“Άκουσα έναν χωροφύλακα να λέει σ’ ένα Γερμανό, δείχνοντας έναν που ήταν νεκρός..Καμαράντ! Γκράν κομμουνίστ! Ταυτόχρονα με το περίστροφό του έδωσε τη χαριστική βολή”: Σαν σήμερα, 22 Απρίλη 1944, ανδρες της Ειδικής Ασφάλειας εκτελούν 17 κρατούμενους στην Σχολη Χωροφυλακής.
Ήταν Σάββατο, 5 το απόγευμα, όταν δυο λεωφορεία,γεμάτα με ανδρες της Ειδικής Ασφάλειας(της “Ελληνικής Γκεστάπο”), με πολιτική περιβολή και οπλισμένους με αυτόματα, που συνόδευαν τους 17 κρατούμενους, μπήκαν στην αυλή της Σχολής Χωροφυλακής.
Επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος ήταν ο ταγματάρχης Κ. Μιχαλέας και ο υπομοίραρχος Ηλίας Σκαμπαρδώνης. Αρχισαν να κατεβάζουν τους κρατούμενους κατά εξάδες, τους έστηναν στην αυλή και τους εκτελούσαν, μπροστά στα μάτια πλήθους κόσμου που είχε συγκεντρωθεί στη Μεσογείων, για τον εσπερινό.
Η εκτέλεση των 17 ήτανεκτέλεση που έγινε από καθαρά “Ελληνικό” απόσπασμα, με απόφαση του δωσίλογου υπουργού Εσωτερικών, Αναστάσιου Ταβουλάρη, χωρίς καταδικαστική απόφαση για τους ομήρους.
Τους ομήρους διάλεξε ο αρχιδολοφόνος και αρχιβασανιστής Διευθυντής της Ειδικής Ασφάλειας Αλέξανδρος Λάμπου, από τις φυλακές Χατζηκώστα και τα κρατητήρια της Ειδικής στην οδό Ελπίδος και του επιταγμένου ξενοδοχείου “Κρυστάλ”.
Οι 17εκτελέστηκαν σε αντίποινα μιας επίθεσης του ΕΛΑΣ που έγινε σε Σταθμό Χωροφυλακής του Μαραθώνα στις 7 Απρίλη 1944, στην οποία σκοτώθηκαν 6 χωροφύλακες.
Ανάμεσα στους 17 εκτελεσμένους ήταν και ο σπουδαίος δάσκαλος Παναγής Δημητράτος. Είχε γεννηθεί το 1886. Υπήρξε Σύνεδρος στοΙδρυτικό 1ο Συνέδριο του ΣΕΚΕ το Νοέμβρη του 1918, εκλέχτηκε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής στο 2ο Συνέδριο. Στο σπίτι του, Δουκίσσης Πλακεντίας 3, στους Αμπελόκηπους, πραγματοποιήθηκε η ιδρυτική Σύσκεψη της ΕΠΟΝ, στις 23 Φλεβάρη 1942.
Στη δεύτερη δίκη των δωσιλόγων, που ξεκίνησε 18 Οκτώβρη 1945, ανάμεσα σε άλλα εγκλήματα της Ειδικής Ασφάλειας, συζητήθηκε και η εκτέλεση των 17.
Στον πρόεδρο του δικαστηρίου κατατέθηκε έγγραφη κατάθεση της Αγνής Δημητράτου, χήρας του Παναγή Δημητράτου, στην οποία αναφέρει πως “όργανα του Λάμπου συνέλαβαν τον άνδρα της, επειδή βρήκαν ένα βιβλίο του γραμμένο στη …δημοτική γλώσσα, πως καταδικάσθηκε σε εκτόπιση 35 μηνών, που την έκανε στου Χατζηκώστα, και πως μετά την έκτιση της ποινής του αντί ν’ απολυθεί, οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα,με υπόδειξη του Λάμπου.
Ο Διονύσης Αναγνωστόπουλος, που ήταν στους κρατούμενους που οδηγήθηκαν για εκτέλεση, κατάφερε αν επιζήσει, τραυματισμένος, παριστάνωντας τον νεκρό. Απο την κατάθεση του στο δικαστήριο:
“Στη δεύτερη εξάδα κ. Πρόεδρε ήμουνα κι εγώ. Ενας χωροφύλακας αρνήθηκε να πάρει μέρος στο απόσπασμα. Αφού τον έδειραν τον συνέλαβαν. Βαδίζαμε καμιά 500ριά μέτρα μας βάλανε σ’ ένα χαράκωμα και παρατάχθηκε το απόσπασμα.
-Λάβετε θέσιν! Επί σκοπόν! Πυρ! διέταξε ο Μιχαλέας.
Έπεσα κάτω. Με βρήκε μια σφαίρα στο κάτω χείλος και βγήκε από το δεξί μάγουλο, αφού μου κατάστρεψε τα δόντια. Πλημμύρισα στο αίμα.
Εκλεισα τα μάτια μου! Κράτησα την αναπνοή μου. Έπρεπε να είμαι νεκρός! Άκουσα ένα χωροφύλακα να λέει σ’ ένα Γερμανό, δείχνοντας έναν που ήταν νεκρός δίπλα μου: Καμαράντ! Γκράν κομμουνίστ! Ταυτόχρονα με το περίστροφό του έδωσε τη χαριστική βολή.
Ο ίδιος πυροβόλησε και προς το κεφάλι μου. Η σφαίρα με πήρε ξυστά και χώθηκε στο χώμα. Μας βγάλανε τα παπούτσια, μας φόρτωσαν στη νεκροφόρα, μας πήγαν στο Γ΄ Νεκροταφείο και μας άφησαν στο νεκροθάλαμο για να μας θάψουν το πρωί. Μόλις νύχτωσε, έσπασα το συρματόπλεγμα του παραθύρου και μέσα από τα χωράφια πήρα το δρόμο για την Αθήνα. Βρήκα άσυλο σ’ ένα φτωχόσπιτο..”.
Ποτέ δεν αποδόθηκε πραγματική δικαιοσύνη για το έγκλημα (όπως και για άλλα εγκλήματα των δωσιλόγων). Ο Λάμπου καταδικάστηκε σε θάνατο. Σε επόμενη δίκη για το μπλόκο της Κοκκινιάς καταδικάστηκε επίσης σε θάνατο. Η ποινή του σύντομα μετατράπηκε σε ισόβια και τελικά..αποφυλακίστηκε το 1952.
Ο Ταβουλάρης ακολούθησε τους ναζί όταν αυτοί έφυγαν απο την χώρα και πέθανε στην Αυστρία το 1945.
Πηγές: “Οι δωσίλογοι της κατοχής –Δίκες παρωδία”, Νίκος Καρκάνης, Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1981, “Η Εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα”, Μενέλαος Χαραλαμπίδης, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2012, “22 Απρίλη 1944 — Η Εκτέλεση των 17 στη Σχολή Χωροφυλακής”, Ανδρέας Δενεζάκης, Ημεροδρόμος, “Η Εκτέλεση του Παναγή Δημητράτου”, Χριστίνα Σωτήρχου.