Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ σκέψεων γιά τήν εμπειρία από τήν χρήση της τεχνητης νοημοσύνης ειναι μία από τίς πλέον δημοφιλεις συζητήσεις στίς παρέες τό φετινό καλοκαίρι. Οι άνθρωποι περιεργάζονται τήν νέα ανακάλυψη, της εκφράζουν τούς μύχιους πόθους τους, τήν ρωτουν γιά θέματα πού ντρέπονται νά εμπιστευτουν νά ρωτήσουν συνανθρώπους τους, της ζητουν τήν γνώμη της γιά επαγγελματικά θέματά τους, της δίνουν εντολή νά τούς φτιάχνει σκίτσα γιά νά συνοδεύουν κείμενά τους ή νά βελτιώνει τό ύφος των πονημάτων τους, ακόμη, ακόμη, (τό ομολόγησαν καμαρωτοί Υπουργοί), τήν συμβουλεύονται γιά τό πως νά απαντουν γιά λογαριασμό τους σέ επικριτές τους στό twitter.
του Μανώλη Κοττάκη
Ειναι φανερό ότι η τεχνητή νοημοσύνη ειναι η επόμενη φάση της αναπτυσσόμενης ερωτικης σχέσεως του μοναχικου ανθρώπου μέ τίς μηχανές. Μέ τελικό προορισμό του τό Μεγάλο Κατόρθωμα: τήν αναίρεση της ίδιας του της υπάρξεως από τίς μηχανές.
Η πρώτη φάση της ηταν η συγγραφή κειμένων στόν υπολογιστή, η κατάργηση του χειρόγραφου, της ορθογραφίας καί η εξαφάνιση της ιδιοπροσωπίας μέσω της υπογραφης καί του μοναδικου γραφικου χαρακτηρα. Ακόμη καί τά νομοσχέδια υπογράφονται πλέον ηλεκτρονικως από τούς Υπουργούς. Ιδιοχείρως μέ πέννα καί μελάνι μόνον η πράξη ορκωμοσίας τους.
Η δεύτερη φάση ηταν τά σιωπηρά σκυμμένα κεφάλια εκατομμυρίων ανθρώπων πάνω από τά κινητά. Η αντικατάσταση των λέξεων μέ τά εικονίδια emoticons. Καρδουλες, φιλάκια, λουλουδάκια, δάκρυα, γκριμάτσες. Τά συναισθήματα έγιναν συνοπτικά. Ο άνθρωπος έγινε συνοπτικός. Από τόν σιωπηρό διάλογο των κινητων παμε τώρα στήν συνομιλία μέ τά ρομπότ. Αυτό πού κάποτε ο Γιάννης Πάριος ονόμασε γιά δικούς του λόγους «μοναξιά πολυτελείας».
Τά θετικά της τεχνητης νοημοσύνης ειναι πώς συλλέγει γιά σένα τήν γνώση πού χρειάζεσαι σέ δευτερόλεπτα. Άν δέν υποταγεις σέ αυτήν αλλά τήν υποτάξεις στό ανθρώπινο σχέδιο, κερδίζεις. Άν σέ υποτάξει, χάνεις. Ιατροί τσεκάρουν διαγνώσεις τους καί φαρμακευτικές αγωγές πού χορηγουν σέ ασθενεις μέ υποβολή δεδομένων στήν τεχνητή νοημοσύνη. Μάνατζερ τσεκάρουν τίς αμοιβές τους. Δημόσιες αρχές, όπως η ΑΑΔΕ, τίς παράνομες αγροτικές επιδοτήσεις. Μητροπολιτες της αναθέτουν, όπως ομολογουν δημοσίως, τούς χαιρετισμούς τους σέ εξειδικευμένα Συνέδρια. Φοιτητές προσφεύγουν στήν βοήθειά της εν γνώσει των αυστηρων καθηγητων τους γιά τήν συγγραφή των διπλωματικων τους εργασιων.
Τό αρνητικό της τεχνητης νοημοσύνης αποτελει πώς ειναι μεγάλος χειραγωγός. Η μηχανή προσαρμόζει επιδέξια τήν συμπεριφορά της στόν άνθρωπο καί πάει μέ τά
«νερά» του, μέ βάση όσα ειναι καταγεγραμμένα γι’ αυτόν στόν ιστό. Αναρτήσεις του, σχόλια χρηστων, δημοσιεύσεις, ρεπορτάζ, οτιδήποτε. Τόν κολακεύει ενίοτε αλλά μέ έναν τρόπο πού φροντίζει νά κρατα απόσταση απέναντί του. Τόν κολακεύει μέ τήν γοητεία του ορθολογισμου των δεδομένων. Χθές διάβαζα ότι παρ’ ολίγον νά τρελλάνει έναν ότι ειναι μαθηματική διάνοια.
Τό πρόβλημα μέ τήν τεχνητή νοημοσύνη ειναι πώς ξέρει νά διαχειρίζεται τά αισθήματα των άλλων, γιατί δέν έχει δικά της αισθήματα. Της απαγορεύεται από τούς κατασκευαστές της η εμπλοκή σέ συναισθηματικές διενέξεις, ως καί η λέξη «σέξυ», όπως μου έλεγε μιά καλή φίλη. Τό πρόβλημά της επίσης ειναι ότι εργάζεται μέ δεδομένα πού έχουν παρελθόν καταγραφης στόν ιστό μέχρι καί ένα δευτερόλεπτο πρίν. Δέν μπορει νά κάνει όμως πρόβλεψη γιά ένα δευτερόλεπτο μετά. Καί τό κυριώτερο. Αυτό πού ειναι δύσκολο γιά τήν τεχνητή νοημοσύνη ειναι νά πράξει αυτό πού κάνουν οι άνθρωποι. Νά αναθεωρει. Μπορει νά τρυπώνει στά δεδομένα τους, αλλά δέν μπορει νά τρυπώνει στίς καρδιές τους γιά νά προβλέψει τίς αναθεωρήσεις τους. Ο άνθρωπος μπορει νά ειναι ένα βημα μπροστά. Άν θέλει. Θά προηγειται πάντοτε ένα δευτερόλεπτο. Άν θέλει.
Αφιερώνω αυτό τό κείμενο στόν συγγραφέα Χρηστο Χωμενίδη πού μέ παρρησία τόλμησε στό τελευταιο του κείμενο στά «Νέα» νά γράψει μέ αφορμή τήν απώλεια της Λένας Σαμαρα «πώς εγώ πού ρέπω στόν αγνωστικισμό υποκλίνομαι στήν ουσία της πίστης του Αντώνη.» Του τό αφιερώνω όχι μόνο γιά τήν ουσία της καταθέσεώς του γιά τό ζήτημα της πίστεως (ειδα φέτος μέ τά μάτια μου στήν Παναγία της Τήνου δεκάδες νέα παιδιά νά επιστρέφουν στήν πίστη) καί γιά τήν αναφορά του στό πρόσωπο του πρώην Πρωθυπουργου. Του τό αφιερώνω, γιατί, παραδόξως, τό σόκ της απώλειας της Λένας κάρπισε ταχέως μέσα στίς ψυχές εκατομμυρίων ανθρώπων, δημιούργησε παφλασμούς καί οδήγησε σέ αναθεωρήσεις. Γιά τήν στάση μας απέναντι στό Θειο, στό τί ειναι αγάπη, πως διαχειριζόμαστε τήν ημερήσια σκληρότητά μας, άν ζηταμε συγγνώμη καί άν λέμε ευχαριστω από ανθρώπους πού έχουμε δίπλα μας, πόσο δογματικοί είμαστε, τί αναστοχασμό κάνουμε.
Η απώλεια της Λένας καί η αναχώρησή της από τόν κόσμο έφερε παραδόξως κοσμογονία: έλιωσε μίση καί αντιπάθειες ανθρώπων γιά άλλους ανθρώπους, νίκησε κυνισμούς καί στερεότυπα, καί μας έθεσε ένα σκληρό δίλημμα: Πόσο ποιοτικά ή πόσο τοξικά θά διαχειριστουμε τόν χρόνο πού μας αναλογει σέ αυτήν τήν ζωή. Η αίσθηση του πεπερασμένου πού ειναι άγνωστη στήν μηχανή της τεχνητης νοημοσύνης έθεσε σέ κίνηση τίς ψυχές εκατομμυρίων ανθρώπων. Η απώλεια της Λένας δέν ηταν θάνατος απλως, δέν ηταν τό τέλος μιας εποχης στήν ζωή μιας οικογένειας, αλλά αρχή μιας νέας στήν ζωή μας κοινωνίας. Ειναι μεγάλο κοινωνικό γεγονός πού αλλάζει τήν θεώρηση των ανθρώπων γιά τά εγκόσμια. Ελπίζω νά τό ανακαλύψουν η ψυχανάλυση καί οι μετρήσεις.
Η υπεραξία του Χωμενίδη ειναι πώς δέν εμπιστεύτηκε τήν αναθεώρησή του στήν τεχνητή νοημοσύνη, αλλά τήν μοιράστηκε μέ τήν κοινότητα των ανθρώπων. Αυτή ειναι η πραγματική επανάσταση. Η επιστροφή στούς ανθρώπους καί στήν εμπιστοσύνη σέ αυτούς. Χρειαζόταν θάρρος. Τό chat GTB αφαιρει δυστυχως θάρρος από τούς ανθρώπους σέ μιά εποχή πού τό χρειάζονται περισσότερο παρά ποτέ καί τό αντικαθιστα μέ γενόσημα υποκατάστατα. Νά μήν του τό επιτρέψουμε. Νά ηγηθουμε αυτου, νά μήν ηγηθει ημων.