Οι ειδοποιήσεις NAVTEX αποτελούν μέρος της μακροπρόθεσμης στρατηγικής της Τουρκίας για την αλλαγή του status quo στο Αιγαίο Πέλαγος
το οποίο θεωρεί άδικο και αθέμιτο. Ο αόριστος χαρακτήρας τους υπογραμμίζει μια απόκλιση από την παραδοσιακή πρακτική και τονίζει τη μονιμότητα της αξίωσης, γράφει σε άρθρο του ο Αναπληρωτής Καθηγητής Αλτούγκ Γκιουνάλ/ Altuğ Günal.
Ο καθηγητής Αλτούγκ Γκιουνάλ, μέλος ΔΕΠ στο Τμήμα Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου ‘Ege’, έγραψε μια ανάλυση για το AA εξηγώντας τη σημασία και τις πιθανές επιπτώσεις των προειδοποιήσεων NAVTEX που εξέδωσε η Τουρκία στο Αιγαίο Πέλαγος.
***
Οι ανακοινώσεις NAVTEX της Τουρκίας, που δημοσιεύθηκαν μεταξύ Σεπτεμβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026 και επιβεβαιώθηκαν από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας (MSB) ως «αόριστες» [1], ερμηνεύονται ως στρατηγική κίνηση που υπερβαίνει το να είναι μια τεχνική ανακοίνωση στις συζητήσεις για το status quo και τις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας στο Αιγαίο Πέλαγος.
Ενώ με την πρώτη ματιά φαίνονται να είναι συνήθεις ανακοινώσεις στο πλαίσιο της «θαλάσσιας ασφάλειας», οι NAVTEX μπορούν αποτελεσματικά να λειτουργήσουν ως «καταχώριση αντιρρήσεων, αξίωση διαχείρισης περιοχής και μέσο εξήγησης θέσεων στο διεθνές κοινό» στις αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας.
Η τεχνική φύση και η εξέλιξη της NAVTEX
Η NAVTEX [2] είναι μια εκπομπή προειδοποίησης για παράκτιες περιοχές εντός του Παγκόσμιου Συστήματος Θαλάσσιου Κινδύνου και Ασφάλειας (GMDSS) με σκοπό την ασφάλεια της ναυσιπλοίας των πλοίων.
Υπό κανονικές συνθήκες, ενημερώνει τους ναυτικούς για δραστηριότητες που πρόκειται να πραγματοποιηθούν σε μια συγκεκριμένη περιοχή σε μια συγκεκριμένη ημερομηνία.
Επομένως, δεν δημιουργεί από μόνη της υφαλοκρηπίδα, αποκλειστική οικονομική ζώνη ή κυρίαρχα σύνορα, ούτε αποτελεί συμφωνία ή συναλλαγή «οριοθέτησης» σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Αλλά, στο Αιγαίο μετατρέπεται σε πολιτικό μέσο
Ωστόσο, σε αμφισβητούμενες περιοχές όπως το Αιγαίο Πέλαγος, όπου κάθε βήμα οδηγεί σε έναν κύκλο αντιρρήσεων και ανταντιρρήσεων, η NAVTEX μπορεί ουσιαστικά να δημιουργήσει ένα δεύτερο επίπεδο.
Τέτοιες ανακοινώσεις καθιστούν την αξίωση του κράτους έκδοσης για διαχείριση περιοχής διεθνώς ορατή και μπορεί να περιέχουν μηνύματα για το/τα αμφισβητούμενο/α κράτος/η.
Επομένως, ανάλογα με την περιοχή για την οποία εκδίδεται, τη διάρκεια και το πολιτικό πλαίσιο, η NAVTEX μπορεί να υπερβεί κατά πολύ τον τεχνικό της σκοπό και να μετατραπεί σε πολιτικό μέσο.
Νέο μέτωπο σύγκρουσης
Από την άλλη πλευρά, η NAVTEX έχει επίσης μια πρακτική λειτουργία ως μηχανισμός αποσυμφόρησης. Η δηλωμένη περιοχή και ο χρόνος λειτουργίας μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο συναντήσεων μεταξύ πολιτικών πλοίων και στρατιωτικών στοιχείων. Ωστόσο, στο βαθμό που η γλώσσα του συντονισμού ερμηνεύεται από τα μέρη ως αξίωση εξουσίας, μπορεί να πάψει να αποτελεί εργαλείο μείωσης του κινδύνου και ενδεχομένως να μετατραπεί σε ένα νέο μέτωπο στη σύγκρουση.
Η σημασία των μηνυμάτων NAVTEX που προκάλεσαν την αντιπαράθεση
Με την NAVTEX (060/26) της 16ης Ιανουαρίου 2026, η Τουρκία διατύπωσε αντιρρήσεις για τις ανακοινώσεις ορισμένων σταθμών σχετικά με την υφαλοκρηπίδα στο Αιγαίο Πέλαγος, τα όρια της οποίας δεν έχουν ακόμη οριοθετηθεί μεταξύ των παράκτιων κρατών.
Δήλωσε ότι οποιαδήποτε ερευνητική δραστηριότητα που θα διεξαχθεί στις περιοχές που η Τουρκία ισχυρίζεται ότι εμπίπτουν στη θαλάσσια δικαιοδοσία της πρέπει να συντονίζεται με τις τουρκικές αρχές.
Στην NAVTEX 0880/25 [3] της 17ης Σεπτεμβρίου 2025, αναφέρθηκαν ονομαστικά 23 ελληνικά νησιά και ανακλήθηκε το μη στρατιωτικό καθεστώς και τα στρατιωτικά καθεστώτα περιορισμού που προκύπτουν από τις συνθήκες για αυτά τα νησιά.
Αυτή η έμφαση στοχεύει στο να καταστήσει ορατή τη θέση ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ των υποχρεώσεων περί καθεστώτος των νησιών και της χρήσης της κυρίαρχης εξουσίας της Ελλάδας, βάσει των συμφωνιών της Λωζάνης και του Παρισιού, σύμφωνα με τη «διπλωματία των επιστολών» που διεξάγει η Τουρκία στα Ηνωμένα Έθνη (ΟΗΕ) από το 2021.
Σύμφωνα με την Τουρκία, η Ελλάδα μπορεί να ασκήσει νόμιμα τις κυριαρχικές της εξουσίες μόνο στο βαθμό που τηρεί αυτές τις υποχρεώσεις (ουσιαστικά το μη στρατιωτικό καθεστώς).
Τα μηνύματα NAVTEX χρησιμεύουν ως «καταγραφή θέσης» που διαιωνίζει αυτή τη νομική αντίρρηση.
Αλλαγή του καθεστώτος στο Αιγαίο Πέλαγος
Αυτά τα μηνύματα NAVTEX, από την άλλη πλευρά, αποτελούν μέρος της μακροπρόθεσμης στρατηγικής της Τουρκίας για την αλλαγή του status quo στο Αιγαίο, το οποίο θεωρεί άδικο και αδικαιολόγητο.
Η επ’ αόριστον έκδοσή τους υπογραμμίζει μια απόκλιση από την παραδοσιακή πρακτική και τονίζει τη μονιμότητα του ισχυρισμού.
Επιπλέον, αντί να εκδίδει διαδοχικά προσωρινά μηνύματα «κατά/αντι-NAVTEX» σε απάντηση στα ελληνικά μηνύματα NAVTEX, η Τουρκία μπορεί να στόχευε στη δημιουργία προληπτικά μιας συνεχούς de facto κατάστασης και διπλωματικής πίεσης.
Αυτή η στρατηγική θέτει επίσης την άλλη πλευρά σε δίλημμα: είτε να αντιτίθεται συνεχώς είτε να επωμίζεται το κόστος της σιωπής.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα μηνύματα NAVTEX δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο πολιτικής προβολής, ότι οι ενέργειες της Τουρκίας συνιστούν κατάχρηση και ότι είναι επίσης αντίθετες με το διεθνές δίκαιο και ως εκ τούτου άκυρες.
Τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης ερμηνεύουν αυτήν την κίνηση ως προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένου γεγονότος και υπονόμευσης της διαδικασίας διαλόγου. Ο Έλληνας υπουργός Άμυνας, Νίκος Δένδιας, δήλωσε επίσης ότι θεώρησαν αυτό το βήμα «εκτός νομοσχεδίου» και δεν το έλαβαν σοβαρά υπόψη.
Από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι το Αιγαίο στο πλαίσιο του δόγματος της Γαλάζιας Πατρίδας
Η αποφασιστικότητα της Τουρκίας σχετικά με τις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας της αποτελεί μέρος ενός πολύπλευρου ναυτικού αγώνα.
Ο αγώνας, η διπλωματία και οι επιτόπιες δραστηριότητες (όπως η συμφωνία θαλάσσιας δικαιοδοσίας Τουρκίας-Λιβύης) που διεξάγονται στην Ανατολική Μεσόγειο με την Κυπριακή Δημοκρατία, το Ισραήλ, την Αίγυπτο και τον Λίβανο, επεκτείνονται τώρα στο Αιγαίο Πέλαγος με παρόμοια στρατηγική.
Αυτές οι ειδοποιήσεις NAVTEX επαναλαμβάνουν την τουρκική θέση ότι τα ελληνικά νησιά δεν μπορούν να έχουν πλήρη δικαιώματα υφαλοκρηπίδας και αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (ΑΟΖ) και διατηρούν ζωντανό το ενεργειακό ζήτημα δίνοντας έμφαση στις άδειες εξερεύνησης.
Έτσι, η μέθοδος της «ορατότητας στο έδαφος και στον χάρτη» που χρησιμοποιείται στην Ανατολική Μεσόγειο εφαρμόζεται και στο Αιγαίο.
Ωστόσο, ενώ η ενέργεια είναι το κυρίαρχο ζήτημα στην Ανατολική Μεσόγειο, τα προβλήματα στο Αιγαίο είναι πολύ πιο περίπλοκα. Αλλά από ενεργειακής άποψης, ζητήματα όπως τα υποθαλάσσια καλώδια, η υπεράκτια αιολική ενέργεια και η ασφάλεια κρίσιμων υποδομών θα αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία στο Αιγαίο Πέλαγος στο εγγύς μέλλον, παρά οι υδρογονάνθρακες.
Πιθανές επιπτώσεις της επίσκεψης Μητσοτάκη
Η επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην Τουρκία είναι πιθανό να πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα κατά τη δεύτερη εβδομάδα του Φεβρουαρίου, στο πλαίσιο του Συμβουλίου Συνεργασίας Υψηλού Επιπέδου.
Η συνάντηση αυτή αναμενόταν ήδη να ασχοληθεί με ζητήματα λιγότερο σημαντικού ή δευτερεύοντος χαρακτήρα.
Δεδομένου ότι οι συζητήσεις αναμένεται να επικεντρωθούν σε μια θετική ατζέντα και να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους διαλόγου, τα μηνύματα NAVTEX δεν αναμένεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο ή να προκαλέσουν την ακύρωση των συναντήσεων.
Τελικά, αυτά τα μηνύματα NAVTEX είναι πρωτοφανή και δεν περιέχουν κανένα σοκαριστικό περιεχόμενο.
Ωστόσο, δεδομένης της προβολής που δόθηκε στις πρόσφατες NAVTEX της Τουρκίας στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης (και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης) και των κατηγοριών της αντιπολίτευσης ότι η κυβέρνηση είναι σιωπηλή και αναποτελεσματική, ο Μητσοτάκης μπορεί να αναγκαστεί να θέσει το ζήτημα στην Άγκυρα και να αντιδράσει προκειμένου να μετριάσει την πίεση.
Μάλιστα, απαντώντας στην κριτική, ο Μητσοτάκης αναγκάστηκε να πει:
«Η Ελλάδα έκανε αυτό που δεν μπορούσε να γίνει εδώ και δεκαετίες, επέκτεινε τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια [4] στο Ιόνιο Πέλαγος και θα κάνουμε το ίδιο στο Αιγαίο όταν κρίνουμε ότι οι συνθήκες είναι κατάλληλες».
Δεν είναι απίθανο να προκύψει νέα ένταση από την ανταπόκριση των Τούρκων κυβερνητικών αξιωματούχων σε αυτή τη συνάντηση.
Είναι προβλέψιμο ότι η Ελλάδα θα κηρύξει τα μηνύματα NAVTEX άκυρα, ισχυριζόμενη ότι εκδόθηκαν από «μη εξουσιοδοτημένο σταθμό» (Σμύρνη), και θα φέρει το θέμα στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και τον ΟΗΕ.
Το πιο επικίνδυνο σενάριο, ωστόσο, είναι η Ελλάδα να σχεδιάσει μια ερευνητική δραστηριότητα ανατολικά του 25ου μεσημβρινού, η οποία θα οδηγήσει σε αντιπαράθεση με τουρκικά πολεμικά πλοία και θα προκαλέσει μια κρίση παρόμοια με το περιστατικό των Ιμίων.
Η Τουρκία κάνει στρατηγικά ορατή τη θέση της στο Αιγαίο
Συμπερασματικά, τα μηνύματα NAVTEX συνεχίζουν να δημιουργούν μια αντίληψη και μια νομική διαμάχη όπου και οι δύο πλευρές ερμηνεύουν το ίδιο τεχνικό εργαλείο με αντιφατικούς τρόπους.
Ωστόσο, το κύριο ζήτημα δεν είναι αν η NAVTEX δημιουργεί δεσμευτικό δίκαιο, αλλά ποια πλευρά μπορεί να κάνει τους ισχυρισμούς της για «εξουσιοδοτημένο συντονισμό» και «νόμιμη διαχείριση περιοχής» πιο ορατούς και βιώσιμους στη διεθνή δημόσια σφαίρα.
Τα προαναφερθέντα αόριστα μηνύματα NAVTEX μπορούν να θεωρηθούν μια έξυπνη προσπάθεια της Τουρκίας να διαφοροποιήσει τα μέσα που διαθέτει για να καταστήσει ορατή τη θέση της.
Στην Ελλάδα, η επικρατούσα άποψη είναι ότι η χρονική στιγμή των δύο προαναφερθέντων προειδοποιήσεων NAVTEX δεν είναι τυχαία.
Πράγματι, η Τουρκία μπορεί να στόχευε να διευκρινίσει τις κόκκινες γραμμές της και να εδραιώσει τη θέση της ενόψει της αναμενόμενης επίσκεψης του Μητσοτάκη στην Άγκυρα την επόμενη εβδομάδα.
Είναι επίσης πιθανό αυτό να είχε σχεδιαστεί ως προληπτική κίνηση ενάντια στην πρόσφατη ανανεωμένη τάση της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια.
Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, αυτά τα μηνύματα NAVTEX δεν διαφέρουν σημαντικά ως προς το περιεχόμενο από άλλα μηνύματα NAVTEX που εκδόθηκαν από την Τουρκία.
Επιπλέον, σε αντίθεση με όσα υποστηρίζονται στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, η επίσκεψη Μητσοτάκη δεν κατέχει σημαντική θέση στην ατζέντα της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας.
Στην τρέχουσα συγκυρία, οι προτεραιότητες και οι τομείς εστίασης της Τουρκίας είναι πολύ διαφορετικοί.
Επομένως, ενώ η σημασία αυτών των μηνυμάτων NAVTEX είναι αναμφισβήτητη, η αναζήτηση μιας κρυφής ατζέντας ή μιας εξαιρετικής στρατηγικής συμφωνίας μεταξύ του χρονισμού της ανακοίνωσης και της επικείμενης επίσκεψης Μητσοτάκη, πέρα από τα διπλωματικά κίνητρα που αναφέρθηκαν παραπάνω, θα ήταν μια εικασία υπό το πρίσμα των διαθέσιμων δεδομένων.
—