτόκολλο, το ναυτικό της Αιθιοπίας θα λάβει 20 χιλιόμετρα θαλάσσιας πρόσβασης με αντάλλαγμα μια συμφωνία μίσθωσης που θα διαρκέσει για 50 χρόνια και σε αντάλλαγμα θα αναγνωρίσει επίσημα τη Σομαλιλάνδη.
Η Σομαλιλάνδη αποσχίστηκε από τη Σομαλία και κήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία της το 1991.
Ωστόσο, αυτό το βήμα δεν αναγνωρίστηκε από τη διεθνή κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών και της Αφρικανικής Ένωσης.
Σε απάντηση στη συμφωνία της με την αποσχισθείσα περιοχή της γειτονικής της χώρας, η Σομαλία κατηγόρησε την κυβέρνηση της Αιθιοπίας για «παραβίαση της κυριαρχίας και της εδαφικής της ακεραιότητας» και κάλεσε τον πρεσβευτή της στην Αντίς Αμπέμπα για διαβουλεύσεις.
Ο Πρόεδρος της Σομαλίας Χασάν Σεΐχ Μαχμούντ, στην ομιλία του στο κοινοβούλιο την Τρίτη, δήλωσε ότι το πρωτόκολλο συνεργασίας που υπογράφηκε μεταξύ της Αιθιοπίας και της διοίκησης της Σομαλιλάνδης είναι «παράνομο και αποτελεί σαφή παραβίαση του διεθνούς δικαίου και δεν μπορεί να εφαρμοστεί».
Περιφερειακές και διεθνείς θέσεις
Η συμφωνία προκάλεσε περιφερειακές και διεθνείς αντιδράσεις. Ο εκπρόσωπος του Αραβικού Συνδέσμου Γκαμάλ Ρούσντι δήλωσε ότι «απορρίπτει και καταδικάζει κάθε μνημόνιο κατανόησης που παραβιάζει την κυριαρχία του σομαλικού κράτους και επιχειρεί να εκμεταλλευτεί την αστάθεια της εσωτερικής κατάστασης της Σομαλίας και τις παραπαίουσες διαπραγματεύσεις στη Σομαλία».
Σε δήλωση που εξέδωσε το Υπουργείο Εξωτερικών την Τετάρτη, η Αίγυπτος τόνισε «την ανάγκη να σεβαστεί πλήρως την ενότητα και την κυριαρχία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Σομαλίας σε όλα τα εδάφη της». Το υπουργείο υπογράμμισε ότι η Αίγυπτος είναι αντίθετη σε οποιαδήποτε μέτρα που θα έβλαπταν τη σομαλική κυριαρχία.
Η Αίγυπτος προειδοποίησε επίσης για τον κίνδυνο αύξησης των επίσημων βημάτων, ενεργειών και δηλώσεων που γίνονται από χώρες της περιοχής και εκτός της περιοχής, υπονομεύοντας τους παράγοντες σταθερότητας στην περιοχή του Κέρας της Αφρικής και αυξάνοντας τις εντάσεις μεταξύ των χωρών.
Στη δήλωσή τους την Τετάρτη, οι ΗΠΑ τόνισαν την ανάγκη σεβασμού της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Σομαλίας. Ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάθιου Μίλερ δήλωσε σε δήλωση στους δημοσιογράφους:
Συμμετέχουμε με άλλους εταίρους εκφράζοντας τη βαθιά μας ανησυχία για την κλιμάκωση της έντασης στο Κέρας της Αφρικής.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε παρόμοια δήλωση την Τρίτη, τονίζοντας ότι ο σεβασμός της κυριαρχίας της Σομαλίας είναι «το κλειδί για την ειρήνη στο Κέρας της Αφρικής».
Στη δήλωσή της την Πέμπτη, η Αφρικανική Ένωση τόνισε τις εκκλήσεις για ηρεμία στο Κέρας της Αφρικής.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής της Αφρικανικής Ένωσης, Μούσα Φάκι Μουχάμεντ, εξέδωσε δήλωση και κάλεσε για «ηρεμία και αμοιβαίο σεβασμό για να μειωθεί η αυξανόμενη ένταση» μεταξύ Αιθιοπίας και Σομαλίας.
Κάλεσε επίσης τις δύο χώρες να μπουν σε διαδικασία διαπραγμάτευσης «χωρίς καθυστέρηση» για την επίλυση των διαφορών τους.
Τι λέει Αιγύπτιος ειδικός στα ζητήματα της Αφρικής
Ο Αιγύπτιος Ράμι Ζούχντι, ειδικός σε θέματα Αφρικής, αξιολόγησε την τελευταία συμφωνία μεταξύ Αιθιοπίας και Σομαλιλάνδης, την οποία χαρακτήρισε «παράνομη», ως απτό παράδειγμα της ταραγμένης κατάστασης που έχει βιώσει η περιοχή του Κέρας της Αφρικής τα τελευταία χρόνια.
Ο Ζούχντι δήλωσε ότι αυτή η συμφωνία ήταν «το αποτέλεσμα δεδηλωμένων και ακάλυπτων συμμαχιών μεταξύ περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων που ανταγωνίζονται για επιρροή στην περιοχή».
Ο Ζούχντι αποδίδει την τελευταία συμφωνία στα γεγονότα στο Σουδάν και τη Γάζα, τις επιχειρήσεις που πραγματοποιούν οι Χούτι στην Ερυθρά Θάλασσα και τη δημιουργία ενός νέου ναυτικού συνασπισμού σε μια περιοχή με έντονη διεθνή στρατιωτική παρουσία.
«Όλα αυτά υποδεικνύουν σημάδια κλιμάκωσης και έντασης που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε στρατιωτικές συγκρούσεις ή αυξημένες διαταραχές ασφάλειας, δεδομένων των πολιτικών τρωτών σημείων και της ασφάλειας που αντιμετωπίζουν πολλές χώρες της περιοχής», είπε ο Ζούχντι.
Η αναζήτηση διεξόδου στη θάλασσα
Η Αιθιοπία, μια μεσόγεια χώρα, αναζητά πρόσβαση στη θάλασσα για τρεις δεκαετίες αφού έχασε τη μεγάλη ακτογραμμή της στην Ερυθρά Θάλασσα ως αποτέλεσμα της ανεξαρτησίας της Ερυθραίας το 1993 μετά από μακρύ πόλεμο. Το εξωτερικό εμπόριο και οι εισαγωγές της Αιθιοπίας εξαρτώνται επί του παρόντος από το λιμάνι του Τζιμπουτί.
Ο πρωθυπουργός της Αιθιοπίας περιέγραψε την ανάγκη της χώρας του για θαλάσσιο λιμάνι ως «υπαρξιακό» ζήτημα.
«Η απόκτηση ενός λιμανιού στην Ερυθρά Θάλασσα είναι απαραίτητο για να απελευθερωθούν 120 εκατομμύρια πολίτες από τη «γεωγραφική φυλακή»», δήλωσε ο πρωθυπουργός σε τηλεοπτική ομιλία του τον περασμένο Οκτώβριο.
Από την άλλη πλευρά, η Ταϊβάν θέλει επίσης να συνάψει διπλωματικές σχέσεις με τη Σομαλιλάνδη.
Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε κριτική από την Κίνα, η οποία υποστηρίζει τη Σομαλία και προσπαθεί να ενισχύσει την οικονομική και πολιτική επιρροή της στην αφρικανική ήπειρο γενικά και στην περιοχή της Ανατολικής Αφρικής ειδικότερα, καταλήγει το αραβικό δημοσίευμα της «Μέσης Ανατολής» (Asharq Al Awsat).
—