Γραφείο Αποικιών: Ομοσπονδία = προετοιμασία εξελισσόμενης διχοτόμησης
Φανούλα Αργυρου
Σε συνέχεια του άρθρου μου στην έντυπη «Σημερινή», 12.1.2025*
Κατασκεύαζαν βόμβες
Έκθεση 31/8/1957. Έκρηξη σε σπίτι προαστίου της Λευκωσίας. Τραυματίστηκαν 4 Τουρκοκύπριοι σοβαρά, ένας εκ των οποίων πέθανε. Έρευνα φανέρωσε ποσότητα βομβών και μηχανισμό κατασκευής βομβών. Όλα έδειχναν ότι Τούρκοι φοιτητές κατασκεύαζαν βόμβες, για να χρησιμοποιούνται από τη ΒΟΛΚΑΝ.
Ο Σύνδεσμος Αποφοίτων του τουρκικού γυμνασίου (Λισέ), σε συνεργασία με το κόμμα «Η Κύπρος είναι τουρκική», διοργάνωναν γιορτή για τις 9 Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία η Λευκωσία κατακτήθηκε από τους Τούρκους το 1571, και την ίδια μέρα το 1923, οι Τούρκοι κέρδισαν τη μάχη στη Σμύρνη εναντίον των Ελλήνων.
Στις 13/10/1957 ο Δρ Κουτσιούκ στο χωριό Γαλάτα διακήρυξε τη γνωστή του γραμμή «Διχοτόμηση η μόνη λύση»…
1958
Λαθραία όπλα με την κάλυψη των Βρετανών
Μεγάλη ποσότητα πιστολιών έφθασαν στην Αμμόχωστο μέσω Ιταλίας σε τουρκικό πλοιάριο [Η έκθεση (Επαρχιακής Διοίκησης Αμμοχώστου, Ιανουάριος 1958) δεν αναφέρει τίποτα για κατάσχεση και εννοείται ότι τα όπλα δόθηκαν στους Τούρκους ανενόχλητα, όπως και σε άλλες περιπτώσεις].
Προβοκάτορες από τη Λευκωσία οργάνωσαν διαμαρτυρία στην παλιά πόλη, στις 21/1/1958, με κάπου 150-700 άτομα, φωνάζοντας συνθήματα όπως «Διχοτόμηση και μόνο διχοτόμηση», «Θυμηθείτε τα Δαρδανέλλια», «Ο κυβερνήτης είναι φιλο-Έλληνας»… Την ίδια εκδήλωση επανέλαβαν στις 26 και 27 Ιανουαρίου, όταν ψιθυρίστηκε ότι η Βρετανία δέχθηκε τη διχοτόμηση, με τον όχλο να χορεύει στην κεντρική πλατεία (Ήταν τότε που ο διχοτόμος Σερ Χιου Φουτ είχε ετοιμάσει το τριχοτομικό του σχέδιο προσαρμοσμένο στα μέτρα του Δρος Νιχάτ Ερίμ, ο οποίος τον Ιανουάριο του 1958 είχε σχετικές επαφές και διαπραγματεύσεις στο Λονδίνο με το Φόρεϊν Όφις. Το Σχέδιο Φουτ αργότερα εμφανίστηκε ως «Σχέδιο Μακμίλαν»).
Τουρκοκύπριοι λιθοβολούν και πυρπολούν ελληνικές περιουσίες
Στις 27/1/1958, ομάδα από 30 νεαρούς τοποθέτησαν τουρκικές σημαίες στην Πλατεία Ατατούρκ, στη Λευκωσία, διαλύθηκαν από την Αστυνομία, αλλά επέστρεψαν και ένας αστυνομικός κτυπήθηκε από διαδηλωτή. Ο όχλος εμπόδισε την Αστυνομία από το να συλλάβει τον ένοχο… Συγκεντρώθηκε πλήθος και λιθοβολήθηκαν οχήματα της Αστυνομίας, η οποία χρησιμοποίησε δακρυγόνα και ρόπαλα. Ο όχλος ανασυγκροτήθηκε και την επομένη έβαλαν φωτιά σε οχήματα της Αστυνομίας και λιθοβόλησαν και πάλι. Δύο Τουρκοκύπριοι κτυπήθηκαν από Λαντ-Ρόβερ της Αστυνομίας, οι οποίοι αργότερα υπέκυψαν στα τραύματά τους. Μεγάλο γκαράζ στην Πύλη Κερύνειας, ιδιοκτησία Ελληνοκύπριου, έγινε ολοκαύτωμα του πυρός και αριθμός αυτοκινήτων καταστράφηκαν ολοσχερώς. Το εργοστάσιο κατασκευής τσιγάρων Ardath επίσης πήρε φωτιά. Επιβλήθηκε κατ’ οίκον περιορισμός και ο τουρκικός τομέας της Λευκωσίας αποκλείσθηκε.
Στις 28/1/1958, Τουρκοκύπριοι διαδηλωτές συγκρούστηκαν με τα σώματα ασφαλείας. Μία μοτοσικλέτα δεν σταμάτησε σε στρατιωτικό μπλόκο, πυροβόλησαν τα σώματα ασφαλείας…
Στην Αμμόχωστο ομάδα Τουρκοκυπρίων προσπάθησαν να παραβιάσουν τον κατ’ οίκον περιορισμό, πυροβόλησαν τα σώματα ασφαλείας και δολοφονήθηκαν δύο Τουρκοκύπριοι…
Οι Τουρκοκύπριοι μουχτάρηδες διατάχθηκαν να παραιτηθούν και ότι η παθητική αντίσταση ήταν το καλύτερο όπλο… Το φυλλάδιο κυκλοφόρησε στα Τουρκικά στις 31.1.1958 με παρόμοια στην Αμμόχωστο, Κερύνεια, Λάπηθο, Πόλη και Γιαλιά (χωριό της Πάφου). Ο μουχτάρης της Καντούς παραιτήθηκε. Ακολούθησαν «εθελοντικές» παραιτήσεις… (Την έκθεση υπογράφει ο A. F. Thomson, ChiefSuperintendent of Police, for assistant Chief Constable).
Μασκοφόροι εκβιάζουν Τουρκοκύπριους μουχτάρηδες και αζάδες
3/2/1958, έξι οπλισμένοι μασκοφόροι διέταξαν τον μουχτάρη του Ξερού να τους δώσει τη σφραγίδα και το έμβλημά του.
4/2/1958, ένας μασκοφόρος επισκέφθηκε το κλαμπ ΠΕΚ στο χωριό Πύλα και παρέδωσε επιστολή στον μουχτάρη να δώσει τη σφραγίδα και το έμβλημά του.
7/2/1958, τρεις μασκοφόροι, ο ένας με πιστόλι, απαίτησαν από τον μουχτάρη στο Βουνί να τους παραδώσει τη σφραγίδα του γραφείου του.
10/2/1958, τρεις μασκοφόροι με κυνηγετικά όπλα μπήκαν στο σπίτι του μουχτάρη στο Σκουλλί και πήραν τη σφραγίδα και το έμβλημά του.
11/2/1958, δύο μασκοφόροι οπλισμένοι πήραν τη σφραγίδα και το έμβλημα του μουχτάρη της Κυπερούντας.
11/2/1958, δύο μασκοφόροι μπήκαν σ’ ένα καφενείο της περιοχή Γαληνής/Λεύκας, και διέταξαν τον μουχτάρη, που ήταν παρών, να παραδώσει τη σφραγίδα του γραφείου του.
12/2/1958, στο Κολόσσι, δύο οπλισμένοι μασκοφόροι μπήκαν στο σπίτι του μουχτάρη και πήραν την σφραγίδα και το έμβλημά του.
13/2/1958, δύο μασκοφόροι μπήκαν στο σπίτι του μουχτάρη του Χρυσηλιού και πήραν τη σφραγίδα του γραφείου του.
13/2/1958, τέσσερεις μασκοφόροι με κυνηγετικά όπλα πήραν τη σφραγίδα και το έμβλημα του μουχτάρη στο Λουτρό.
15/2/1958, τρεις μασκοφόροι ένοπλοι με κυνηγετικά όπλα επισκέφθηκαν το σπίτι του μουχτάρη, στο Τραχώνι, και πήραν τον κτηματολογικό κατάλογο. Τη σφραγίδα την είχαν ήδη πάρει τον Σεπτέμβριο του 1956, κάτω από παρόμοιες συνθήκες.
Στις 16/2/1958, δύο μασκοφόροι ένοπλοι με περίστροφα μπήκαν στο σπίτι του μουχτάρη της Επισκοπής και πήραν τη σφραγίδα του γραφείου…
Γραφείο Αποικιών: «Υποστήριξη ομοσπονδιακής λύσης θα ερμηνευθεί ως να προετοιμάζουμε το έδαφος για εξελισσόμενη διχοτόμηση»!
Σημείωμα του Γραφείου Αποικιών, ημερ. 22/1/1958, έλεγε: «… Φαντάζομαι θα πρέπει να προχωρούμε με πολλή προσοχή στην ιδέα της ομοσπονδίας. Αν φανούμε ότι δεσμευόμαστε με οποιονδήποτε τρόπο πάνω σε ομοσπονδιακή λύση με τους Τούρκους, θα ερμηνευθεί ως να προετοιμάζουμε το έδαφος για εξελισσόμενη διχοτόμηση. Τότε θα καταρρεύσει οποιαδήποτε ελπίδα να καταφέρουμε τους Ελληνοκύπριους να δεχθούν το σχέδιο Φουτ και να δουλέψουν για ένα σύνταγμα αυτο-κυβέρνησης. Όπως και να ’χει όμως το πράγμα, δεν βλέπω ένα ομοσπονδιακό σύνταγμα να έχει νόημα στην Κύπρο. ΄Ισως να θέλεις να ρωτήσεις τον Λόρδο Ράτκλιφ να επεκταθεί στο τι εννοούσε στις παραγράφους 27-29 της έκθεσής τους».
Κάποιοι αξιωματούχοι προειδοποιούσαν, αλλά αγνοήθηκαν. Το Λονδίνο προχώρησε στην προετοιμασία… «εξελισσόμενης διχοτόμησης» λόγω και των λαθών των δικών μας «ηγετών»…
Η πλατεία Ατατούρκ (σήμερα ονομαζόμενη πλατεία Sarayonu) στην κατεχόμενη Λευκωσία.
O Δρ Φαζίλ Κουτσιούκ, μετέπειτα Αντιπρόεδρος της νεοσύστατης Κυπριακής Δημοκρατίας, πέθανε στις 15.1.1984.
*Ερευνήτρια/Δημοσιογράφος simerini.sigmalive.com