Τα ξημερώματα εκείνης της μαύρης και καταραμένης Τρίτης
η Βασιλεύουσα έπεσε στα χέρια των Οθωμανών. Τα τείχη που θεωρούνταν απόρθητα, υποχώρησαν ύστερα από πολιορκία εβδομάδων. Ο τελευταίος αυτοκράτορας, Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος, πέρασε στην ιστορία ως σύμβολο αντίστασης, ενώ η Πόλη άλλαζε για πάντα πρόσωπο, θρησκευτικό χαρακτήρα και πολιτική ταυτότητα.
Η Άλωση από τον Οθωμανό σουλτάνο Μωάμεθ Β’ σήμανε το τέλος της Κωνσταντινούπολης και μαζί το οριστικό κλείσιμο μιας αυτοκρατορίας που άντεξε περισσότερα από χίλια χρόνια.
Λίγο πριν ξημερώσει η 29η Μαίου 1453, η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν ήδη στα όρια της κατάρρευσης. Η πολιορκία από τα στρατεύματα του Μωάμεθ Β’ είχε ξεκινήσει από τις 6 Απριλίου και επί σχεδόν δύο μήνες τα τείχη της Πόλης δέχονταν αδιάκοπες επιθέσεις από πυροβόλα πρωτόγνωρης ισχύος. Ανάμεσά τους ξεχώριζε το τεράστιο κανόνι που είχε κατασκευάσει ο Ούγγρος μηχανικός Ουρβανός, ικανό να διαλύει τμήματα των Θεοδοσιανών Τειχών που επί αιώνες θεωρούνταν απόρθητα.
Στο εσωτερικό της Βασιλεύουσας, ο τελευταίος αυτοκράτορας γνώριζε ότι οι πιθανότητες επιβίωσης ήταν ελάχιστες. Οι υπερασπιστές της Κωνσταντινούπολης δεν ξεπερνούσαν τις 7.000, ανάμεσά τους Βυζαντινοί και Γενουάτες μισθοφόροι υπό τον Τζιοβάνι Τζουστινιάνι (Ιωάννης Ιουστινιάνης), απέναντι σε δεκάδες χιλιάδες Οθωμανούς.
Το βράδυ της 28ης Μαίου τελέστηκε η τελευταία χριστιανική λειτουργία στην Αγια-Σοφιά. Σύμφωνα με τις πηγές της εποχής, Βυζαντινοί και Λατίνοι προσευχήθηκαν μαζί, αφήνοντας προσωρινά στην άκρη το βαθύ ρήγμα που είχε προκαλέσει το Σχίσμα των Εκκλησιών. Λίγες ώρες αργότερα, ξεκίνησε η τελική επίθεση.
Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης
Οι Οθωμανοί επιτέθηκαν σε διαδοχικά κύματα. Καθοριστική θεωρείται η στιγμή κατά την οποία τραυματίστηκε σοβαρά ο Τζουστινιάνι και αποχώρησε από τα τείχη, προκαλώντας σύγχυση στους αμυνόμενους. Σχεδόν ταυτόχρονα, μικρή οθωμανική δύναμη φέρεται να εισήλθε από την Κερκόπορτα, μια δευτερεύουσα πύλη στα βορειοδυτικά τείχη. Η άμυνα κατέρρευσε και ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος χάθηκε μέσα στη μάχη, αρνούμενος να εγκαταλείψει την Πόλη.
Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης δεν σήμανε μόνο το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ύστερα από 1.123 χρόνια ζωής. Άλλαξε και τις ισορροπίεςστην Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορίααναδείχθηκε σε υπερδύναμη της εποχής, ενώ η πτώση της Πόλης θεωρείται από πολλούς ιστορικούς το συμβολικό τέλος του Μεσαίωνα.
Θρύλοι και παραδόσεις
Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, η ιστορική μνήμη δεν περιορίστηκε στα γεγονότα της πολιορκίας. Αντίθετα, μέσα στους αιώνες διαμορφώθηκαν ισχυροί θρύλοι που πέρασαν στη συλλογική συνείδηση και τροφοδότησαν το φαντασιακό γύρω από την απώλεια της Βασιλεύουσας.
Ο πιο γνωστός είναι εκείνος του «μαρμαρωμένου βασιλιά», σύμφωνα με τον οποίο ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος δεν σκοτώθηκε, αλλά μετατράπηκε σε μάρμαρο τη στιγμή της Άλωσης και θα επιστρέψει όταν η Πόλη ξαναγίνει χριστιανική. Επίσης, ο αυτοκράτορας στο ένα του χέρι είχε έξι δάχτυλα και -κατά τον θρύλο- αν βρεθεί Έλληνας που έχει επίσης έξι δάχτυλα, τότε ο Κωνσταντίνος θα ανακτήσει την Πόλη και την αυτοκρατορία του.
Παράλληλα, αναπτύχθηκαν παραδόσεις γύρω από την τελευταία λειτουργίαστην Αγια-Σοφιά, όπου –όπως λέγεται–την ώρα που οι Οθωμανοί έμπαιναν στην Πόλη, η λειτουργία δεν διακόπηκε, αλλά «σφραγίστηκε» από το θείο: ο ιερέας χάθηκε μέσα στον τοίχο και θα συνεχίσει τη λειτουργία όταν ξανανοίξει ο ναός.
Άλλοι θρύλοι αναφέρονται σε θαυματουργικά σφραγισμένες πύλες της Πόλης (όπως η Χρυσή Πύλη) οι οποίες θα ανοίξουν ξανά την «κατάλληλη στιγμή». Υπάρχουν επίσης λαϊκές αφηγήσεις για προφητείες γύρω από την είσοδο του Μωάμεθ Β΄στην Πόλη, με συμβολισμούς για το κόκκινο άλογο και την «κληρονομιά της αυτοκρατορίας».
Η θρυλική φράση του τελευταίου αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης
Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος προς Μωάμεθ Β’, ο οποίος του ζήτησε να παραδώσει με ευνοϊκούς όρους την Πόλη:
«Το τήν πόλιν σοι δουναι ούτ᾽ εμόν εστιν ούτ᾽ άλλου των κατοικούντων εν ταύτη· κοινη γάρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανουμεν καί ου φεισόμεθα της ζωης ημων» («Το να σου παραδώσω την Πόλη δεν είναι ούτε δικό μου δικαίωμα ούτε κανενός από τους κατοίκους της· γιατί όλοι με κοινή απόφαση προτιμούμε να πεθάνουμε αυτοβούλως και δεν θα λυπηθούμε τη ζωή μας»).
Άσβεστη η μνήμη
Οι δύο εμβληματικοί ελληνικοί αθλητικοί σύλλογοι, με σήμα τους τον Δικέφαλο Αετό και ρίζες από την Κωνσταντινούπολη:
- Α.Ε.Κ. (Αθλητική Ένωσις Κωνσταντινουπόλεως)
- Π.Α.Ο.Κ. (Πανθεσσαλονίκειος Αθλητικός Όμιλος Κωνσταντινουπολιτών)