Η συμφωνία της Mercosur είναι μια εμπορική και στρατηγική συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τεσσάρων χωρών της Νότιας Αμερικής:
Βραζιλίας, Αργεντινής, Ουρουγουάης και Παραγουάης. Στόχος της είναι η δημιουργία μιας από τις μεγαλύτερες ζωνών ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο, που θα καλύπτει περίπου 780 εκατομμύρια ανθρώπους και σημαντικό τμήμα του παγκόσμιου ΑΕΠ, διευκολύνοντας τη διείσδυση αγαθών από τη μια πλευρά στην άλλη με μειωμένους ή μηδενικούς δασμούς.
Μετά από σχεδόν 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, η συμφωνία πήρε πρόσφατα πράσινο φως από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη, παρά τις έντονες αντιδράσεις από χώρες με ισχυρό αγροτικό τομέα όπως η Γαλλία και η Πολωνία.
Πώς λειτουργεί στην πράξη: δασμοί και πρόσβαση στις αγορές
Ο πυρήνας της συμφωνίας αφορά στη σταδιακή κατάργηση των δασμών σε προϊόντα που διακινούνται μεταξύ ΕΕ και Mercosur, διευκολύνοντας τόσο τις εξαγωγές όσο και τις εισαγωγές. Για την ΕΕ, αυτό σημαίνει ευκολότερη πρόσβαση στις αγορές της Νότιας Αμερικής για προϊόντα όπως:
- ελαιόλαδο
- κρασί
- σοκολάτα
- τυριά και γαλακτοκομικά
- χυμοί και άλλες μεταποιημένες τροφές
Οι δασμοί που μέχρι σήμερα επιβαλλόταν, π.χ. έως και 35% στο κρασί ή 10% στο ελαιόλαδο, θα καταργηθούν ή θα μειωθούν σημαντικά, δίνοντας ώθηση στις εξαγωγές ευρωπαϊκών αγροτικών προϊόντων στην αγορά της Mercosur.
Παράλληλα, η συμφωνία περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις που προστατεύουν τα ΠΟΠ προϊόντα της ΕΕ από απομιμήσεις στις χώρες της Mercosur, δηλαδή προϊόντα όπως η φέτα, η μαστίχα Χίου και ο κρόκος Κοζάνης θα έχουν ονομασία καταγωγής και δεν θα μπορούν να αντικαθίστανται από «ελληνικά προϊόντα» που παράγονται εκεί χωρίς τα ίδια χαρακτηριστικά.
Τέλος, υπάρχουν μηχανισμοί προστασίας (safeguards) που επιτρέπουν στην ΕΕ να αντιδράσει αν εισαγωγές προϊόντων ξεπερνούν συγκεκριμένα όρια και προκαλέσουν σοβαρή ζημία στην κοινοτική παραγωγή.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα: ευκαιρίες και προστατευόμενα προϊόντα
Η Ελλάδα έχει επιδιώξει και εξασφαλίσει την προστασία 21 προϊόντων ΠΟΠ στο πλαίσιο της συμφωνίας, ώστε να διατηρεί το εμπορικό της πλεονέκτημα σε αυτές τις αγορές. Μεταξύ των σημαντικότερων ελληνικών προϊόντων που προστατεύονται είναι:
- φέτα ΠΟΠ
- ελαιόλαδο
- μαστίχα Χίου
- κρόκος Κοζάνης
- και άλλα παραδοσιακά τυριά και προϊόντα μεταποίησης
Αυτό σημαίνει ότι στις αγορές της Mercosur αυτές οι κατηγορίες προϊόντων δεν μπορούν να «εισάγουν» προϊόντα με την ίδια ονομασία, γεγονός που διατηρεί την ταυτότητα και την αξία των ελληνικών αγροτικών προϊόντων διεθνώς.
Επιπλέον, χωρίς υψηλούς δασμούς, ελληνικές εξαγωγές -ιδιαίτερα ελαιολάδου και κρασιού- μπορούν να γίνουν πιο ανταγωνιστικές, ενισχύοντας τον αγροτικό τομέα και ανοίγοντας νέα κεφάλαια στη λιανική αγορά της Λατινικής Αμερικής.
Οι ανησυχίες των αγροτών: πού εστιάζονται οι αντιδράσεις
Παρά τις ευκαιρίες, υπάρχει έντονη ανησυχία από αγρότες σε όλη την ΕΕ και στην Ελλάδα, για τον αντίκτυπο από φθηνότερες εισαγωγές προϊόντων όπως:
- βόειο κρέας
- πουλερικά
- ζάχαρη
Οι παραγωγοί φοβούνται ότι τα προϊόντα αυτά από τη Mercosur, όπου οι παραγωγικές μονάδες είναι πολύ μεγαλύτερες και οι κανονισμοί για χρήση ορμονών και φυτοφαρμάκων λιγότερο αυστηροί, θα πλημμυρίσουν την ευρωπαϊκή αγορά με χαμηλότερες τιμές, θέτοντας σε κίνδυνο την επιβίωση των ευρωπαϊκών και ελληνικών εκμεταλλεύσεων.
Το ζήτημα αυτό έχει πυροδοτήσει μαζικές κινητοποιήσεις αγροτών σε όλη την Ευρώπη, από τις μπλόκαρεως στην Ελλάδα έως τις εκτεταμένες συγκεντρώσεις με τρακτέρ στη Γαλλία, όπου οι παραγωγοί θεωρούν την συμφωνία «βαθιά άδικη» για τον εσωτερικό αγροτικό τομέα.
Οι αγρότες φοβούνται ότι:
- οι τιμές παραγωγού θα υποχωρήσουν
- τα κόστη παραγωγής θα πιέσουν τα εισοδήματα
- και η ελληνική αγροτική παραγωγή θα δυσκολευτεί να επιβιώσει δίπλα σε φτηνότερα εισαγόμενα προϊόντα από τη Νότια Αμερική
Για να καθησυχαστούν οι ανησυχίες των αγροτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ανακοινώσει:
- μηχανισμούς άμεσης αντίδρασης αν οι εισαγωγές ξεπεράσουν συγκεκριμένα όρια
- τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής προτιμησιακών δασμών
- ενισχύσεις και κονδύλια για να στηριχθεί ο ευρωπαϊκός αγροτικός τομέας
- μείωση δασμών σε εισαγόμενα λιπάσματα για μείωση του κόστους παραγωγής
Αυτά εντάσσονται σε ένα «δίχτυ ασφαλείας» που στοχεύει να μετριάσει τις αρνητικές επιπτώσεις και να ενισχύσει τους παραγωγούς, ιδίως σε περιόδους έντονου ανταγωνισμού.