Δημήτρης Καπράνος
Όσο κι άν ακούγεται σκληρό, ειναι η πικρή αλήθεια.
Οι διεθνεις οργανισμοί, όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνων (ΟΗΕ) καί ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (ΙΜΟ), αποτελουν θεσμούς πού δημιουργήθηκαν μέ σκοπό τήν διασφάλιση της διεθνους ειρήνης, της ασφάλειας καί της συνεργασίας μεταξύ των κρατων. Ωστόσο, τά τελευταια χρόνια παρατηρειται σταθερή υποβάθμιση της ισχύος τους, η οποία περιορίζει τήν ικανότητά τους νά επιδρουν ουσιαστικά στίς διεθνεις εξελίξεις. Τό φαινόμενο δέν ειναι τυχαιο, αλλά συνδέεται μέ μία σειρά από πολιτικούς, οικονομικούς καί θεσμικούς παράγοντες.
Κατ’ αρχάς, η κυριαρχία των εθνικων συμφερόντων έναντι των συλλογικων στόχων αποτελει έναν από τούς σημαντικώτερους λόγους γιά τήν μείωση του κύρους των ως άνω οργανισμων. Στήν περίπτωση του ΟΗΕ, τό δικαίωμα βέτο στό Συμβούλιο Ασφαλείας οδηγει συχνά σέ αδυναμία λήψης αποφάσεων γιά κρίσιμα ζητήματα, όπως ένοπλες συγκρούσεις ή παραβιάσεις του διεθνους δικαίου. Έτσι, ο οργανισμός εμφανίζεται ανίσχυρος απέναντι σέ καταστάσεις πού απαιτουν άμεση καί αποφασιστική δράση. Ηλθε καί η σημερινή αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά των λεγομένων «μεγάλων» καί τά πράγματα έγιναν ακόμη πιό δύσκολα…
Παράλληλα, η ταχύτητα μέ τήν οποία εξελίσσονται οι διεθνεις σχέσεις καθιστα τούς παραδοσιακούς οργανισμούς λιγώτερο ευέλικτους. Διαφορετικές πλέον μορφές περιφερειακης συνεργασίας, όπως τό ΝΑΤΟ, η Ευρωπαϊκή Ένωση ή οι BRICS, προσφέρουν στά κράτη εναλλακτικά πεδία δράσεως, τά οποια συχνά υπερισχύουν των παλαιοτέρων (καί έως τώρα ισχυροτέρων) μηχανισμων. Όλα αυτά οδηγουν στό αποτέλεσμα νά θεωρουνται οι διεθνεις οργανισμοί αναποτελεσματικοί ή ακόμη καί παρωχημένοι.
Στόν τομέα της Ναυτιλίας, πού μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα, ως πρωτοπόρο παγκοσμίως χώρα, ο ΙΜΟ αντιμετωπίζει παρόμοιες προκλήσεις. Η ανάγκη γιά συναίνεση μεταξύ πολλων κρατων καθυστερει τήν προώθηση κανονισμων πού σχετίζονται μέ τήν περιβαλλοντική προστασία ή τήν υιοθέτηση νέων τεχνολογιων. Σέ αρκετές περιπτώσεις, οι περιφερειακές αρχές (όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση) επιβάλλουν αυστηρότερους κανόνες, υπονομεύοντας τήν δεσμευτικότητα των διεθνων αποφάσεων.
Νά σημειώσουμε επίσης τήν αποφασιστική αντίδραση μιιας μεγάλης μερίδος ισχυρων πλοιοκτητων του κόσμου, στά προτεινόμενα μέτρα γιά τήν «πράσινη Ναυτιλία», τά οποια πρωτος ο πρόεδρος Τράμπ έχει απορρίψει. Η συνεχιζόμενη υποβάθμιση της ισχύος των διεθνων οργανισμων γεννα ανησυχία γιά τό μέλλον της διεθνους συνεργασίας.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει εκφράσει μέ έμφαση τήν αντίθεσή του στό «Net-Zero Framework» του ΙΜΟ, τό οποιο χαρακτηρίζει «παγκόσμιο φόρο άνθρακος», ο οποιος επιβαρύνει τούς Αμερικανούς καταναλωτές καί τίς επιχειρήσεις, άποψη πρός τήν οποία συγκλίνουν αρκετοί Έλληνες εφοπλιστές, δίνοντας βάρος στό υψηλό κόστος της εφαρμογης των μέτρων καί τήν αμφίβολη τεχνολογία ως πρός τά «νέα καύσιμα» των πλοίων.
Άν, λοιπόν, οι οργανισμοί αυτοί δέν προχωρήσουν σέ θεσμική αναθεώρηση μέ στόχο μεγαλύτερη διαφάνεια, ισότιμη συμμετοχή καί αποτελεσματικώτερη διαδικασία λήψεως αποφάσεων, κινδυνεύουν νά απολέσουν εντελως τόν ρόλο τους ως βασικοί πυλωνες της παγκοσμίου διακυβερνήσεως. Σέ μιά περίοδο κατά τήν οποία οι διεθνεις προκλήσεις –όπως η κλιματική αλλαγή, η ενεργειακή κρίση καί οι περιφερειακές συγκρούσεις– απαιτουν ενισχυμένο συντονισμό, η αναζωογόνηση των διεθνων θεσμων καί η τροφοδοσία τους μέ υγιεις απόψεις καί αποφάσεις, ειναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ.