Παγκόσμια συγκίνηση προκαλεί το αφιέρωμα της βρετανικής εφημερίδας The Guardian για την ανακάλυψη των πρώτων γνωστών φωτογραφιών
από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, την 1η Μαίου 1944 — ένα από τα πιο φρικτά εγκλήματα της ναζιστικής Κατοχής στην Ελλάδα.
Οι εικόνες, που εμφανίστηκαν προς πώληση σε διαδικτυακή πλατφόρμα δημοπρασιών, αποτυπώνουν τους μελλοθάνατους να βαδίζουν προς το εκτελεστικό απόσπασμα με το κεφάλι ψηλά, κοιτάζοντας ευθεία στον φακό. Σύμφωνα με μαρτυρίες, τραγουδούσαν τον εθνικό ύμνο και φώναζαν «Ζήτω η Ελλάς», σε μια ύστατη πράξη αντίστασης. «Τώρα μπορούμε να δούμε το θάρρος τους με τα ίδια μας τα μάτια», δηλώνει συγκινημένος ο 96χρονος Βαγγέλης Σακκάτος στο ρεπορτάζ της εφημερίδας.
Οι 200 κομμουνιστές εκτελέστηκαν ως αντίποινα για ενέδρα ανταρτών σε Γερμανό στρατηγό. Μέχρι σήμερα, οι τελευταίες τους στιγμές ήταν γνωστές κυρίως μέσα από χειρόγραφα σημειώματα που είχαν πετάξει από τα φορτηγά, καθώς μεταφέρονταν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στον τόπο της εκτέλεσης.
Οι φωτογραφίες φέρεται να έχουν ληφθεί από τον Χέρμαν Χόιερ, υπολοχαγό της Βέρμαχτ, και εκτιμάται ότι αποτελούν μέρος συλλογής 262 εικόνων. Το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι υπέγραψε προκαταρκτική συμφωνία για την απόκτησή τους, χαρακτηρίζοντάς τες «μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας».
Ιστορικοί τονίζουν ότι τα ντοκουμέντα αυτά δεν ενισχύουν μόνο την έρευνα για τα εγκλήματα της ναζιστικής περιόδου, αλλά ανοίγουν και μια ευρύτερη συζήτηση για την πολιτική της μνήμης στη σύγχρονη Ελλάδα, ιδιαίτερα σε σχέση με τον Εμφύλιο που ακολούθησε. Συγγενείς θυμάτων έχουν ήδη αναγνωρίσει πρόσωπα στις εικόνες και ζητούν να επιστρέψουν στην Ελλάδα για δημόσια έκθεση.
Τάσος Χατζηαναστασίου: O μοναδικός εν ζωή αυτόπτης μάρτυρας των εκτελέσεων της Kαισαριανής
Συγκλονιστική είναι και η μαρτυρία του Τάσου Χατζηαναστασίου, του μοναδικού εν ζωή αυτόπτη μάρτυρα των εκτελέσεων, ο οποίος σε ηλικία 10 ετών είδε με τα μάτια του τους μελλοθάνατους να τραγουδούν πριν πέσουν από τα πυρά. «Ήταν μονοκόμματοι», θυμάται. «Δεν φοβήθηκαν».
Η στιγμή των εκτελέσεων
«Εγώ κι οι άλλοι μικροί, στην ίδια μάντρα που είναι τώρα, ανεβήκαμε πάνω σαν παιδιά και είχαμε βγάλει το κεφάλι και βλέπαμε μέσα που σκότωναν τους πατριώτες. Ήτανε στο έδαφος πέντε – έξι περίπου Γερμανοί με κράνη κλπ. και με πολυβόλα κι ήταν ένας αξιωματικός από πάνω τους και τους έδινε εντολές.
Αυτοί δεν έβαλαν και τους 200, απλώς βάζανε 20, 30, 10, 15 και πυροβολούσαν και τους σκότωναν. Οι πατριώτες που σκοτώνονταν όλοι τραγουδούσαν τον εθνικό ύμνο και φώναζαν “Ζήτω η Ελλάδα”, “Ζήτω η Ελλάς”. Ήταν τέτοιο το ηθικό που είχαν, που εμείς τους βλέπαμε σαν πιτσιρίκια που ήμασταν 10 ετών, τους βλέπαμε που φώναζαν, τραγουδούσαν κλπ.
Δεν είχαμε την αίσθηση του τρόμου σαν παιδιά, γι’ αυτό τρέχαμε από πίσω, τα υπόλοιπα παιδιά τα οποία ήταν μεγαλύτερα, αυτά που ήταν 15, 16, 17, 20 χρονών φεύγανε από την Καισαριανή και πήγαιναν στους πρόποδες του Υμηττού που ήταν μία περιφέρεια, μία περιοχή λεγόταν “Αράπης” και ακόμη λέγεται έτσι και κρυβόντουσαν εκεί για να μην τους πιάσουν και τους σκοτώσουν. Εμάς δε μας έκαναν τίποτα».
Λίγες ώρες μετά τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών, σημειώθηκε βανδαλισμός της μαρμάρινης πλάκας στο Σκοπευτήριο, ενώ πλήθος πολιτών κατέθεσε κόκκινα γαρίφαλα στο μνημείο, αποτίοντας φόρο τιμής.
Ο διεθνής αντίκτυπος της αποκάλυψης επιβεβαιώνει ότι, ογδόντα και πλέον χρόνια μετά, η μνήμη της Πρωτομαγιάς του 1944 παραμένει ζωντανή — και πλέον έχει και πρόσωπο.