Όταν οι πολιτικοί κοροϊδεύουν και οι πολίτες χειροκροτούν
Γράφει ο Ιάκωβος Ποθητός
«Επειδή ένας πολιτικός ποτέ δεν πιστεύει αυτά που λέει, εκπλήσσεται όταν οι άλλοι τον πιστεύουν». Ο Ντε Γκωλ το είπε κυνικά. Εμείς το ζούμε καθημερινά. Το χειρότερο; Πάψαμε να εκπλησσόμαστε. Χειροκροτούμε.
Η ελληνική κοινωνία βιώνει μια ύπουλη μετάλλαξη. Όχι με επανάσταση, αλλά με απάθεια. Όχι με νόμους που καταργούν το Σύνταγμα, αλλά με πρακτικές που το καθιστούν διακοσμητικό. Τρεις θεμελιώδεις αρχές ξηλώνονται μεθοδικά, κι εμείς κοιτάμε αλλού.
1. Η Ιστορία στο μικροσκόπιο της απαξίωσης
Το Άρθρο 16 παρ. 2 ορίζει ως σκοπό της παιδείας την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης. Στην πράξη, βλέπουμε συχνά την ιστορική έρευνα να μετατρέπεται σε εργαλείο απαξίωσης. Η Μικρασιατική Καταστροφή χαρακτηρίστηκε «συνωστισμός» σε σχολικό εγχειρίδιο του 2006 που τελικά αποσύρθηκε μετά από αντιδράσεις. Μορφές του ’21 μπαίνουν στο μικροσκόπιο όχι για να φωτιστούν, αλλά για να μείνουν μόνο τα ελαττώματά τους. Ο Κολοκοτρώνης παρουσιάζεται ως «σφαγέας», ο Παπαφλέσσας ως «τυχοδιώκτης». Η κριτική δεν είναι πρόβλημα. Η ισοπέδωση είναι.
Όταν ένα έθνος ντρέπεται για την ιστορία του, είναι έτοιμο να παραδώσει και το μέλλον του. Και τα πρακτικά της Βουλής για τον φάκελο της Κύπρου δεν έχουν αποδεσμευτεί πλήρως ακόμη και 50 χρόνια μετά. Ποιος φοβάται την αλήθεια;
2. Από την ανεξιθρησκία στην αποϊεροποίηση
Το Άρθρο 3 αναγνωρίζει την Ορθοδοξία ως επικρατούσα θρησκεία. Η ανεξιθρησκία είναι αυτονόητη και κατοχυρωμένη. Η σταδιακή αφαίρεση θρησκευτικών συμβόλων από σχολεία για λόγους «ουδετερότητας» δεν υπηρετεί πάντα την ανεξιθρησκία. Υπηρετεί την απομάκρυνση κάθε θρησκευτικής αναφοράς από τον δημόσιο χώρο.
Την ίδια στιγμή, μερίδα πολιτικών που δηλώνουν άθεοι εμφανίζονται σε ναούς για το πολιτικό θεαθήναι. Αν δεν πιστεύεις, μην παριστάνεις. Αν πιστεύεις, μην ντρέπεσαι. Αυτή η δειλία του «ούτε-ούτε» γέννησε μια κοινωνία που δυσκολεύεται να ορίσει τι θεωρεί ιερό. Και χωρίς κοινές σταθερές, όλα σχετικοποιούνται.
3. Η Οικογένεια από θεμέλιο σε υποσημείωση
Το Άρθρο 21 ορίζει την οικογένεια ως θεμέλιο του Έθνους. Το κράτος υποτίθεται πως μεριμνά. Η πραγματικότητα; Υπογεννητικότητα-ρεκόρ, ενοίκια που τρώνε τον μισθό, νέοι που δεν μπορούν να κάνουν παιδιά γιατί δεν βγαίνει ο μήνας.
Και ποια είναι η απάντηση του κράτους; Κοινωνικά παντοπωλεία, κοινωνικά φαρμακεία, κάρτες επιδομάτων. Οι δομές πρόνοιας είναι απαραίτητες για τους ακραία ευάλωτους. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η επιδοματική πολιτική υποκαθιστά τη μισθολογική. Αντί για δουλειά με μισθό που εξασφαλίζει αξιοπρεπή διαβίωση, η λύση γίνεται το voucher για να επιβιώσεις. Η δουλειά του κράτους δεν είναι να μοιράζει ελεημοσύνη. Είναι να δημιουργεί συνθήκες ώστε να μην τη χρειάζεσαι.
Η μεγάλη παραίτηση
Ήταν καλύτερη η ζωή το 1950; Υλικά, όχι. Είχαν λιγότερα. Αξιακά όμως, είχαν πυξίδα: πατρίδα, οικογένεια, Θεό. Όχι ως συνθήματα. Ως τρόπο ζωής.
Σήμερα ακούς δημόσια πρόσωπα να λένε ότι «η σημαία είναι ένα πανί». Την επόμενη μέρα τα ίδια πρόσωπα εμφανίζονται στην παρέλαση. Ακούμε τον όρο «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο και η μη ρητή, κατηγορηματική απόρριψή του από όλες τις κυβερνήσεις ερμηνεύεται ως αδυναμία. Η ψυχραιμία είναι διπλωματικό εργαλείο. Η ψυχραιμία χωρίς κόκκινες γραμμές γίνεται παραίτηση.
Το τίμημα της σιωπής
Η κριτική δεν σημαίνει επιστροφή σε αλάθητο παρελθόν. Σημαίνει απαίτηση για σεβασμό σε θεσμούς και αρχές που μας κράτησαν όρθιους.
Ο Ντε Γκωλ είχε άδικο σε ένα πράγμα: Μερίδα πολιτικών δεν εκπλήσσεται πλέον που δεν τους πιστεύουμε. Ξέρουν ότι τους ανεχόμαστε. Γιατί βολευτήκαμε στη μιζέρια μας. Γιατί ο καναπές είναι πιο άνετος από τον δρόμο. Γιατί το «δεν βαριέσαι» έγινε εθνικό δόγμα.
Όταν μια κοινωνία εγκαταλείπει τις αρχές της χωρίς δημόσιο διάλογο, όταν ξεχνά τι σημαίνει να δημιουργείς οικογένεια, να αγαπάς την πατρίδα σου χωρίς απολογίες, να πιστεύεις χωρίς ντροπή, τότε δεν χρειάζεται εξωτερικό εχθρό. Καταρρέει μόνη της.
Δεν μας φταίνε μόνο αυτοί που λένε ψέματα. Μας φταίει που πάψαμε να αντιδρούμε στην αλήθεια. Ότι γίναμε φτωχότεροι, πιο μόνοι, πιο φοβισμένοι. Και αντί να ζητήσουμε πολιτικές που παράγουν πλούτο και αξιοπρέπεια, περιμένουμε το επόμενο επίδομα.
Η απάθεια δεν είναι ουδετερότητα. Είναι συνενοχή. Και ο λογαριασμός έρχεται. Πάντα έρχεται.