7. Αυτούσια Αρχαία Κείμενα και Βιβλιογραφία (Πρωτογενείς Πηγές)
Ακολουθούν 100% αυτούσια τα σημαντικότερα αποσπάσματα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων που αποτελούν την ιστορική ραχοκοκαλιά του μύθου:
Απο το arxaiaellinika.gr
Διόδωρος Σικελιώτης – Ιστορική Βιβλιοθήκη (Βιβλίο Ε’, 55)
«Τήν δέ νησον τήν ονομαζομένην Ρόδον πρωτοι κατῴκησαν οι προσαγορευόμενοι Τελχινες· ουτοι δ’ ησαν υιοί μέν Θαλάττης, ως ο μυθος παραδέδωκε, μυθολογουνται δέ μετά Καφείρας της Ωκεανου θυγατρός εκθρέψαι Ποσειδωνα, Ρέας αυτοις παρακαταθεμένης τό βρέφος. Γενέσθαι δ’ αυτούς καί τεχνων τινων ευρετάς καί άλλων των χρησίμων εις τόν βίον των ανθρώπων εισηγητάς. Αγάλματά τε θεων πρωτοι κατασκευάσαι λέγονται…» (Μετάφραση: Το νησί που ονομάζεται Ρόδος το κατοίκησαν πρώτοι αυτοί που ονομάζονται Τελχίνες. Αυτοί ήταν γιοι της Θάλασσας, όπως παραδίδει ο μύθος, και μυθολογείται πως μαζί με την Καφείρα, κόρη του Ωκεανού, ανέθρεψαν τον Ποσειδώνα, όταν η Ρέα τους εμπιστεύτηκε το βρέφος. Έγιναν επίσης εφευρέτες κάποιων τεχνών και εισήγαγαν πράγματα χρήσιμα για τη ζωή των ανθρώπων. Λέγεται ότι κατασκεύασαν πρώτοι αγάλματα θεών…)
Στράβων – Γεωγραφικά (Βιβλίο ΙΔ’, 2.7)
«Εκαλειτο δ’ η Ρόδος Οφιουσσα καί Σταδία, ειτα Τελχινίς, από των οικησάντων Τελχίνων τήν νησον, ούς οι μέν βασκάνους φασί καί γόητας, θείω καταρρέοντας τό της Στυγός ύδωρ ζῴων τε καί φυτων ολέθρου χάριν, οι δέ τέχναις διαφέροντας τουναντίον υπό των αντιτέχνων βασκανθηναι καί της δυσφημίας τυχειν ταύτης.» (Μετάφραση: Η Ρόδος ονομαζόταν Οφιούσσα και Σταδία, και έπειτα Τελχινίς, από τους Τελχίνες που κατοίκησαν το νησί, για τους οποίους άλλοι λένε ότι ήταν βασκαντές και μάγοι, που έριχναν θειάφι και νερό της Στυγός για να καταστρέψουν ζώα και φυτά, ενώ άλλοι αντίθετα λένε πως, επειδή ξεχώριζαν στις τέχνες, τους βάσκαναν οι ανταγωνιστές τους τεχνίτες και έτσι απέκτησαν αυτή την κακή φήμη.)
Καλλίμαχος – Αίτια (Απόσπασμα 1, 1-2)
Ο μεγάλος Αλεξανδρινός ποιητής Καλλίμαχος, στο διάσημο έργο του, χρησιμοποιεί τους “Τελχίνες” μεταφορικά, για να περιγράψει τους μικρόψυχους και φθονερούς λογοτεχνικούς του κριτικούς:
«Πολλάκι μοι Τελχινες επιτρύζουσιν αοιδη, νήιδες οί Μούσης ουκ εγένοντο φίλοι…» (Μετάφραση: Συχνά μου μουρμουρίζουν κοροϊδευτικά για την ποίησή μου οι Τελχίνες, οι αδαείς, αυτοί που ποτέ δεν έγιναν φίλοι με τις Μούσες…)
Λεξικό Ησυχίου του Αλεξανδρέως (Λήμμα: Τελχινες)
«Τελχινες⋅ βάσκανοι, γόητες, φθονεροί. ή παρά τήν τηξιν, ή παρά τό θέλγειν.» (Μετάφραση: Τελχίνες: Οι έχοντες το κακό μάτι (βάσκανοι), οι μάγοι (γόητες), οι φθονεροί. Ετυμολογικά προέρχεται είτε από την λέξη “τήξις” [το λιώσιμο/χύτευση των μετάλλων], είτε από το “θέλγω” [μαγεύω, εξαπατώ].)
8. Οι Κυνοκέφαλοι Δαίμονες (Το Λεξικό της Σούδας)
Στην ύστερη αρχαιότητα και το Βυζάντιο, η δαιμονική μορφή των Τελχίνων πήρε πιο τερατώδεις διαστάσεις. Δεν ήταν απλώς άνθρωποι με μεμβράνες στα χέρια, αλλά περιγράφονταν ως κυνοκέφαλοι (με κεφάλι σκύλου), στοιχείο που τονίζει την κτηνώδη και μαγική φύση τους.
Λεξικό Σούδα (Suda) – 10ος αιώνας μ.Χ. (Λήμμα: Τελχινες)
«Τελχινες: φθονεροί, βάσκανοι. […] ένιοι δέ φασιν αυτούς κυνων έχειν κεφαλάς, πτερύγια δέ αντί χειρων.» (Μετάφραση: Τελχίνες: φθονεροί, αυτοί που ματιάζουν. […] Και μερικοί λένε πως αυτοί είχαν κεφάλια σκύλων και πτερύγια [μεμβράνες] αντί για χέρια.)
9. Οι Τελχίνες ως Πολεμιστές (Η Εκστρατεία του Διονύσου)
Μια πολύ άγνωστη πτυχή είναι η πολεμική τους δράση. Στο μνημειώδες έπος του Νόννου του Πανοπολίτου, οι Τελχίνες εμφανίζονται ως σύμμαχοι του θεού Διονύσου στην περίφημη εκστρατεία του εναντίον των Ινδών. Παρουσιάζονται ως τρομακτικοί πολεμιστές της θάλασσας.
Νόννος ο Πανοπολίτης – Διονυσιακά (Βιβλίο ΙΔ’, 36-39)
«Τελχινες δ’ επί τοισιν εθωρήσσοντο κυδοιμω, ειναλίου Κελάδωνος αλίπλαγκτοι ναετηρες, ούς τέκε Μακρίς άρουρα θεων επιβώτορι κόλπω, όπλα μιθου γεγαωτας…» (Μετάφραση: Και οι Τελχίνες οπλίζονταν για τον πόλεμο, οι θαλασσοπόροι κάτοικοι του ενάλιου Κελάδωνα, αυτούς που γέννησε η πεδιάδα της Μακριδίας [της Εύβοιας] στον κόλπο της που τρέφει θεούς, γεννημένοι μαζί με τα όπλα τους…)
10. Η Σύγχυση με άλλες Μυστηριακές Αδελφότητες
Οι αρχαίοι Έλληνες ιστορικοί και γεωγράφοι συχνά μπερδεύονταν προσπαθώντας να διαχωρίσουν τους Τελχίνες από άλλες παρόμοιες αρχέγονες ομάδες ανδρών που ασχολούνταν με τα μέταλλα, τη μαγεία και την προστασία θεϊκών βρεφών. Ο Στράβων κάνει μια εξαιρετική προσπάθεια να τους ομαδοποιήσει.
Στράβων – Γεωγραφικά (Βιβλίο Ι’, 3.7)
«…τούς αυτούς τοις Κούρησι τούς Κορύβαντας καί Καβείρους καί Ιδαίους Δακτύλους καί Τελχινας αποφαίνουσιν…» (Μετάφραση: …αποδεικνύουν πως οι Κουρήτες, οι Κορύβαντες, οι Κάβειροι, οι Ιδαίοι Δάκτυλοι και οι Τελχίνες είναι το ίδιο πράγμα [ή έχουν κοινή ρίζα/παράδοση]…)
11. Η Τελική Κατάληξη: Μεταμόρφωση σε Βράχια
Τι απέγιναν τελικά τα σώματά τους μετά την τιμωρία τους από τον Δία και τον Απόλλωνα; Ο Ρωμαίος ποιητής Οβίδιος, αντλώντας από χαμένες ελληνικές πηγές, μας δίνει την τελική εικόνα: ο Δίας, αηδιασμένος από την ικανότητά τους να καταστρέφουν τα πάντα με το βλέμμα τους (βασκανία), τους καταπόντισε στο Αιγαίο και τους μετέτρεψε σε ύφαλους/βράχια που καταστρέφουν τα πλοία.
Οβίδιος – Μεταμορφώσεις (Βιβλίο VII, 365-367)
(Το κείμενο διασώζεται στα Λατινικά)
«…Telchinas, quorum oculos ipso vitiantes omnia visu / Iuppiter exosus fraternis subdidit undis.» (Μετάφραση: …τους Τελχίνες, των οποίων τα μάτια διέφθειραν τα πάντα μόνο με την όψη τους, ο Δίας, μισώντας τους, τους βύθισε κάτω από τα κύματα του αδερφού του [του Ποσειδώνα].)
12. Η Ετυμολογική Προσέγγιση του Ονόματος
Οι αρχαίοι γραμματικοί ανέλυσαν το όνομά τους για να βρουν την προέλευση του μύθου. Το Βυζαντινό «Ετυμολογικόν Μέγα» (Etymologicum Magnum), που συγκέντρωσε όλη την αρχαία γνώση, είναι σαφές.
Ετυμολογικόν Μέγα (Λήμμα: Τελχινες)
«Τελχινες: Παρά τό θέλγειν καί γοητεύειν. Ή παρά τό τήκειν. Πρωτοι γάρ χαλκόν καί σίδηρον έτηξαν.» (Μετάφραση: Τελχίνες: Προέρχεται από το «θέλγω» [μαγεύω, ξεγελάω] και «γοητεύω». Ή προέρχεται από το «τήκω» [λιώνω τα μέταλλα]. Διότι αυτοί πρώτοι έλιωσαν τον χαλκό και τον σίδηρο.)