Κάθε χρόνο, στις 17 Μαρτίου, στην Αρεόπολη, οι Μανιάτες τιμούν την ημέρα που ξεσηκώθηκαν κατά του οθωμανικού ζυγού. Τα τελευταία χρόνια ο εορτασμός έχει λάβει διαστάσεις, απέκτησε λαμπρότητα και πολλοί Μανιάτες υποστηρίζουν ότι από εκεί άρχισε η Επανάσταση.
- Από τον Δημήτρη Καπράνο
Κατ’ άλλους, πάλι, η Επανάσταση άρχισε από την Καλαμάτα και κατά τους πλέον ρομαντικούς ότι η Επανάσταση άρχισε τη στιγμή που ο Αλέξανδρος Υψηλάντης διέβη τον Προύθο.
Ο παππούς μου, Ιωάννης Β. Πατσουράκος, πατέρας της μητέρας μου, Σοφίας Ιω. Πατσουράκου-Καπράνου, υπήρξε βουλευτής Λακωνίας. Ηταν φιλόλογος και νομικός, και η μητέρα μου γεννήθηκε όταν ο πατέρας της ήταν εξόριστος, κρυπτόμενος, λόγω του φόβου των Βενιζελικών, που τον αναζητούσαν με σκοπό «να τον χαλάσουν», «per mare – per terra» καθώς ήταν δεδηλωμένος βασιλόφρων.
Δεν τον γνώρισα, αλλά η μάνα μου και τα αδέλφια της μου έλεγαν σχετικά με τα της 17ης Μαρτίου ότι ο παππούς ουδέποτε αμφισβήτησε την απόφαση του ελληνικού κράτους να ορίσει την 25η Μαρτίου (ημέρα του Ευαγγελισμού) ως ημέρα του επίσημου εορτασμού της κήρυξης της Επαναστάσεως του 1821.
Επειδή παρατηρώ τελευταία να κυκλοφορεί ένας χειρόγραφος χάρτης, ζωγραφισμένος από τα χέρια του παππού μου (φέρει την υπογραφή του) σε διάφορα έντυπα και σάιτ, τον δημοσιεύω σήμερα στη σελίδα μας, επειδή είναι ο μοναδικός λεπτομερής χάρτης της Μάνης, με όλες τις μάχες που διεξήχθησαν εκεί. Και, τιμώντας αυτόν τον μοναδικό επιστήμονα, ιστορικό, εκπαιδευτικό, νομικό και συγγραφέα, τιμώ τη μνήμη του και τη Μάνη, πατρίδα της μάνας μου.
Ιωάννης Πατσουράκος
Ο Ιωάννης Πατσουράκος ήταν ο τρίτος από τους πέντε γιους του Βασιλείου Πατσουράκου και της Χριστίνας Παπουτζάκι. Γεννήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1873 στο Μαυροβούνι Γυθείου, όπου ο πατέρας του ήταν ένας από τους πρώτους δημοδιδασκάλους του ελληνικού κράτους. Η καταγωγή της οικογένειάς του ήταν από τα Κονάκια (όπως ο ίδιος έγραφε το όνομα του χωριού του) της Μάνης.
Ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές στο Γύθειο και το 1893 έλαβε πτυχίο Φιλολογίας από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τον ίδιο χρόνο διορίστηκε σχολάρχης στην Κίττα της Μάνης και αργότερα στο Γύθειο και στην Καρδίτσα. Σε ηλικία 25 ετών ανακηρύχθηκε διδάκτωρ της Φιλολογίας έχοντας εκπονήσει διατριβή με τίτλο «Πραγματεία περί του αρχαίου Γυθείου» (1902).
Παράλληλα διετέλεσε έφορος Αρχαιοτήτων Γυθείου, όπου ανακάλυψε το αρχαίο υδραγωγείο της πόλης. Το 1910-11 και πάλι το 1912 εκλέχθηκε βουλευτής Λακωνίας στη διπλή Αναθεωρητική Βουλή, στην οποία διακρίθηκε ως υπερασπιστής της καθαρεύουσας (αναφέρονται μάλιστα λεκτικοί διαξιφισμοί του με τον Ελευθέριο Βενιζέλο για το γλωσσικό ζήτημα στη Βουλή στις 28 Φεβρουαρίου και στις 8 Μαρτίου 1911).
Κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού (1915-19) καταδιώχθηκε λόγω των ακραιφνών φιλοβασιλικών του φρονημάτων και αυτοεξορίστηκε αναζητώντας καταφύγιο στα Κονάκια και στη Στροτζά (Προσήλιο) της Μάνης, όπου και κρύφτηκε επί περίπου τρία χρόνια (1916-19) επεκτείνοντας το συγγραφικό του έργο. Το 1919 ανακηρύχθηκε πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παράλληλα διατελούσε τακτικός εταίρος της Αρχαιολογικής Εταιρείας από το 1914.
Κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου εξέδωσε την εφημερίδα «Πειραϊκή» (1921), ενώ αρθρογραφούσε και στις πειραϊκές εφημερίδες «Σφαίρα», «Χρονογράφος», «Θάρρος» και «Σημαία», καθώς και στις αθηναϊκές «Εμπρός» (του Δημ. Καλαποθάκη) και «Αθήναι» (του Γ. Πωπ).
Εκτός από πολιτικό και πνευματικό έργο, ο Ιωάννης Πατσουράκος είχε και πλούσια παιδαγωγική δραστηριότητα. Δίδαξε στη Ράλλειο Παιδαγωγική Ακαδημία του Πειραιά επί 30 χρόνια (1907-37), της οποίας μάλιστα διετέλεσε και γυμνασιάρχης. Παράλληλα δίδαξε σε ιδιωτικά σχολεία του Πειραιά, όπως στο Λύκειο «Ο Πλάτων», στο παρθεναγωγείο των αδελφών Παπακώστα και στο εκπαιδευτήριο Σταυριανού. Η επιδίωξή του για την ανάπτυξη του πνευματικού επιπέδου του λαού ήταν μία από τις κυριότερες μέριμνές του. Ιδρυσε τον «Σύλλογο των εν Πειραιεί Λακώνων Μαλευριάνων, ο Πολυάραβος».
Εγραψε πολλά έργα με περιεχόμενο φιλοσοφικό, φιλολογικό, αρχαιολογικό, ιστορικό, ηθογραφικό, καθώς και θεατρικά έργα, ποιήματα, μυθιστορήματα κ.ά. Από το σύνολο των έργων του έχουν εκδοθεί δεκατέσσερα. Μεταξύ τους ξεχωρίζουν τα: «Η Μάνη και οι Μανιάτες» (Ηθογραφία, 1910, ανατύπωση εκδ. Αδούλωτη Μάνη 2000), το ιστορικό μυθιστόρημα «Ο Μυστηριώδης Πειρατής» (1927, μυθιστορηματική βιογραφία του διαβόητου Μανιάτη πειρατή του 17ου αιώνα Λυμπεράκη Γερακάρη), το ιστορικό δράμα «Κωνσταντίνος ο ενδέκατος» (1927), το πολιτικοφιλοσοφικό δοκίμιο «Πόλεμος πάντων πατήρ» (1933), ένα «Γραμματικόν και Συντακτικόν εγκόλπιον της Ελληνικής γλώσσης» (1931), η ιστορική πραγματεία «Μία ιστορική πτυχή του αρχαίου Πειραιά» (1932), το δοκίμιο «Το κάτοπτρον της Δημοκρατίας» (1933) καθώς και η ηθογραφία «Υποθήκαι» (1925). Στα ανέκδοτα έργα του περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η «Πραγματεία περί της αρχαίας Λας» (1903), η «Πραγματεία περί των αρχαίων Αιγιών» (1906) καθώς και το «Μανιάτικαι ιστορικαί σελίδες, ήτοι τέσσαρες πτυχαί πανελληνικής σημασίας εκ της ιστορίας της Μάνης» (1932).
Ο Ιωάννης Πατσουράκος ήταν παντρεμένος με τη Ζαφειρία Ελευθερίου και απέκτησαν οκτώ παιδιά: τη Χριστίνα-Ελλη, τη Γαρυφαλλίνα-Λήδα, τον Βασίλειο-Βρασίδα, τον Σπυρίδωνα-Καλλικρατίδα, τον Δημήτριο-Μίνδαρο, τον Ανδρέα-Αγισανδρίδα, τη Σοφία-Αθηνά και τη Μαρία-Θεανώ.
Πέθανε στην εξοχική του κατοικία στα Αμπελάκια Σαλαμίνας στις 15 Ιουλίου 1937 και τάφηκε στον Πειραιά.