Χαμένα μαθηματικά χειρόγραφα του Απολλώνιου ανακαλύφθηκαν ξανά χάρη στην αραβική εκδοχή τους

Στη βιβλιοθήκη του ολλανδικού Πανεπιστημίου του Λάιντεν/ Leiden βρέθηκε η αραβική μετάφραση δύο βιβλίων του Απολλώνιου της Πέργας που λείπουν από τον Απολλώνιο της Πέργας, μεγάλης φυσιογνωμίας των ελληνιστικών μαθηματικών, αποκαλύπτοντας τον βασικό ρόλο των μεσαιωνικών Αράβων μελετητών στη μετάδοση της αρχαίας γνώσης.

Ο αρχαίος Έλληνας μαθηματικός Απολλώνιος από την Πέργα (~262-190 π.Χ.) είναι διάσημος για το έργο του στη γεωμετρία, ιδιαίτερα τη μελέτη των ελλείψεων, των παραβολών και των υπερβολών.

Το σημαντικότερο έργο του ανθρώπου με το παρατσούκλι του «Μεγάλου Γεωμέτρου», Conics , ανακαλύφθηκε εκ νέου κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης και έτσι έπαιξε βασικό ρόλο στην ανάπτυξη των σύγχρονων μαθηματικών.

 Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι μελετητές δεν είχαν πρόσβαση στους οκτώ τόμους του. Τα βιβλία V και VII θεωρούνταν –μέχρι τώρα– χαμένα στη Δύση.

Ένας νέος τόμος με τίτλο Προφήτες, ποιητές και μελετητές , που περιλαμβάνει συνεισφορές από περίπου πενήντα ερευνητές και βιβλιοθηκονόμους, εκδόθηκε πρόσφατα με την ευκαιρία των εγκαινίων της νέας Βιβλιοθήκης Μέσης Ανατολής στο Λάιντεν (Ολλανδία).

Τώρα, ανακοινώνεται η ανακάλυψη της μετάφρασης των δύο χαμένων μαθηματικών βιβλίων του Απολλώνιου της Πέργας, σε αραβικό χειρόγραφο, που φυλάσσεται στο Πανεπιστήμιο του Λάιντεν για τέσσερις αιώνες.

Κείμενα που ρίχνουν νέο φως στη μετάδοση της επιστημονικής γνώσης μεταξύ του ελληνικού κόσμου και του μεσαιωνικού ισλαμικού πολιτισμού.

Ξεχασμένος θησαυρός στη συλλογή του Golius

Το εν λόγω κείμενο μεταφέρθηκε στο Πανεπιστήμιο του Λάιντεν από τον Ολλανδό ανατολίτη και μαθηματικό Jacob Golius (1596-1667), μεταξύ της συλλογής σχεδόν 200 ανατολίτικων χειρογράφων που απέκτησε κατά τα ταξίδια του στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

 Από αυτά τα έργα των μεσαιωνικών Αράβων μελετητών, θα αντλούσε επίσης το σημαντικότερο έργο του, το Lexicon Arabico-Latinum (1653), ένα μνημειώδες αραβολατινικό λεξικό αναφοράς.

Η πρόσφατα ανακαλυφθείσα αραβική μετάφραση του Απολλώνιου στη συλλογή του Jacob Golius έχει περιγραφεί ως «συναρπαστική» από τον Ολλανδό μαθηματικό και ιστορικό της επιστήμης Jan Pieter Hogendijk.

Σε δήλωση του Πανεπιστημίου της Sharjah (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), τονίζει ότι εκτός από το αυστηρό επιστημονικό του περιεχόμενο, είναι στολισμένο με έγχρωμες εικονογραφήσεις και γραμμένο με προσεκτική αραβική καλλιγραφία.

 «Αυτά τα χειρόγραφα μαρτυρούν τις πνευματικές ικανότητες, την πειθαρχία και τη δύναμη συγκέντρωσης των επιστημόνων και των γραφέων της εποχής » , τονίζει.

Στο σταυροδρόμι ελληνικής και ισλαμικής γνώσης

Η ανακάλυψη αυτών των κειμένων στα αρχεία ξαναρχίζει την έρευνα για τη μετάδοση των ελληνικών μαθηματικών στον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο.

Κατά την Ισλαμική Χρυσή Εποχή (8ος-13ος αι.), πολλά ελληνικά κείμενα μεταφράστηκαν , μελετήθηκαν και σχολιάστηκαν από μελετητές του μεσαιωνικού Ισλάμ, όπως ο Al-Kindi, ο Al-Fârâbî και ο Alhazen.

Εμπλουτισμένες μεταγραφές που, εκτός από το ότι προσφέρουν μοναδικές γνώσεις για τα πνευματικά επιτεύγματα του ισλαμικού πολιτισμού (μαθηματικά, αστρονομία, γεωγραφία) της εποχής, επέτρεψαν τη διατήρηση και μετάδοση της αρχαίας γνώσης.

Παρά τον πλούτο των συλλογών που διατηρούνται από δυτικά ιδρύματα, όπως η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας (BnF) και η Βρετανική Βιβλιοθήκη στο Λονδίνο (Αγγλία), πολλά χειρόγραφα παραμένουν υποεκμετάλλευτα, αποδοκιμάζει τους ειδικούς της επικοινωνίας.

Η έλλειψη ειδικών που να κατέχουν τα αραβικά, τα περσικά και τα τουρκικά, ειδικότερα, εμποδίζει τη σε βάθος μελέτη αυτών των επιστημονικών θησαυρών. «Η στενότερη συνεργασία μεταξύ Δυτικών και Αράβων ερευνητών, καθώς και οι προσπάθειες για ψηφιοποίηση και προσβασιμότητα, θα μας επέτρεπαν να τους εκμεταλλευτούμε καλύτερα », σημειώνουν.

Ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για αυτά τα έγγραφα είναι, ωστόσο, εμφανές μέσω νέων πρωτοβουλιών, όπως ένα πρόσφατο εργαστήριο που διοργανώθηκε στο Πανεπιστήμιο της Sharjah.

Οι συμμετέχοντες έμαθαν για το abjad , ένα σύμφωνο σύστημα γραφής που χρησιμοποιείται από μουσουλμάνους επιστήμονες σε συνδυασμό με το σεξουαλικό σύστημα , το οποίο χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα για τη μέτρηση του χρόνου και των γωνιών.

Προσπάθειες που θα μπορούσαν τελικά να ανοίξουν «νέες προοπτικές για τον θεμελιώδη ρόλο [αυτών των μελετητών από τον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο] στην ανάπτυξη της παγκόσμιας γνώσης » .

Ματθίλδη Ραγκό – Δημοσιογράφος web editor Ιστορία GEO.fr

—

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ  – Echedoros.blog