Η Τουρκία είναι έτοιμη να επικυρώσει στρατιωτικές συμφωνίες-πλαίσια που έχουν υπογραφεί με τρία βαλκανικά κράτη, μια κίνηση που ενισχύει περαιτέρω τη στρατιωτική παρουσία της Άγκυρας στην περιοχή ενώ επεκτείνει τη στρατηγική της επιρροή στην Ελλάδα.
Όπως σημειώνει το Nordic Monitor οι συμφωνίες της Τουρκίας που υπογράφηκαν το 2024 με την Αλβανία, το Κοσσυφοπέδιο και τα Σκόπια, έρχονται σε μια περίοδο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων στην ανατολική Μεσόγειο.
«Η Ελλάδα έχει εκφράσει ανησυχία για τις διευρυνόμενες αμυντικές συνεργασίες της Τουρκίας, ιδιαίτερα σε περιοχές με ιστορική και στρατηγική σημασία», σχολιάζει ο αρθρογράφος Λεβέντ Κενέζ, αλλά η αλήθεια είναι ότι η κοντόφθαλμη Κυβέρνηση Μητσοτάκη… κοιμάται τον ύπνο του δικαίου και αναλώνεται στη διαφύλαξη της καρέκλας και όχι των εθνικών συμφερόντων.
Το τουρκικό σχέδιο περικύκλωσης της Ελλάδας προχωρά απρόσκοπτα και σύντομα, η χώρα μας το μόνο που θα βλέπει γύρω της είναι η Ay Yıldız (σ.σ. τουρκική σημαία) και όχι κάποιος σύμμαχος.
Είναι γεγονός ότι τα Βαλκάνια αποτελούν εδώ και καιρό «πεδίο μάχης» για επιρροή μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ και των… εξωτερικών δυνάμεων (βλέπε Άγκυρα) και οι βαθύτεροι στρατιωτικοί δεσμοί της Τουρκίας με αυτές τις χώρες σηματοδοτούν την πρόθεσή της να παίξει πιο ενεργό ρόλο στη δυναμική της περιφερειακής ασφάλειας
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι συμφωνίες με τις τρεις βαλκανικές χώρες εντάχθηκαν με διαδικασίες… fast-track στην ατζέντα του τουρκικού κοινοβουλίου, σε αντίθεση με παρόμοια στρατιωτικά σύμφωνα που συνήθως υποβάλλονται σε πιο μακροχρόνιες διαδικασίες αναθεώρησης.
Ο Ταγίπ Ερντογάν βλέπει αυτές τις συμφωνίες ως μέρος μιας ευρύτερης και πολυδιάστατης στρατηγικής: τόσο για την ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας με γειτονικά και συμμαχικά έθνη, όσο και τις περιφερειακές απειλές για την ασφάλεια, αλλά και ως μέρος του τουρκικού σχεδίου περικύκλωσης και αποδυνάμωσης της (όποιας) επιρροής της Ελλάδας στα Βαλκάνια.
Τι περιλαμβάνουν οι συμφωνίες της Τουρκίας και πού αποσκοπούν
Όπως αναφέρει το Nordic Monitor, με βάσει τις συμφωνίες που έχουν συναφθεί, η Τουρκία και οι εταίροι της θα συνεργαστούν σε διάφορους στρατιωτικούς και αμυντικούς τομείς, όπως εκπαίδευση και εκμάθηση, κοινές ασκήσεις, συνεργασία αμυντικής βιομηχανίας, ανταλλαγή πληροφοριών, υλικοτεχνική υποστήριξη, ιατρικές υπηρεσίες, κυβερνοάμυνα, ειρηνευτικές αποστολές και καταπολέμηση ναρκών ξηράς και αυτοσχέδιων εκρηκτικών μηχανισμών.
Οι συμφωνίες διευκολύνουν επίσης την ανταλλαγή προσωπικού, την κοινή έρευνα στη στρατιωτική επιστήμη και τεχνολογία και την επιχειρησιακή συνεργασία σε αποστολές ανθρωπιστικής βοήθειας και ανακούφισης από καταστροφές.
Η Τουρκία θεωρεί τέτοιες επίσημες στρατιωτικές συμφωνίες ως «σκαλοπάτι» για βαθύτερους αμυντικούς δεσμούς και μελλοντικές συμφωνίες. Χρησιμεύουν επίσης ως σημείο αναφοράς για την ευρύτερη συνεργασία στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
Μια στρατηγική που αρχικά συνδέθηκε με την πώληση μη επανδρωμένων αεροσκαφών από την Τουρκία που παράγονται από την εταιρεία Baykar του γαμπρού του Προέδρου Ερντογάν και έκτοτε επεκτάθηκε για να συμπεριλάβει διάφορα αμυντικά προϊόντα.
Το Nordic Monitor έχει αποκαλύψει ότι η Τουρκία χρησιμοποιεί ολοένα και περισσότερο ολοκληρωμένες συμφωνίες-πλαίσιο, για να αποκρύψει από τον δημόσιο έλεγχο επακόλουθες στρατιωτικές, αμυντικές και μυστικές συμφωνίες.
Η έκθεση επικαλείται τον στρατηγό Esat Mahmut Yılmaz, επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης Νομικών Υπηρεσιών στο Υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας, ο οποίος αποκάλυψε αυτή την προσέγγιση σε μια συνεδρίαση κεκλεισμένων των θυρών με την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων στο κοινοβούλιο στις 21 Μαΐου 2024.
Σύμφωνα με τον Γιλμάζ, η Τουρκία έχει ενοποιήσει τις τρεις συμφωνίες, τις οποίες διαπραγματεύτηκε αρχικά χωριστά, σε ένα ενιαίο πλαίσιο για να επισπεύσει την εμπλοκή της σε ξένες στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Μόλις επικυρωθούν και δημοσιευτούν στην Επίσημη Εφημερίδα, αυτές οι συμφωνίες θα επιτρέψουν στον τουρκικό στρατό να συνάψει δευτερεύουσες συμφωνίες με ξένους εταίρους, χωρίς να απαιτείται περαιτέρω κοινοβουλευτική έγκριση.
Το κόλπο
Αυτή η μέθοδος περιορίζει τη δημόσια συζήτηση σχετικά με το εύρος και την έκταση των υπερπόντιων στρατιωτικών δραστηριοτήτων της Τουρκίας. Με τον εξορθολογισμό της διαδικασίας έγκρισης, η Άγκυρα στοχεύει να άρει τα γραφειοκρατικά εμπόδια και να διασφαλίσει τη συνέχεια στην αμυντική της εμπλοκή.
Οι αναλυτές σημειώνουν ότι αυτή η προσέγγιση αντικατοπτρίζει παρόμοιες στρατηγικές που χρησιμοποιήθηκαν σε προηγούμενες αμυντικές συμφωνίες με χώρες της Αφρικής και της Κεντρικής Ασίας, όπου η Τουρκία έχει επιδιώξει μακροχρόνιες αμυντικές συνεργασίες μέσω γενικών νομικών πλαισίων.
Μέχρι πρόσφατα, η Τουρκία διαπραγματευόταν χωριστές συμφωνίες για στρατιωτική εκπαίδευση, συνεργασία στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας και γενική στρατιωτική συνεργασία. Ωστόσο, η κυβέρνηση Ερντογάν τα έχει πλέον εξορθολογίσει σε ευρύτερες συμφωνίες πλαίσιο.
Αυτή η προσέγγιση, που εφαρμόζεται ιδιαίτερα σε εταίρους στην Αφρική, την Ανατολική Ευρώπη και την Ασία, στοχεύει στην επιτάχυνση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, στην ελαχιστοποίηση των γραφειοκρατικών εμποδίων και στη διατήρηση της εμπιστευτικότητας των δευτερευουσών συμφωνιών (που είναι και οι πιο σημαντικές).
Τέτοιες συμφωνίες έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην αυξανόμενη αμυντική επιρροή της Τουρκίας, ιδιαίτερα σε χώρες όπου τα τουρκικά προγράμματα στρατιωτικής τεχνολογίας και εκπαίδευσης έτυχαν καλής υποδοχής.
«Συνηθίζαμε να παρουσιάζουμε αυτές τις τρεις χωριστά ως μεμονωμένες συμφωνίες στο κοινοβούλιο μας. Ωστόσο, αργότερα τις συνδυάσαμε. Τώρα τις διαπραγματευόμαστε στο πλαίσιο ενός ενιαίου πλαισίου και συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας», είπε ο Γιλμάζ.
Το «μακρύ χέρι» του Ερντογάν
Από τον Δεκέμβριο του 2024, η Τουρκία υπέγραψε στρατιωτικές συμφωνίες-πλαίσια με 89 χώρες και συμφωνίες συνεργασίας στρατιωτικής εκπαίδευσης με 65.
Οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη με 47 κράτη για συμφωνίες στρατιωτικού πλαισίου και 13 για συμφωνίες εκπαίδευσης.
Επιπλέον, η Τουρκία έχει υπογράψει συμφωνίες συνεργασίας στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας με 90 χώρες.
Οι περισσότερες διεθνείς συμφωνίες που επεξεργάστηκε το τουρκικό κοινοβούλιο τα τελευταία χρόνια εμπίπτουν σε αυτά τα ευρύτερα στρατιωτικά πλαίσια. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων, και όχι η Επιτροπή Άμυνας, συχνά επιβλέπει την επανεξέταση και την έγκρισή τους, παρά την έλλειψη τεχνογνωσίας σε στρατιωτικές υποθέσεις.
Αυτό υποδηλώνει μια προσπάθεια της κυβέρνησης Ερντογάν να περιορίσει τον κοινοβουλευτικό έλεγχο. Οι νομοθέτες που επικρίνουν την κυβέρνηση έχουν εκφράσει ανησυχίες για την έλλειψη διαφάνειας σε τέτοιες συμφωνίες, υποστηρίζοντας ότι παρέχουν υπερβολική διακριτική ευχέρεια στην εκτελεστική εξουσία σε στρατιωτικές υποθέσεις.
Κερδισμένος ο «σουλτάνος»
Το ισχυρό προσωπικό ενδιαφέρον του Ερντογάν για ξένες στρατιωτικές και αμυντικές συμφωνίες έπαιξε φυσικά σημαντικό ρόλο στην επιτάχυνση τέτοιων συμφωνιών, καθώς η οικογένειά του έχει επωφεληθεί οικονομικά από τις πωλήσεις στρατιωτικού υλικού, ιδιαίτερα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) Bayraktar που παράγει η Baykar.
Με την πάροδο των ετών, η οικογένεια Ερντογάν φέρεται να επωφελήθηκε έμμεσα και από προμήθειες που συνδέονται με αμυντικά συμβόλαια, που διευκολύνθηκαν μέσω ευνοϊκών κυβερνητικών πολιτικών όπως προσφορές χωρίς διαγωνισμούς, φορολογικές ελαφρύνσεις και επιδοτήσεις.