Η Τουρκία ως Δύναμη Κατοχής: Δημιουργία de facto Τουρκικών Εδαφών στη Συρία και το Ιράκ
Από: Ofer Binshtok
Κατά την τελευταία δεκαετία, η Τουρκία εγκατέλειψε την πολυδιαφημισμένη δογματική της πολιτική «μηδέν προβλήματα με τους γείτονες». Αντίθετα, επέλεξε άμεση στρατιωτική εισβολή και τη δημιουργία «ζωνών ασφαλείας» που εισχωρούν βαθιά σε ξένα εδάφη.
Μέχρι τον Απρίλιο του 2026, η Τουρκία έχει απορρίψει τη μάσκα μιας φιλοξενούμενης στρατιωτικής δύναμης στη Συρία και το Ιράκ. Είναι δύναμη κατοχής: πολιτική, οικονομική και διοικητική. Τώρα υπαγορεύει την καθημερινή ζωή σε τεράστιες εκτάσεις και των δύο χωρών.
Η de facto Πρόσθετη Ενσωμάτωση της Τουρκίας στη Συρία: Από τον Στρατιωτικό Έλεγχο στην Ολική Απορρόφηση
Η κατάρρευση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Ασάντ τον Δεκέμβριο του 2024 υπήρξε κοσμοϊστορική στιγμή. Η Δαμασκός κάποτε χαρακτήρισε την Τουρκία κατακτητή: σήμερα, η Τουρκία είναι βαθιά ριζωμένη στο βορειοδυτικό τμήμα. Η νέα συριακή κυβέρνηση υπό τον Αχμέντ αλ-Σαράα είναι ένα υπαγόμενο εργαλείο της τουρκικής εξουσίας και πίεσης. Δεν διαθέτει ουσιαστική ικανότητα αντίστασης.
Πολιτική Απορρόφηση: Στις περιοχές της Ιντλίμπ και του Αφρίν, οι τουρκικές δυνάμεις κατασκεύασαν μια πλήρη παράλληλη διοίκηση. Η τουρκική λίρα είναι το κυρίαρχο νόμισμα. Τα προγράμματα σπουδών στα σχολεία και τα συστήματα υγείας είναι συνδεδεμένα με αυτά της Τουρκίας. Τουρκικές εταιρείες καταλαμβάνουν όλα τα μεγάλα έργα υποδομής. Αυτό το επίπεδο απορρόφησης συνιστά de facto πρόσθετη ενσωμάτωση.
Μόνιμο Στρατιωτικό Ιχνοστιζία: Η Τουρκία αγνοεί τις τυπικές αναφορές στην συριακή κυριαρχία. Διατηρεί περίπου 80 στρατιωτικές βάσεις σε συριακό έδαφος. Ο σκοπός τους είναι σαφής: να συντρίψει οποιαδήποτε αναβίωση κουρδικών πολιτοφυλακών συνδεδεμένων με το PKK και να εξασφαλίσει «ζώνες ασφαλείας» για να στεγάσει εκατομμύρια Συριακών προσφύγων.
Χωρίς Στρατηγική Εξόδου: Μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026, η Άγκυρα δήλωσε ότι δεν θα αποσυρθεί όσο επιμένουν οι απειλές ασφαλείας. Έχει ουσιαστικά μετατρέψει τη βόρεια Συρία σε μόνιμη ζώνη υπό туρκικό έλεγχο και κατοχή.
Ιράκ: Εδραίωση Στρατιωτικής Πνιγηρής Ισχύος
Στο βόρειο Ιράκ, το τουρκικό μοντέλο εστιάζει στο κυνήγι του PKK. Η κλίμακά του είναι πρωτοφανής.
Κατάληψη Εδάφους: Οι τουρκικές δυνάμεις ασκούν αποτελεσματικό έλεγχο σε μια λωρίδα που υπερβαίνει τα 2.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα εντός του ιρακινικού Κουρδιστάν. Για να διατηρήσουν αυτή την παρουσία, η Τουρκία κατασκεύασε δίκτυο 136 βάσεων και προκεχωρημένων φυλακείων. Αυτά συνδέονται με εκατοντάδες χιλιόμετρα στρατιωτικών δρόμων χτισμένων σε ιρακικό έδαφος.
Επίσημη Έγκριση: Ένα μνημόνιο κατανόησης του 2024 με τη Βαγδάτη έδωσε στην Άγκυρα πράσινο φως για επέκταση επιχειρήσεων. Τον Οκτώβριο του 2025, η τουρκική βουλή παρατάθηκε την εντολή για στρατιωτική δραστηριότητα στο Ιράκ μέχρι το 2028.
Ο Θάνατος της Κυριαρχίας: Η ιρακινή κυβέρνηση δεν είναι πλέον η αρχή στις βόρειες ορεινές περιοχές. Οι τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις ελέγχουν όλη την κίνηση και την ασφάλεια σε αυτές τις επαρχίες.
Προοπτικές
Το 2026, η Τουρκία μετέτρεψε επιτυχώς τις συνοριακές απειλές σε στρατηγική κατάληψη εδάφους. Η Άγκυρα συνεχίζει να αποδίδει φιλολογική υπηρεσία στην εδαφική ακεραιότητα της Συρίας και του Ιράκ: τα γεγονότα στο έδαφος αφηγούνται διαφορετική ιστορία. Αυτές είναι μη αναστρέψιμες πραγματικότητες που εδραιώθηκαν υπό κατοχή. Αυτή η διάταξη δίνει στην Τουρκία στρατηγικό βάθος και κυριαρχία σε εμπορικές διαδρομές. Εξασφαλίζει μακροπρόθεσμο ρόλο στην αναδιάρθρωση της Μέσης Ανατολής για δεκαετίες.
Η Κλίμακα της Κατοχής σε Προοπτική
Η περιοχή υπό туρκικό έλεγχο στη Συρία καλύπτει περίπου 8.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα: σχεδόν το μέγεθος του Λιβάνου. Στο Ιράκ, η κατεχόμενη ζώνη υπερβαίνει τα 2.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα: μεγαλύτερη από ολόκληρη τη χώρα το Λουξεμβούργο. Συνολικά, η Τουρκία κατέχει πλέον περίπου 11.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα σε δύο κράτη. Αυτή η περιοχή ισοδυναμεί με ολόκληρο το έδαφος του Λιβάνου.
ΟΙ ΠΡΟΔΟΤΕΣ ΠΡΟΧΩΡΟΥΝ ΑΚΑΘΕΚΤΟΙ ΣΤΟΝ ΔΙΑΜΕΛΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
“Χωρίς την υποχρέωση να καταθέτουν σχέδια πτήσης θα μπορούν πλέον να πετούν στο Αιγαίο τα τουρκικά μαχητικά Η Αθήνα μόνον εκ των υστέρων -και επομένως χωρίς αποτέλεσμα και αντίκρισμα- επιχείρησε να… ξαναλλάξει τη θέση της και να θέσει εκ νέου «αντίρρηση» στην πρόταση για κατάργηση των σχεδίων πτήσεων στο Αιγαίο. Οι κινήσεις όμως έγιναν κατόπιν εορτής, και επομένως στην πράξη η Ελλάδα έχει εγκρίνει πλέον τις ανεξέλεγκτες τις τουρκικές πτήσεις στο Αιγαίο (σ.σ. αναλυτικά δημοσιεύματα στην «Κυριακάτικη “Ε”»).
Συγκεκριμένα στις 17 Δεκεμβρίου 2009, ο ICAO κυκλοφόρησε τις τροποποιήσεις των κανονισμών του, (μεταξύ των οποίων και την τουρκική πρόταση για κατάργηση της κατάθεσης των σχεδίων πτήσεων στο Αιγαίο), ανάμεσα στα μέλη του Οργανισμού για έγκριση.
Στη σχετική επιστολή που έστειλε ο ICAO και στην Αθήνα, επισημαίνεται δύο φορες, με μαύρα τονισμένα γράμματα, ότι οποιαδήποτε διαφοροποίηση θα έπρεπε να έχει φτάσει στον Οργανισμό μέχρι τις 15 Ιανουαρίου, τελική ημερομηνία.
Αγνοια…
Στις αρχές Ιανουρίου 2010 έγινε και νέα σύσκεψη ανάμεσα στο ΥΠΕΞ, το ΥΕΘΑ και την ΥΠΑ του υπουργείου Μεταφορών.
Σύμφωνα με τα πρακτικά της σύσκεψης συμφωνήθηκε να …ξαναλλάξει η θέση της χώρας, και από την απλή «επιφύλαξη» στην οποία είχαν επιμείνει τα υπουργεία Εξωτερικών και η ΥΠΑ, να επανέλθει η προηγούμενη σκληρότερη θέση της «αντίρρησης» όπως αυτή είχε διαμορφωθεί από το 2008.
Ομως, σύμφωνα πάντα με τα επίσημα πρακτικά, διαπιστώθηκε μεταξύ των μελών της σύσκεψης… μερική άγνοια της διαδικασίας που ακολουθεί ο ICAO για την έγκριση των προτάσεων τροποποιήσεων των κανονισμών του. Ετσι ζητήθηκε η γνώμη του πρέσβη στο Μόντρεαλ και εκπροσώπου της Ελλάδας στον ICAO, ο οποίος εξήγησε ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μόνον με τις ψήφους των 2-/3 των μελών. ‘Ή, με άλλα λογια, θα χρειαζόνταν οι ψήφοι των 2-/3 για να μπορέσει πλέον η Ελλάδα να στηρίξει την αντίρρησή της στην πρόταση για κατάργηση των σχεδίων πτήσεων στο Αιγαίο. Τέτοια περίπτωση πλέον δεν υπήρχε…”.
Κατόπιν όλων αυτών και ενώ ήταν γνωστό σε όλους ότι η τελική ημερομηνία στον ICAO για οποιαδήποτε αλλαγή θέσης ήταν η 15η Ιανουαρίου, το ΥΠΕΞ αποφάσισε να στείλει τη «φρέσκια» αντίρρησή του μόνον 7 ημέρες μετά τη λήξη της προθεσμίας, δηλαδή στις 22 Ιανουαρίου, επιφορτίζοντας την ΥΠΑ να στείλει το “άσφαιρο” πλεον εγγραφο.
Με αλλα λόγια, το ΥΠΕΞ επιχείρησε να αναστήσει “τον πεθαμένο” με «εγχείρηση», 7 ημέρες μετά τον θάνατό του… Και επομένως το Αιγαίο “τετέλεσται” τον Μάιο.*
2010 Φ.Π. Ανδρεας Γουλας