Μια εφ’ όλης της ύλης κριτική στην ασκούμενη εξωτερική πολιτική και την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής των «ήρεμων νερών» με την Τουρκία εξαπέλυσε ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, ο οποίος παράλληλα επανήλθε με σφοδρότητα στο θέμα των υποκλοπών και της Δικαιοσύνης. Ασκώντας κριτική προς το Μέγαρο Μαξίμου σε ό,τι αφορά τις παρακολουθήσεις, έκανε λόγο για πρακτικές «παράνομες ή τυπικά νομιμοφανείς» που πλήττουν τη δημοκρατία, υπογραμμίζοντας με νόημα πως «το μεγαλύτερο ίσως πλήγμα είναι η διευρυνόμενη βεβαιότητα της μεγάλης πλειοψηφίας των πολιτών ότι οι θεσμοί, πρωτίστως μάλιστα η Δικαιοσύνη ως το θεμέλιο της ελεύθερης και δημοκρατικής κοινωνίας, χειραγωγούνται».
Η παρέμβαση αυτή έγινε παρόντος του Αντώνη Σαμαρά, λίγες μόλις μέρες μετά την κοινή απουσία τους από το συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, όπου κορυφαία κυβερνητικά στελέχη είχαν επιχειρήσει να ρίξουν γέφυρες επικοινωνίας προς την πλευρά των δύο πρώην πρωθυπουργών.
Η νέα αυτή κοινή εμφάνιση έρχεται σε συνέχεια της πρόσφατης κριτικής του Κώστα Καραμανλή, ο οποίος δήλωσε ότι «η δική μας κυβέρνηση είχε μια πολυδιάστατη προσέγγιση στην εξωτερική της πολιτική», παίρνοντας σαφείς αποστάσεις από το υφιστάμενο δόγμα της ελληνικής διπλωματίας, αλλά και της οξύτατης επίθεσης του Αντώνη Σαμαρά προσωπικά προς τον πρωθυπουργό, όταν έκανε λόγο για «μεταλλαγμένο κόμμα Μητσοτάκη» κατά τη συζήτηση της πρότασης του ΠΑΣΟΚ για τη σύσταση Εξεταστικής Επιτροπής σχετικά με την υπόθεση των υποκλοπών.
Η ομιλία του Κώστα Καραμανλή
Στην τοποθέτησή του, ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής χαρακτήρισε το βιβλίο ως «ακριβή απεικόνιση της νέας παγκόσμιας τάξης» και τόνισε ότι «ο σημερινός κόσμος απομακρύνεται οριστικά από τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων. Σήμερα ο παράγοντας της σταθερότητας αλλάζει ταχύτατα και σε βάθος. Ένας πολυπολικός κόσμος αναδύεται».
Σύμφωνα με τον κ. Καραμανλή, η συνοχή της Δύσης τελεί υπό κατάρρευση, καθώς οι διαφορές Ευρώπης και Αμερικής φαίνονται αγεφύρωτες. Όπως παρατήρησε, αυτό επιτρέπει σε νέες δυνάμεις να εμφιλοχωρήσουν, όπως η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν, οι οποίες δείχνουν όλο και μεγαλύτερη παρεμβατικότητα για να ενισχύουν την επιρροή τους. Ο ίδιος εκτίμησε ότι έχουμε εισέλθει σε μια φάση αυξανόμενης αβεβαιότητας, σε σφαίρες επιρροής και σε ωμή βία, κατά παράβαση των αρχών του κράτους δικαίου, ενώ σημείωσε ότι ακόμη και ο ΟΗΕ εκτοπίζεται από το Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ.
Αναφερόμενος στον πόλεμο στην Ουκρανία, σημείωσε ότι η επίθεση της Ρωσίας είναι καταδικαστέα, ωστόσο συμπλήρωσε πως η στάση της Ευρώπης όλα αυτά τα χρόνια δεν ήταν αναμάρτητη με τις προσπάθειες ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ.
Στη συνέχεια, ο πρώην πρωθυπουργός άσκησε κριτική προς το Μέγαρο Μαξίμου σε ό,τι αφορά τις παρακολουθήσεις κάνοντας λόγο για πρακτικές «παράνομες ή τυπικά νομιμοφανείς» που πλήττουν τη δημοκρατία, υπογραμμίζοντας ακόμη: «Το μεγαλύτερο ίσως πλήγμα είναι η διευρυνόμενη βεβαιότητα της μεγάλης πλειοψηφίας των πολιτών ότι οι θεσμοί, πρωτίστως μάλιστα η Δικαιοσύνη ως το θεμέλιο της ελεύθερης και δημοκρατικής κοινωνίας, χειραγωγούνται».
Στρέφοντας τα βέλη του στους εγχώριους χειρισμούς, συμπλήρωσε: «Όμως, αντί συγκροτημένης προσπάθειας ανάσχεσης των αρνητικών συνεπειών τους, βλέπουμε συχνά την εμμονή των κρατούντων στις εκπτώσεις αυτές. Καταφεύγουν με ευκολία στην προσπάθεια μείωσης και συκοφάντησης εκείνων που τολμούν να αμφισβητήσουν το δικό τους αφήγημα. Συχνά, μάλιστα, με καθοδηγούμενες, αλλά ανώνυμες πέννες του διαδικτύου. Πώς να απορεί κανείς, λοιπόν, με την εκρηκτική ενδυνάμωση αντισυστημικών τάσεων».
Όσον αφορά την Ελλάδα και την Κύπρο, ο κ. Καραμανλής έκανε λόγο για «κραυγαλέες αντιφάσεις της ΕΕ στο θέμα της ενιαίας ασφάλειας και άμυνας», εξηγώντας: «Τη στιγμή που η Τουρκία έχει αναθεωρητικούς στόχους απέναντι σε ένα κράτος μέλος, την Ελλάδα, μας απειλεί συνεχώς με πόλεμο και συχνά καταφεύγει στη βία για να υποστηρίξει τις φιλοδοξίες της, η Άγκυρα θεωρείται πολύτιμος εταίρος και σύμμαχος από τα περισσότερα άλλα κράτη μέλη. Ειδικά όσον αφορά την Κύπρο, ένα ακόμη κράτος μέλος της ΕΕ, υπάρχει μια προκλητική αντίφαση στη στάση των περισσότερων συμμάχων και εταίρων. Δηλαδή, ενώ η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία καταδικάζεται, επιβάλλονται κυρώσεις και ενισχύεται με κάθε τρόπο ο αμυνόμενος, τα αντίστοιχα βάσανα της Κύπρου, που συνεχίζονται εδώ και σχεδόν μισό αιώνα, δεν αντιμετωπίζονται. Ακόμα χειρότερα, καταβάλλονται προσπάθειες για την εξεύρεση λύσεων που θέτουν τον επιτιθέμενο και το θύμα σε ισότιμη βάση ή που νομιμοποιούν την παράνομη κατοχή και θέτουν την Κύπρο σε κατάσταση ομηρίας απέναντι στην Τουρκία, σε πλήρη ασυμφωνία με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Αυτή η αναντιστοιχία εκθέτει σοβαρά όσους ισχυρίζονται ότι αγωνίζονται για αξίες και αρχές και εγείρει την υποψία ότι η υποστήριξη προς την Ουκρανία δεν υπαγορεύεται από αρχές αλλά από γεωπολιτικές επιδιώξεις. Στην πραγματικότητα, αποδυναμώνει την πολιτική, νομική και ηθική ανωτερότητα του δυτικού αφηγήματος».
Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ότι «η Ελλάδα οφείλει να διαβάσει σωστά τις εξελίξεις και να χαράξει την πορεία εκείνη που θα μεγιστοποιήσει τα οφέλη της, θα τη θέσει σε πλεονεκτική θέση στο γεωπολιτικό χάρτη και θα την προστατεύσει από τις βλέψεις άλλων. Το πολυπολικό σύστημα που αναδεικνύεται υπαγορεύει μια πιο περίπλοκη και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική απαλλαγμένη από τις αυστηρές διαχωριστικές γραμμές του παρελθόντος. Ασφαλώς και η Ελλάδα είναι ταγμένη με τη Δύση, αλλά η ίδια η Δύση πλέον μεταλλάσσεται ή και διχάζεται και μέρος αυτής συνομιλεί με τη Ρωσία και την Κίνα. Όχι μόνο οι ΗΠΑ. Πρόσφατα ακούστηκαν φωνές και εντός της ΕΕ που προτρέπουν σε συνομιλίες με τη Ρωσία».
Συνεχίζοντας, ανέφερε: «Ασφαλώς και η Ελλάδα είναι κατά της βίας και του αναθεωρητισμού, αλλά θα πρέπει αυτό το δόγμα να έχει καθολική εφαρμογή. Δεν μπορεί εμείς να τασσόμαστε με όλες μας τις δυνάμεις στο πλευρό του αμυνόμενου και η υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά – προσέξτε – ακόμα ακόμα και αυτός ο αμυνόμενος, να μην τάσσεται στο δικό μας πλευρό όταν απειλούμαστε! Θα πρέπει, λοιπόν, να γίνει κατανοητό ότι Ελλάδα και Κύπρος φυλάμε τα νοτιοανατολικά σύνορα της Ευρώπης από κινδύνους υπαρκτούς και υπαρξιακούς που απειλούν την εδαφική ακεραιότητα της ΕΕ. Μάλιστα, εκτός από την τουρκική επεκτατικότητα, πρόσφατα έγινε κατανοητό ότι το τόξο Ελλάδας – Κύπρου αποτελεί τον προμαχώνα της ΕΕ στα νοτιοανατολικά της σύνορα απέναντι σε απειλές που προέρχονται και πέρα από την Ανατολική Μεσόγειο».
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις τελευταίες κινήσεις της Άγκυρας, λέγοντας: «Ο νόμος που ετοιμάζει η Τουρκία, σύμφωνα με πρόσφατες διαρροές, είναι εξωφρενικός. Το αδιανόητο “Δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας” που πολλοί θεωρούν ότι προορίζεται για εσωτερική κατανάλωση, αφού πλέον διδάσκεται στα σχολεία και γαλουχεί, παραπλανά και φανατίζει τις νέες γενιές, τώρα παίρνει την πλέον επίσημη μορφή και γίνεται νόμος του κράτους, προκειμένου να δεσμεύει και όλες τις επόμενες κυβερνήσεις. Να δεσμεύει το ίδιο το κράτος. Φυσικά και δεν έχει καμία νομική αξία για την επιβολή τετελεσμένων, αλλά δεν αφήνει πλέον καμία αμφιβολία για τις απαράδεκτες αξιώσεις της Τουρκίας στο μισό Αιγαίο και δεσμεύει το κράτος της Τουρκίας για επιβολή του νόμου αυτού στο πεδίο. Και πάντως αποτελεί αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι η Τουρκία, μεθοδικά και συστηματικά, προωθεί την αναθεωρητική ατζέντα της και επιχειρεί να μεθοδεύσει σταδιακά τη διαμόρφωση ευνοϊκών γι’ αυτήν συνθηκών. Με αυτά τα δεδομένα, πρέπει να μας προβληματίσει η αποτελεσματικότητα της πολιτικής των “ήρεμων νερών”».
Καταλήγοντας, ο κ. Καραμανλής επεσήμανε: «Όσο κατανοητή και αν είναι η προσπάθεια αποφυγής εντάσεων, εφ’ όσον η συμπεριφορά αυτή παρερμηνεύεται ως υποχωρητικότητα στην άσκηση και του παραμικρού δικαιώματός μας, ακόμα και στην καρδιά του Αιγαίου, ή απαλλάσσει την Τουρκία από το βάρος της επιθετικής της συμπεριφοράς στα μάτια των τρίτων – υποκριτικά βέβαια, γιατί τους βολεύει – το κόστος καθίσταται δυσανάλογα μεγαλύτερο από το επιδιωκόμενο υποτιθέμενο όφελος. Σωστά, λοιπόν, ενισχύεται η αμυντική και αποτρεπτική ικανότητα της χώρας, πιστεύω όμως ότι ήρθε η ώρα να καταδειχθεί πλέον σε εταίρους και συμμάχους, ακόμα και με μια διαρκή εκστρατεία δημόσιας διπλωματίας και με τρόπο επίμονο και σαφή, το αδιανόητο των τουρκικών βλέψεων και το μέγεθος της τουρκικής επεκτατικότητας και επιθετικότητας. Και προς την Τουρκία, καθαρά και ξάστερα το μήνυμα ότι κανείς στην Ελλάδα δεν προσφέρεται για εκπτώσεις σε ζητήματα διεθνώς κατοχυρωμένων Δικαίων και δικαιωμάτων της χώρας».
Οι παρεμβάσεις των ομιλητών
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Καθηγητής ΕΚΠΑ και Γενικός Γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής, σημείωσε ότι «ο δημόσιος διάλογος δεν είναι ικανοποιητικού επιπέδου στα θέματα εξωτερικής πολιτικής. Είναι γενικόλογος, άμορφος, ασαφής, ενίοτε δε και ρέπει και προς νομικισμούς». Ο κ. Χατζηβασιλείου πρόσθεσε: «Όταν βλέπω τις ΗΠΑ, που κατεξοχήν έχουν συμφέρον να διατηρηθεί η ενιαία φύση, να θέτουν εν αμφιβόλω τη δυτική ενότητα, αυτό προκαλεί αμηχανία», συμπληρώνοντας πως «η προεδρία Τραμπ αντιλαμβάνεται τη διευθέτηση των διεθνών σχέσεων ως ένα επαχθές φορτίο». Κατέληξε λέγοντας ότι «οι διεθνείς σχέσεις είναι πάντοτε ρευστές, σήμερα δε είναι ακόμη πιο ρευστές. Μια χώρα με το δικό μας μέγεθος αντιμετωπίζει υπαρξιακές προκλήσεις. Είμαστε σε μια περιοχή που πρέπει να έχουμε πάντα το νου μας. Υπάρχει μια σταθερά στην ελληνική εξωτερική πολιτική, η προνομιακή σχέση της Ελλάδας με τη Δύση, ήδη από τη ναυμαχία του Ναυαρίνου».
Ο Βαγγέλης Καλπαδάκης, Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΑΣΕ και πρώην διπλωματικός σύμβουλος του Αλέξη Τσίπρα, υπογράμμισε από την πλευρά του: «Με τη δεύτερη θητεία Τραμπ, έχουμε μια ηγέτιδα δύναμη που ξεθεμελιώνει ένα διεθνές σύστημα που η ίδια θεμελίωσε». Ο κ. Καλπαδάκης ανέφερε ότι «το νέο στρατηγικό δόγμα των ΗΠΑ αποκλείει το να γυρίσουμε σε πολέμους σαν το Ιράκ, αλλά όχι τη λογική των παρεμβάσεων σε ξένα κράτη». Επεσήμανε επίσης τη διαφορά ανάμεσα στις δύο θητείες του Αμερικανού προέδρου: «Στην πρώτη θητεία κέρδισε αναπάντεχα την αμερικανική προεδρία ο Τραμπ. Έτσι βρέθηκε απέναντι στο αμερικανικό κατεστημένο, κάτι που δεν συμβαίνει στη δεύτερη θητεία του», εκτιμώντας παράλληλα πως «η αναθεωρητική λογική της Ουάσιγκτον θα βοηθήσει μακροπρόθεσμα την Κίνα και την Ρωσία».
Η δημοσιογράφος Λένα Αργύρη επεσήμανε στην τοποθέτησή της ότι «οι αντιφάσεις της Αμερικής είναι συγκλονιστικές, πράγμα που επιβεβαιώνεται πώς από τον Ομπάμπα φτάσαμε στον Τραμπ». Σύμφωνα με την ίδια, «το κίνημα MAGA εδραιώθηκε επειδή ο Τραμπ κατάφερε να μετατρέψει την οργή σε πολιτικό κεφάλαιο». Σημείωσε, επίσης, πως «είναι λάθος να υπάρχει η αντίληψη ότι το κίνημα του Τραμπ έχει γεφυρώσει δύο κόσμους σε αυτό το κίνημα ο Τραμπ, αυτοί που πιστεύουν ότι η ζωή τους δεν θα αλλάξει με την πολιτική αλλά και όσους έχουν μεγάλη οικονομική επιφάνεια. Έχει ενώσει την κοινωνική οργή με την οικονομική ελίτ. Έχει ενώσει όσους αισθάνονται εντός των τειχών και όσους αισθάνονται αποκλεισμένοι».
Οι τοποθετήσεις των συγγραφέων
Ο Κωνσταντίνος Φίλης, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων στο Αμερικανικό Κολλέγιο Αθηνών και Μέλος του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου της Ελληνικής Διπλωματικής Ακαδημίας, ανέφερε: «Το πιο ανησυχητικό είναι ότι εξοικειωνόμαστε με τις πρακτικές Τραμπ, από το πώς συμπεριφέρεται σε δημοσιογράφους μέχρι τη θεατρικότητα που έχει όταν υποδέχεται ξένους ηγέτες».
Ο κ. Φίλης εξήγησε ότι «στην πρώτη του θητεία ήταν ανέτοιμος να κυβερνήσει. Μετά την ήττα του 2020 ξεκίνησε να φτιάχνει την ομάδα των στελεχών που θα ήταν δίπλα του, εφόσον κέρδιζε τις εκλογές, πράγμα που και έγινε». Συμπλήρωσε, δε, πως «ανεξάρτητα από το τι πιστεύουμε για τον Τραμπ, η συναλλακτική πρόσληψη των σχέσεων δεν ξεκίνησε επί Τραμπ, απλώς τώρα αυτή η προσέγγιση είναι απροκάλυπτη», καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος «έχει εδραιώσει ένα μοντέλο εξωθεσμικής συναλλακτικής πολιτικής».
Τέλος, ο Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Διευθυντής του Ιδρύματος «Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής» και πρώην υπουργός, σημείωσε: «Θεώρησα ότι είναι κρίσιμο να καταλάβουμε γιατί φτάσαμε ως εδώ, γιατί ανατρέπεται η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων». Ανέφερε ότι ο Τραμπ ανέλαβε την εξουσία δηλώνοντας ότι η Αμερική βρίσκεται σε παρακμή, με κύριες αιχμές τα οικονομικά, τα σύνορα, αλλά και την εμπλοκή της Αμερικής σε πολέμους. Ο κ. Αρβανιτόπουλος υπογράμμισε ότι η σημερινή αμερικανική διοίκηση απαξιώνει συλλήβδην το αξιακό υπόδειγμα της αμερικανικής πολιτικής και, ενώ καταδίκαζε τους πολέμους, είναι αυτός που σήμερα τους διεξάγει, μαζί με ανατροπές καθεστώτων, ενώ περιορίζεται, όπως δήλωσε σε συνέντευξή του, από την προσωπική του ηθική.
Κατέληξε επισημαίνοντας ότι «η περίπτωση του πολέμου στο Ιράν σηματοδοτεί το τέλος μιας τάξης χωρίς να προδιαγραφεί τι έρχεται. Ο Πρόεδρος Τραμπ δεν έχει κρύψει την αποστροφή του για την ενωμένη Ευρώπη, θέλει την Ευρώπη του αυταρχισμού και των σφαιρών επιρροής, θέλει να επιστρέψει η Ευρώπη σε ένα παρελθόν από το οποίο η ίδια απέδρασε». Κλείνοντας, τόνισε πως «οφείλουμε να κρίνουμε το ευρωπαϊκό εγχείρημα με βάση τον μακρύ ιστορικό χρόνο» και κατέληξε λέγοντας πως «σε ό,τι αφορά την ελληνική διπλωματία, απαιτείται μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική».
Οι «γαλάζιες» και πολιτικές παρουσίες
Η εκδήλωση συγκέντρωσε πλήθος προσωπικοτήτων από τον πολιτικό, ακαδημαϊκό και διπλωματικό κόσμο, με έντονη τη «γαλάζια» εκπροσώπηση στην αίθουσα. Μεταξύ άλλων, το «παρών» έδωσαν ο πρώην πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας Βαγγέλης Μεϊμαράκης, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, καθώς και οι πρώην υπουργοί Χρήστος Σταϊκούρας, Ευριπίδης Στυλιανίδης, Κώστας Σκρέκας, Κώστας Αχ. Καραμανλής και Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης.
Στην εκδήλωση παρέστησαν επίσης οι βουλευτές Μάξιμος Σενετάκης, Χαράλαμπος Αθανασίου και Μίλτος Χρυσομάλλης, ο πρώην υφυπουργός Γιάννης Βαληνάκης, ο βουλευτής Γιώργος Βλάχος, καθώς και ο Νίκος Καραχάλιος.
Στο ακροατήριο βρέθηκαν, ακόμη, ο Κώστας Τσουκαλάς, ο Ευάγγελος Αποστολάκης, καθώς και ο πρώην υπουργός Γιώργος Αλογοσκούφης.