Στις αρχές του 1822, οι Οθωμανοί επιχείρησαν να ανατρέψουν τον εις βάρος τους συσχετισμό ναυτικών δυνάμεων στο Αιγαίο Πέλαγος. Ευθύς αμέσως μετά την κήρυξη της Επανάστασης από τους νησιώτες, ο ελληνικός στόλος κυριάρχησε στο Αιγαίο, προσφέροντας προστασία στα ελληνικά παράλια της ηπειρωτικής χώρας από τους Οθωμανούς, οι οποίοι προσπαθούσαν να ενισχύσουν με άνδρες και εφόδια τις πολιορκημένες εντός των ισχυρών κάστρων της Πελοποννήσου φρουρές τους. Πρωταγωνιστές στον ναυτικό αγώνα των Ελλήνων ήταν οι Ψαριανοί, οι Σπετσιώτες, οι Υδραίοι και οι Σάμιοι.
Παρά τον επαναστατικό ενθουσιασμό των κατοίκων της Χίου, δεν κηρύχθηκε η Επανάσταση στο νησί μέσα στο 1821. Μεταξύ των κεφαλών της εξουσίας της Χίου επικράτησε η άποψη ότι η γειτνίαση με τα παράλια της Μικράς Ασίας, καθώς και το ιδιαίτερο ενδιαφέρον των Οθωμανών σουλτάνων για το νησί, θα καθιστούσαν αδύνατη την ευόδωση του αγώνα, με συγχρόνως δραματικές συνέπειες για τον ντόπιο πληθυσμό, ο οποίος υπολογιζόταν σε 100.000 ψυχές. Η επιτυχία της Επανάστασης στη Σάμο, όμως, όπως και τα επιπλέον φορολογικά βάρη που είχε επιβάλει στους Χιώτες ο διοικητής Βεχήτ πασάς, ώθησαν πολλούς να επιζητήσουν άμεσα την έναρξη του αγώνα. Εκριναν, μάλιστα, ότι την αρχηγία του αγώνα στη Χίο έπρεπε να την αναλάβει ο Σάμιος Λυκούργος Λογοθέτης.
Η απόβαση των Σάμιων στη Χίο αιφνιδίασε τις οθωμανικές αρχές της νήσου.
Στις 10 Μαρτίου 1822 ξεκίνησε από τη Σάμο, δίχως να έχει ειδοποιηθεί η επαναστατική κυβέρνηση, ένας μικρός στόλος που αποτελούνταν από 8 βρίκια και 30 σακολέβες, προκειμένου να παράσχει βοήθεια στους Χιώτες, στον ξεσηκωμό τους. Η απόβαση των Σάμιων στη Χίο αιφνιδίασε τις οθωμανικές αρχές της νήσου, οι οποίες κλείστηκαν αμέσως στις πλησιέστερες οχυρωμένες τοποθεσίες. Μέσα σε λίγες ημέρες, ο Λυκούργος κατήργησε την παλαιά δημογεροντία του νησιού αντικαθιστώντας την από μια νέα επταμελή εφορία, τοποθέτησε πυροβόλα σε καίριες θέσεις και ξεσήκωσε τον απλό λαό σε επανάσταση.
Η αντίδραση του σουλτάνου στην επανάσταση της Χίου ήταν άμεση. Αρχικά, διέταξε την εκτέλεση των Χιωτών προκρίτων Ροδοκανάκη, Σκυλίτση και Ράλλη, οι οποίοι βρίσκονταν στην Κωνσταντινούπολη ως όμηροι της νομιμοφροσύνης των συγγενών τους, καθώς και 60 ακόμα Χιωτών εμπόρων που διέμεναν στην οθωμανική πρωτεύουσα. Στις 25 Μαρτίου, ολοκληρώθηκαν οι ετοιμασίες για την αποστολή ισχυρών στρατιωτικών δυνάμεων για την κατάπνιξη της επανάστασης στο νησί και λίγες ημέρες αργότερα, απέπλευσε ο οθωμανικός στόλος από την Καλλίπολη. Παρότι έσπευσαν οι Ψαριανοί να συνδράμουν στην άμυνα της Χίου, η απόβαση των Οθωμανών στο νησί δεν κατέστη δυνατό να αποφευχθεί.
Οταν αρνήθηκαν να παραδοθούν οι κλεισμένοι στο μοναστήρι του Αγίου Μηνά, οι άνδρες του Καρά Αλή πασά έσφαξαν χωρίς οίκτο σχεδόν κάθε άνθρωπο που συνάντησαν.
Τη Μεγάλη Πέμπτη, στις 30 Μαρτίου 1822, ο ναύαρχος του οθωμανικού στόλου Καρά Αλή πασάς, αφού πρώτα βομβάρδισε την πόλη της Χίου, αποβίβασε περίπου 7.000 στρατιώτες στο νησί. Αμέσως ξεκίνησε η διαδικασία της καταστολής των επαναστατικών εστιών που είχαν ξεσπάσει στη Χίο. Εχοντας ενισχυθεί σημαντικά από τα στίφη των ατάκτων, που κατέφθαναν από τα μικρασιατικά παράλια, αγγίζοντας πλέον περίπου του 15.000 άνδρες, οι δυνάμεις του Καρά Αλή κατευθύνθηκαν προς το εσωτερικό της νήσου, όπου είχαν αναζητήσει καταφύγιο οι Ελληνες της Χίου. Οταν αρνήθηκαν να παραδοθούν οι κλεισμένοι στο μοναστήρι του Αγίου Μηνά Ελληνες, μαχητές και άμαχοι οι οποίοι υπολογίζονται σε περίπου 3.000 ψυχές, οι άνδρες του Καρά Αλή πραγματοποίησαν έφοδο σφάζοντας χωρίς οίκτο σχεδόν κάθε άνθρωπο που συνάντησαν.
Μετά την καταστολή των επαναστατικών εστιών, ο Καρά Αλή ανακοίνωσε την πρόθεσή του να χορηγήσει αμνηστία στους κατοίκους της Χίου. Δείχνοντας εμπιστοσύνη στα λόγια του ναυάρχου, ο ελληνικός πληθυσμός παρέδωσε τα όπλα και επέστρεψε στις εστίες του. Ακολούθησε τότε μια μεγάλη σφαγή των χριστιανών της Χίου, λεηλασία και εμπρησμός των εκκλησιών και των κατοικιών τους. Υπολογίζεται ότι περίπου τα 2/3 του πληθυσμού της Χίου είτε σφαγιάστηκαν είτε αιχμαλωτίστηκαν και στη συνέχεια πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Οσοι γλίτωσαν τη σφαγή και την αιχμαλωσία κατάφεραν να διαφύγουν προς τα Ψαρά, τις Κυκλάδες ή τα Μαστιχοχώρια της Χίου, στα οποία έδωσε αμνηστία ο σουλτάνος.
Η καταστροφή της Χίου συγκλόνισε όχι μόνον τον Ελληνισμό αλλά ολόκληρη την Ευρώπη. Επί μήνες οι μεγάλες εφημερίδες των ευρωπαϊκών κρατών εξέφραζαν σε άρθρα τους τον αποτροπιασμό τους για τη σφαγή της Χίου, ενώ οι φιλέλληνες προσπαθούσαν να ξεσηκώσουν την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη προκειμένου να συνδράμουν στον αγώνα των Ελλήνων και στην περίθαλψη των προσφύγων.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης από την kathimerini.gr