Ο Ευριπίδης γεννήθηκε το 480 π.Χ., τη χρονιά που η Αθήνα νίκησε τους Πέρσες στη Σαλαμίνα
Μεγάλωσε σε μια πόλη βέβαιη για τη θεϊκή της αποστολή, αλλά ο ίδιος δεν έλαβε υπόψη του αυτόν τον εθνικό ενθουσιασμό. Αντί να αντλεί έμπνευση από τα πεδία των μαχών, όπως ο Αισχύλος, προτίμησε τη σιωπή και την απομόνωση. Σύμφωνα με τις πηγές, ζούσε κοντά στη θάλασσα.. Σε μια σπηλιά που συμβόλιζε τη φυσική και πνευματική του απόσταση από το πλήθος.
Απο το arxaiaellinika.gr
Εκεί, μακριά από τη βοή της αγοράς, ο Ευριπίδης στοχάστηκε πάνω στη φύση του ανθρώπου και στα λάθη της κοινωνίας. Δεν έγραφε για να υμνήσει την πόλη ή τους θεούς της.. Αλλά για να ξεγυμνώσει τις ψευδαισθήσεις της δύναμης και της ευσέβειας. Με χειρουργική ακρίβεια, οι τραγωδίες του ανέλυαν τα πάθη, τις προκαταλήψεις και τις υποκρισίες του αθηναϊκού κόσμου.
Η ριζοσπαστική ματιά του Ευριπίδη φάνηκε πιο καθαρά στον τρόπο που παρουσίαζε τις γυναίκες
Σε μια κοινωνία που τις καταδίκαζε στη σιωπή και στο σπίτι, εκείνος τις έφερε στο κέντρο του δράματος. Η Μήδεια, για παράδειγμα, δεν είναι απλώς μια προδομένη σύζυγος αλλά η φωνή της αδικίας και της απελπισίας. Με οργή και λογική, αντιδρά σε έναν άνδρα που την εξαπάτησε και σε μια κοινωνία που την αγνοεί.
Για τους Αθηναίους, το να βλέπουν μια γυναίκα να διεκδικεί εξουσία, να παίρνει πρωτοβουλία και να επιβάλλει τη μοίρα της, ήταν σκάνδαλο. Ο Ευριπίδης, ωστόσο, χρησιμοποιούσε τη Μήδεια, την Εκάβη και την Ιφιγένεια.. Για να δείξει ότι η ανθρώπινη ψυχή —ανεξαρτήτως φύλου ή καταγωγής— κρύβει ίδια πάθη, φόβους και δυνάμεις. Έτσι, έσπασε τα όρια της παραδοσιακής τραγωδίας και αποκάλυψε την πολυπλοκότητα του ανθρώπινου συναισθήματος.
Αν οι γυναικείες φωνές του προκαλούσαν συζητήσεις, η αντιμετώπιση των θεών του γέννησε οργή. Ο Ευριπίδης δεν φοβήθηκε να δείξει την ασυνέπεια και τη σκληρότητά τους. Στον Ιππόλυτο, η Αφροδίτη καταστρέφει έναν νέο απλώς επειδή δεν τη λατρεύει. Στον Ίωνα, ο Απόλλωνας ψεύδεται και εγκαταλείπει τους ανθρώπους που τον εμπιστεύονται. Οι θεοί δεν κάνουν εμφάνιση ως φορείς δικαιοσύνης αλλά ως καθρέφτες της ανθρώπινης φιλοδοξίας και αδυναμίας.
Για την Αθήνα, όπου η θρησκεία στήριζε την πολιτική και την ηθική ζωή, οι πολίτες θεωρούσαν τέτοιες προσεγγίσεις σχεδόν βλάσφημες. Ωστόσο, ο Ευριπίδης δεν σκόπευε να προσβάλει· αντίθετα, επεδίωκε να αφυπνίσει. Γι’ αυτόν τον λόγο, υποστήριζε ότι η αληθινή ηθική ευθύνη ανήκει στον άνθρωπο και όχι στους θεούς. Επομένως, η προσέγγισή του, αν και έδειχνε ριζοσπαστική, πήγαζε στην πραγματικότητα από έναν βαθύ ανθρωπισμό.
Η Αθήνα μέσα στην κρίση και ο καθρέφτης του Ευριπίδη
Ο Ευριπίδης δημιούργησε τα έργα του κατά τη διάρκεια των πιο δύσκολων χρόνων της Αθηναϊκής ιστορίας, καθώς ο Πελοποννησιακός Πόλεμος, η πανώλη και οι πολιτικές διαιρέσεις οδηγούσαν την πόλη στα όριά της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Τρωάδες του, όπου καθρέφτισε τη φρίκη του πολέμου μέσα από τα μάτια των ηττημένων γυναικών, τη στιγμή που η Αθήνα διέπραττε τα ίδια εγκλήματα που παλαιότερα καταδίκαζε. Έτσι, το κοινό δεν παρακολουθούσε απλώς μια ιστορία, αλλά στην πραγματικότητα αντίκριζε τον εαυτό του στη σκηνή.
Οι συμπολίτες του, λοιπόν, ένιωθαν άμεσα τη σάτιρα, τη θλίψη και την κατηγορία πίσω από τα λόγια. Και αυτό γιατί ο Ευριπίδης δεν επεδίωκε να καθησυχάσει τις συνειδήσεις, αλλά να τις προκαλέσει. Για τον λόγο αυτό, αρνήθηκε να υμνήσει τη δόξα και τη νίκη, γράφοντας αντίθετα για τον φόβο, την αδικία και τη σιωπηλή οδύνη που γεννά κάθε σύγκρουση.
Ο Ευριπίδης πέθανε το 406 π.Χ. στη Μακεδονία, μακριά από την Αθήνα που τον αντιμετώπισε με καχυποψία. Κι όμως, η ειρωνεία της ιστορίας είναι πως μετά τον θάνατό του, οι ίδιοι οι Αθηναίοι που ένιωθαν φόβο για αυτόν άρχισαν να τον λατρεύουν. Τα έργα του έγιναν πιο δημοφιλή από εκείνα του Αισχύλου και του Σοφοκλή, και ενέπνευσαν γενιές δημιουργών από τη Ρώμη μέχρι τον σύγχρονο κόσμο.
Η Αθήνα τον ένιωσε φόβο για αυτόν επειδή την ανάγκασε να κοιταχτεί στον καθρέφτη. Μέσα από τους ήρωες και τις ηρωίδες του, αποκάλυψε πως η αληθινή τραγωδία δεν είναι από τη μοίρα ή τους θεούς αλλά από τις ίδιες τις ανθρώπινες ψευδαισθήσεις. Κι έτσι, αιώνες μετά, ο Ευριπίδης παραμένει ο πιο τολμηρός, ο πιο ανθρώπινος και —ίσως— ο πιο επικίνδυνος δραματουργός της κλασικής Ελλάδας.