Δημιουργώντας νέους αγρότες: Κίνητρα και παρεμβάσεις (Β΄ Μέρος)
Γράφει ο Ιάκωβος Ποθητός
Για την αναδημιουργία του πρωτογενή τομέα που αργοπεθαίνει στη χώρα μας, καταθέτω τις πιο κάτω σκέψεις.
Η ερήμωση της ελληνικής υπαίθρου δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα δεκαετιών πολιτικών που έκαναν το αγροτικό επάγγελμα ασύμφορο και κοινωνικά υποτιμημένο. Ο μέσος όρος ηλικίας των Ελλήνων αγροτών ξεπερνά τα 55 έτη, ενώ το 31% των αγροκτημάτων χάθηκε μέσα σε 15 χρόνια. Αν δεν αντιστραφεί η τάση, σε μια δεκαετία δεν θα υπάρχει ποιος να καλλιεργήσει. Το στοίχημα λοιπόν είναι ένα: να γίνει ο πρωτογενής τομέας ξανά επιλογή καριέρας για έναν 25χρονο. Αυτό απαιτεί ριζική αλλαγή στο «γιατί» και στο «πώς».
1. Το «Γιατί»: Χτίζοντας το οικονομικό κίνητρο
Κανένας νέος δεν επιστρέφει στο χωριό για ιδεολογία. Επιστρέφει αν βλέπει εισόδημα, ασφάλεια και προοπτική.
Α. Εγγυημένο εισόδημα στην εκκίνηση
Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι τα πρώτα 5 χρόνια. Γι’ αυτό χρειάζεται «δίχτυ ασφαλείας»:
Πριμ Πρώτης Εγκατάστασης 60.000 ευρώ: Όχι 40.000 ευρώ σε δόσεις μετά από 3 χρόνια, όπως σήμερα. 30.000 ευρώ με την έγκριση για αγορά γης και εξοπλισμού + 6.000 ευρώ ετησίως για 5 χρόνια ως κεφάλαιο κίνησης. Προϋπόθεση: μόνιμη κατοικία σε χωριό κάτω των 2.000 κατοίκων.
Συμβόλαια με εγγυημένη τιμή: Το κράτος ή διεπαγγελματικές οργανώσεις υπογράφουν 5ετή συμβόλαια με νέους για προϊόντα με έλλειμμα — όσπρια, ζωοτροφές, βόειο κρέας. Αν η τιμή αγοράς πέσει κάτω από το κόστος παραγωγής, ενεργοποιείται μηχανισμός αναπλήρωσης εισοδήματος. Τέτοιο μοντέλο εφαρμόζεται ήδη στη Γαλλία.
Μηδενική φορολογία για 10 χρόνια: 0% φόρος εισοδήματος και 0% ασφαλιστικές εισφορές για νέους κάτω των 40 ετών που εγκαθίστανται σε ορεινές και μειονεκτικές περιοχές. Το κράτος δεν χάνει έσοδα που δεν είχε. Κερδίζει από τον ΦΠΑ και τις θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν.
Β. Δραστική μείωση του κόστους παραγωγής
Σήμερα ο Έλληνας αγρότης είναι ο ακριβότερος στην ΕΕ.
Αγροτικό ρεύμα με πλαφόν 7 λεπτά/kWh: Υπάρχει ήδη σε Ισπανία και Γαλλία. Η διαφορά καλύπτεται από το ΠΔΕ.
Επιστροφή ΕΦΚ στο αγροτικό πετρέλαιο σε 30 μέρες: Με ψηφιακή κάρτα αγρότη. Τέλος στα γραφειοκρατικά μαρτύρια.
Δωρεάν ασφάλιση ΕΛΓΑ για 3 χρόνια: Με υποχρέωση του Οργανισμού να αποζημιώνει σε 30 μέρες, όπως στην Ισπανία. Όταν ο νέος ξέρει ότι δεν θα τον καταστρέψει το χαλάζι, επενδύει.
2. Το «Πώς»: Παρεμβάσεις για να γίνει πράξη
Α. Πρόσβαση σε Γη και Στέγη
Χωρίς γη και σπίτι, δεν υπάρχει εγκατάσταση.
Τράπεζα Γης: 3,5 εκατ. στρέμματα Δημοσίου, Εκκλησίας και Δήμων παραμένουν ανεκμετάλλευτα. Μακροχρόνια μίσθωση με 50€/στρέμμα/έτος αποκλειστικά σε νέους αγρότες.
«Σπίτι στο Χωριό»: Επιδότηση 40.000 ευρώ για ανακαίνιση πατρικών ή εγκαταλελειμμένων σπιτιών. Ρήτρα παραμονής 10 ετών. Έτσι λύνεται το στεγαστικό χωρίς αντιπαροχή.
Αναδασμός νέας γενιάς: Χρηματοδότηση από την ΚΑΠ για συνένωση μικρού, κατακερματισμένου κλήρου. Ένα αγρόκτημα 10 στρεμμάτων σε 8 κομμάτια δεν είναι βιώσιμο.
Β. Από την παραγωγή στην επιχειρηματικότητα
Ο νέος αγρότης δεν πρέπει να είναι «χειρώνακτας». Πρέπει να είναι επιχειρηματίας τροφίμων.
Κέντρα Μεταποίησης ανά Δήμο: Με πόρους του ΕΣΠΑ και του Leader, το κράτος κατασκευάζει μικρά τυποποιητήρια, αποξηραντήρια, ψυγεία. Τα νοικιάζει σε συνεταιρισμούς νέων με 1 ευρώ/μέρα. Η προστιθέμενη αξία μένει στο χωριό.
Χρηματοδότηση Σχεδίων Βελτίωσης: Επιδότηση 75% για θερμοκήπια, έξυπνη γεωργία, drones, κτηνοτροφικές μονάδες. Τα χρήματα υπάρχουν στον Πυλώνα ΙΙ της ΚΑΠ — 5,3 δισ. ευρώ έως το 2027.
Μέντορες Αγρότες: Επιδοτούμενο πρόγραμμα όπου έμπειρος συνταξιούχος αγρότης αναλαμβάνει να καθοδηγήσει 2 νέους. Μεταφέρεται η άυλη γνώση που χάνεται.
Γ. Υποδομές για να ζεις, όχι απλώς να επιβιώνεις
Οπτική ίνα σε κάθε χωριό έως το 2028: Χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Χωρίς γρήγορο ίντερνετ, δεν υπάρχει e-shop, δεν υπάρχει τηλεϊατρική, δεν έρχεται οικογένεια.
Υγεία και Παιδεία: Οικονομικά κίνητρα +1.500 ευρώ/μήνα για γιατρούς υπαίθρου. Κλειστά σχολεία ανοίγουν με 7 παιδιά. Χωρίς αυτά, η μάνα δεν αφήνει την πόλη.
Ενεργειακές Κοινότητες: Το χωριό αποκτά δικό του φωτοβολταϊκό πάρκο. Το ρεύμα διοχετεύεται σε αγρότες και σπίτια με κόστος παραγωγής.
3. Από πού θα πληρωθούν όλα αυτά;
Τα χρήματα υπάρχουν. Η Ελλάδα λαμβάνει 2,7 δισ. ευρώ ετησίως από την ΚΑΠ. Το πρόβλημα είναι η κατανομή: σήμερα το 30% των αγροτών παίρνει το 80% της στήριξης. Με πλαφόν 100.000 ευρώ ανά δικαιούχο και εξυγίανση του ΟΠΕΚΕΠΕ, απελευθερώνονται πάνω από 500 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Αυτά αρκούν για να επιδοτηθούν 8.000 νέοι αγρότες ετησίως με 60.000 ευρώ.
Επιπλέον: Ταμείο Ανάκαμψης 36 δισ. ευρώ για αρδευτικά, ψηφιακή γεωργία και οπτικές ίνες. ΕΣΠΑ 26 δισ. ευρώ για υποδομές και μικρή επιχειρηματικότητα. Το 90% του σχεδίου καλύπτεται από ευρωπαϊκά κονδύλια. Απαιτείται μόνο πολιτική βούληση για να κατευθυνθούν σωστά.
Συμπέρασμα: Για να δημιουργήσεις νέους αγρότες, πρέπει να τους αντιμετωπίσεις ως αυτό που είναι: επενδυτές. Δώσε τους κεφάλαιο, μείωσε το ρίσκο, εξασφάλισε τις υποδομές και άφησέ τους να παράγουν πλούτο. Το χωριό δεν θα σωθεί με επιδόματα. Θα σωθεί όταν ο 25χρονος δει ότι μπορεί να ζήσει καλύτερα εκεί απ’ ό,τι στην πόλη, φτιάχνοντας ένα επώνυμο μέλι, ένα θερμοκήπιο με microgreens ή μια φάρμα με ΠΟΠ τυρί το οποίο πουλάει online σε όλη την Ευρώπη.