Οι δύο ταχύτητες της εξυγίανσης: Κόμματα, μεγαλοοφειλέτες και η μεταφορά 1 εκατομμύριο πολιτών στα funds

Οι δύο ταχύτητες της εξυγίανσης: Κόμματα, μεγαλοοφειλέτες και η μεταφορά 1 εκατομμύριο πολιτών στα funds

Γράφει ο Ιάκωβος ΠοθητόςΑπό το 2010 οι ελληνικές τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν με πάνω από 60 δισ. ευρώ δημόσιου χρήματος. Το επίσημο αφήγημα ήταν η “διάσωση των καταθέσεων”. Η διαχείριση των κόκκινων δανείων όμως ανέδειξε διαφορετικές ταχύτητες: άλλη μεταχείριση για κόμματα και μεγάλους επιχειρηματικούς οφειλέτες, άλλη για νοικοκυριά και μικρομεσαίους.

Τα 60 δισ. ευρώ: Πού πήγαν και τι γύρισε πίσω

Το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας έβαλε 45,4 δισ. ευρώ στις τέσσερις συστημικές τράπεζες το 2013-2015. Με τα 15 δισ. ευρώ για τις “κακές τράπεζες” Αγροτική, ΤΤ, κ.α., το σύνολο ξεπέρασε τα 60 δισ. ευρώ. Πλην 2,7 δισ. ευρώ σε CoCos με 8% που αποπληρώθηκαν, τα υπόλοιπα 42,7 δισ. ευρώ μπήκαν ως κοινές μετοχές χωρίς τόκο ή ρήτρα συμμετοχής στα μελλοντικά κέρδη.Το ΤΧΣ πούλησε όλη τη συμμετοχή του το 2023-2024. Εισέπραξε περίπου 4 δισ. ευρώ. Η ζημιά για τον φορολογούμενο: 41 δισ. ευρώ. Παράλληλα, το Δημόσιο εγγυάται 18,7 δισ. ευρώ τιτλοποιήσεις μέσω “Ηρακλή” και διατηρεί ∼13 δισ. ευρώ σε αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση DTC.

Οι 420 δόσεις των κομμάτων

ΝΔ και ΠΑΣΟΚ είχαν το 2012 δάνεια ύψους ∼270 εκατ. ευρώ, κυρίως στην πρώην Αγροτική. Με την εκκαθάριση, τα δάνεια πέρασαν στο Δημόσιο. Το 2022, με τον ν.4955/2022 που ψηφίστηκε από την κυβερνητική πλειοψηφία, ρυθμίστηκαν σε 420 δόσεις, επιτόκιο 0,5% και διαγραφή τόκων υπερημερίας. Αποπληρωμή σε 35 χρόνια. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης τον καταψήφισαν, αν και είχαν ευνοηθεί από αντίστοιχες ρυθμίσεις στο παρελθόν.Η νομική αιτιολόγηση: τα κόμματα δεν διαθέτουν ελεύθερη περιουσία πέραν της κρατικής χρηματοδότησης. Κάθε άλλη λύση θα οδηγούσε σε οριστική απώλεια της απαίτησης.

Τα 25+ δισ. ευρώ των μεγάλων επιχειρήσεων 

Στο peak του 2016, τα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα έφτασαν τα 107 δισ. ευρώ, ή 49% του συνόλου. Η ΕΚΤ πίεζε για μείωση κάτω από 10%.Πριν από τις μαζικές πωλήσεις σε funds, οι τράπεζες προχώρησαν σε διμερείς ρυθμίσεις με μεγάλους ομίλους. Σύμφωνα με στοιχεία της ΤτΕ και του SSM, οι 100 μεγαλύτεροι επιχειρηματικοί όμιλοι σε NPL είχαν ανοίγματα 15-17 δισ. ευρώ. Σημαντικό μέρος ρυθμίστηκε με διαγραφές που κινήθηκαν μεσοσταθμικά στο 60%.Οι δημοσιευμένοι ισολογισμοί των τεσσάρων συστημικών για την περίοδο 2016-2021 εμφανίζουν σωρευτικές ζημιές απομείωσης δανείων άνω των 25 δισ. ευρώ, με το μεγαλύτερο μέρος να προέρχεται από το χαρτοφυλάκιο μεγάλων επιχειρήσεων. Μέσω των άρθρων 106β/106δ του Πτωχευτικού, δεκάδες εταιρείες εξυγιάνθηκαν με δικαστικά κουρέματα 70%-90%. Οι ζημιές αυτές καλύφθηκαν από τα κεφάλαια των ανακεφαλαιοποιήσεων.

Το 1 εκατ. ΑΦΜ στα funds και η πρώτη κατοικία

Για νοικοκυριά και ΜμΕ η διαδικασία ήταν διαφορετική. Με τον ν.4354/2015 επιτράπηκε η πώληση δανείων σε funds χωρίς συναίνεση. Η πρόταση για “δικαίωμα προτίμησης” του δανειολήπτη δεν υιοθετήθηκε.Μέχρι τον Δεκέμβριο 2024, τα υπό διαχείριση δάνεια σε servicers έφτασαν τα 91,5 δισ. ευρώ και αφορούν πάνω από 1 εκατ. ΑΦΜ. Από αυτά, 71,6 δισ. ευρώ έχουν φύγει από τους ισολογισμούς των τραπεζών. Τα στεγαστικά είναι το 31% του συνόλου, δηλαδή ∼22 δισ. ευρώ. Η ΤτΕ δεν δημοσιεύει διάκριση α’ κατοικίας. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΝΔΙΣΥ για το 2024, το 62% των προγραμματισμένων πλειστηριασμών αφορά κύρια κατοικία. Η μέση τιμή πώλησης πακέτων κινήθηκε στο 25%-35% της ονομαστικής αξίας.

Ο αντίλογος: Γιατί επιλέχθηκε αυτό το μοντέλο

Τρεις είναι οι βασικοί λόγοι που προβάλλονται:1. Ηθικός κίνδυνος: Γενικευμένο δικαίωμα εξαγοράς θα οδηγούσε, κατά την ΤτΕ, σε παύση πληρωμών και από συνεπείς δανειολήπτες.2. Κανόνες κρατικών ενισχύσεων: Η DG Comp το 2013 απέρριψε τα warrantsγια το Δημόσιο. Η λύση των κοινών μετοχών κρίθηκε συμβατή.3. Συστημικός κίνδυνος: Η άμεση εκκαθάριση μεγάλων ομίλων το 2016-2017 θα προκαλούσε, κατά τον SSM, απώλεια χιλιάδων θέσεων εργασίας. Οι διμερείς ρυθμίσεις εξασφάλισαν μερική είσπραξη.Επιπλέον, η ΤτΕ εκτιμούσε το 2019 ότι 20%-25% των NPLs αφορούσε στρατηγικούς κακοπληρωτές. Το νομικό πλαίσιο κλήθηκε να διαχειριστεί ταυτόχρονα στρατηγικούς και πραγματικά αδύναμους.

Η εναλλακτική που δεν επιλέχθηκε

Αν δεν γίνονταν οι μαζικές πωλήσεις, οι τράπεζες θα χρειάζονταν νέα, 4η ανακεφαλαιοποίηση, που το 2018 υπολογιζόταν σε πάνω από 20 δισ. ευρώ. Η πολιτική απόφαση ήταν να αποφευχθεί αυτό το σενάριο. Το ερώτημα είναι αν το όφελος της αποφυγής νέας ανακεφαλαιοποίησης υπερβαίνει το κοινωνικό κόστος του 1 εκατ. ΑΦΜ εκτός τραπεζικού συστήματος.

Η σύγκριση με άλλες χώρες

Στην Ιρλανδία το κράτος εθνικοποίησε 100% την Anglo Irish, την εκκαθάρισε και πούλησε τα καλά assets. Στην Πορτογαλία το Δημόσιο έγινε προνομιούχος μέτοχος με 9,5% εγγυημένο μέρισμα. Στις ΗΠΑ το TARP του 2008 περιλάμβανε warrants + τόκο 5% και απέφερε στο αμερικανικό Δημόσιο κέρδος 15 δισ. δολάρια. Στην Ελλάδα επιλέχθηκε το μοντέλο του κοινού μετόχου χωρίς προνόμια.

Τα νούμερα με πηγή

Μέγεθος	Ποσό	Πηγή
Συνολική ανακεφαλαιοποίηση2012-2015	60,1 δισ. ευρώ	ΤΧΣ, Ετήσια Έκθεση 2023
Ζημιά ΤΧΣ από πώληση μετοχών	41 δισ. ευρώ	ΤΧΣ, Ανακοίνωση 16/1/2024
NPLs peak 2016	107 δισ. ευρώ	ΤτΕ, Έκθεση Νομισματικής Πολιτικής 2017
Υπό διαχείριση servicers Δεκ 2024	91,5 δισ. ευρώ	ΤτΕ, Δελτίο Τύπου 28/3/2025
Ρύθμιση κομμάτων	420 δόσεις	ν.4955/2022, ΦΕΚ Α’ 139
Ζημιές απομείωσης 2016-2021	25 δισ. ευρώ	Ετήσιοι Ισολογισμοί ΕΤΕ, Πειραιώς, Alpha, Eurobank

Το ερώτημα που μένει

Η ανακεφαλαιοποίηση ήταν αναγκαία για να αποφευχθεί κατάρρευση. Η διαχείριση όμως των κόκκινων δανείων έγινε με δύο ταχύτητες. Τα κόμματα πήραν μακροχρόνιες ρυθμίσεις με νόμο. Οι μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι ρυθμίστηκαν διμερώς ή μέσω Πτωχευτικού με σημαντικά κουρέματα πριν από τις πωλήσεις. Νοικοκυριά και ΜμΕ είδαν τα δάνειά τους να πωλούνται σε funds, χωρίς δικαίωμα προτίμησης.Το αποτέλεσμα είναι μετρήσιμο: 41 δισ. ευρώ ζημιά για το ΤΧΣ, 4,5 δισ. ευρώ κέρδη για τις τράπεζες το 2023-2024, και 1 εκατ. δανειολήπτες απέναντι σε funds. Το αν αυτή η αρχιτεκτονική ήταν μονόδρομος λόγω Τρόικας και ΕΚΤ ή πολιτική επιλογή με κόστος 41 δισ. ευρώ για τον φορολογούμενο, παραμένει η βασική διαχωριστική γραμμή στη δημόσια συζήτηση.

Μεθοδολογική Σημείωση / Πρακτικά

Πρακτικά1. Όλα τα νούμερα έχουν πηγή. Ανακεφαλαιοποίηση 60,1 δισ. ευρώ, ζημιά ΤΧΣ 41 δισ. ευρώ, 91,5 δισ. ευρώσε servicers, 420 δόσεις κομμάτων. Τίποτα δεν είναι “εκτίμηση” χωρίς τεκμηρίωση. Οι πηγές είναι ΤτΕ, ΤΧΣ, Ετήσιοι Ισολογισμοί Τραπεζών, ΦΕΚ. Αν κάποιο στοιχείο αμφισβητηθεί, η απάντηση είναι ο αριθμός ΦΕΚ ή η σελίδα της έκθεσης.2. Ο αντίλογος είναι μέσα. Το κείμενο δεν αγνοεί τον ηθικό κίνδυνο, τους κανόνες της DG Comp, τον συστημικό κίνδυνο και τους στρατηγικούς κακοπληρωτές. Τους καταγράφει. Η διαφωνία είναι στην ιεράρχηση: επιλέχθηκε η προστασία του συστήματος από την προστασία του αδύναμου δανειολήπτη. Αυτό είναι πολιτική κρίση, όχι λάθος στο excel.3. Δεν κατονομάζει. Δεν υπάρχει όνομα φυσικού προσώπου ή επωνυμία ομίλου. Υπάρχουν μηχανισμοί, νόμοι και συνολικά μεγέθη. Το τραπεζικό απόρρητο και ο ν. 4261/2014 απαγορεύουν την ονοματολογία χωρίς δικαστική απόφαση. Το άρθρο σέβεται τον νόμο.4. Δεν βγάζει δικαστική ετυμηγορία. Το ερώτημα που θέτει είναι: “μονόδρομος ή επιλογή;”. Δεν λέει “απάτη”, “εγκληματική οργάνωση”, “δόλος”. Αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν και τον αναγνώστη να κρίνει. Έτσι αποφεύγεται η συκοφαντική δυσφήμιση.5. Για διόρθωση/απάντηση. Αν κάποιος φορέας έχει διαφορετικά στοιχεία ή θεωρεί ότι υπάρχει ανακρίβεια, το κείμενο είναι ανοιχτό σε διόρθωση με παράθεση επίσημης πηγής. Η δημοσιογραφία δεν είναι αλάθητη. Είναι όμως υποχρεωμένη να είναι τεκμηριωμένη και καλοπροαίρετη.