Ήρεμα Νερά από το Νηπιαγωγείο: Η ιστορική μνήμη στο χρονοντούλαπο;

«ΗΡΕΜΑ ΝΕΡΑ» ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ. Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟΝΤΟΥΛΑΠΟ;

Όπως μας πληροφορούν σήμερα (6/11) «Τα ΝΕΑ», το κλίμα των «ήρεμων νερών» φαίνεται πως καλλιεργείται από την παιδική ηλικία και δη σε περιοχή στρατηγικής σημασίας.

Στο πλαίσιο της Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής στη Ρόδο, Έλληνες και Τούρκοι μαθητές νηπιαγωγείου δημιούργησαν ένα κοινό παραμύθι, με την επιστημονική εποπτεία ακαδημαϊκών των δύο χωρών.

Η ιστορική μνήμη στην τόσο ευαίσθητη ηλικία και μάλιστα στην περιοχή της Δωδεκανήσου μάλλον πήγε περίπατο…

Διότι το αφήγημα των «ήρεμων νερών» προκειμένου να σταθεί, απαιτεί την άρνηση της πραγματικότητας και την ιστορική αμνησία.

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ:

Δύο νηπιαγωγεία έφεραν κοντά Ελλάδα και Τουρκία

Της Ιφιγένειας Βιρβιδάκη

Οι μαθητές από τη Ρόδο και την Άγκυρα έφτιαξαν μία εικονογραφημένη ιστορία για ένα κεραμικό που ταξίδευε. Στο πλαίσιο της Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής2026 που πραγματοποιήθηκε φέτος στη Ρόδο.

Ο Κλεάνθης, ένα μικρό αγόρι, αγαπά να παίζει με τις λάσπες κάπου στη Ρόδο, φτιάχνοντας πιάτα και φλιτζάνια. Κι όταν ο κυρ Νικόλας, ο αγγειοπλάστης, αναλαμβάνει να τον μάθει να πλάθει κεραμικά για να μην καταστρέφονται τα δημιουργήματά του, ο Κλεάνθης κατασκευάζει την πρώτη του κεραμική κούπα – βάζει μάλιστα και στη βάση ένα μεγάλο Κ, την υπογραφή του – και τη στέλνει απέναντι να πουληθεί στο παζάρι μαζί με τις δημιουργίες του κ. Νικόλα, ψιθυρίζοντάς της στο αυτί: «Με το καλό κι έναν φίλο σύντροφο ταξίδεψε σε μπλε θάλασσες κι έλα πάλι πίσω».

Αυτή είναι η αρχή ενός εικονογραφημένου βιβλίου 38 σελίδων, μιας πολιτιστικής γέφυρας μέσω των ματιών μικρών παιδιών, της ιστορίας του «Κεραμικού που ταξίδεψε», την οποία δημιούργησαν από κοινού μαθητές και μαθήτριες του 1ου Νηπιαγωγείου Ιαλυσού της Ρόδου και του Νηπιαγωγείου Emre Koleji της Άγκυρας, μέσα από τη στενή συνεργασία των εκπαιδευτικών τους και των Πανεπιστημίων Αιγαίου και Άγκυρας, στο πλαίσιο της Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής 2026 που πραγματοποιήθηκε φέτος στη Ρόδο.

Η χειροποίητη κεραμική κούπα με τη φαντασία των μικρών μαθητών ταξιδεύει από τη Ρόδο, διασχίζει το Αιγαίο, φτάνει στη Σμύρνη, πηγαίνει στη Χίο, μετά στο Τσεσμέ.

Περνά από χέρι σε χέρι, φέρνοντας κοντά παιδιά, οικογένειες, αγγειοπλάστες και τόπους. Στη διαδρομή της αγαπιέται, μεταμορφώνεται ως δώρο, σπάει, επιδιορθώνεται, ζωγραφίζεται και μεταμορφώνεται. Κάθε νέο ταξίδι προσθέτει και μια ακόμα ιστορία. Κι όταν η κούπα επιστρέφει στη Ρόδο έχει μέσα της τα χρώματα, τα υλικά, τις φωνές και τις χειρονομίες όλων των τόπων που έχει επισκεφθεί. Όπως σημειώνεται στο βιβλίο: Το «κεραμικό που ταξίδεψε» αντλεί έμπνευση από την κεραμική ως πολιτιστική κληρονομιά που ταξιδεύει στο Αιγαίο εδώ και αιώνες συνδέοντας τόπους, ανθρώπους, ιστορίες και παραδόσεις.

Το… καρπούζι αφορμή για μια φιλία

«Η ιστορία που έπλασαν τα παιδιά, έχει τη μορφή της κυκλικότητας σε πολλά επίπεδα», επισημαίνει η επιστημονική υπεύθυνη των εκπαιδευτικών προγραμμάτων της BCK (Biennale Σύγχρονης Κεραμικής) Ήβη Δικαίου. «Ξεκινάει με τον Κλεάνθη που πηγαίνει στον αγγειοπλάστη κυρ Νικόλα και κλείνει με τον μικρό Νικόλα που πηγαίνει στον παππού του αγγειοπλάστη κυρ Κλεάνθη. Επίσης, ξεκινάει στη Ρόδο, από εκεί από όπου και ξεκίνησε».

Το βιβλίο αυτό κρύβει πολλή δουλειά μέσα από μια εξαιρετική συνεργασία, όπως τη χαρακτηρίζει. «29 μικροί συγγραφείς και εικονογράφοι, οι δύο νηπιαγωγοί (Σταματία Γιαννά και Sevda Goker), οι δύο επόπτριες (Μαριάννα Μίσιου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Παν. Αιγαίου και διευθύντρια στο πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών “Παιδικό Βιβλίο και Παιδαγωγικό Υλικό” και Ozlem Kanat, επίκουρη καθηγήτρια Παν. Άγκυρας), επικοινωνούσαν τακτικά μεταξύ τους και με εμένα – παρά το γεγονός ότι ήμασταν τόσοι πολλοί, δεν ένιωσε κανείς μας πίεση, το αποτέλεσμα προέκυψε όμορφα και αβίαστα».

Ένα παράδειγμα της συστηματικής εργασίας που έγινε: η νηπιαγωγός του 1ου Νηπιαγωγείου Ιαλυσού Σταματία Γιαννά, διδάκτωρ παιδικής λογοτεχνίας και μεταδιδακτορική ερευνήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου, επί δύο μήνες έκανε φωνολογική εκπαίδευση στα παιδιά βάζοντάς τα να ακούν στα τουρκικά παιδικά παραμύθια ή podcasts για να μπορέσουν να ανιχνεύσουν τις κοινές λέξεις και να τις αξιοποιήσουν μέσα στο παραμύθι.

Έτσι, όταν η μικρή Μερτζάν από την Τουρκία συναντά στις διακοπές της στη Χίο τον μικρό Αλέξανδρο, αρκεί να της προτείνει να την κεράσει λίγο… καρπούζι (karpuz, στα τουρκικά) για να μπορέσουν να συνεννοηθούν και έτσι να αρχίσει η φιλία τους (οι κοινές λέξεις που εντόπισαν τα παιδιά επισημαίνονται με μπλε χρώμα στην έκδοση).

Οι μικροί μαθητές συζητώντας με την εκπαιδευτικό τους και επιστρατεύοντας όλη τη φαντασία τους σιγά σιγά γέννησαν την ιστορία, έπλασαν τα μικρά κεραμικά που φωτογραφήθηκαν για να χρησιμοποιηθούν μαζί με τις ζωγραφιές τους στα κολάζ που συνοδεύουν το παραμύθι.

Στα εικαστικά που υπάρχουν στην έκδοση, οι παρεμβάσεις της Ελισάβετ Δικαίου, η οποία είχε και τη γραφιστική επιμέλεια, ήταν ελάχιστες. Ουσιαστικά οι μικροί μαθητές δούλεψαν εντατικά 3,5-4 μήνες για να στήσουν το «κεραμικό που ταξίδεψε», το οποίο κυκλοφόρησε σε ψηφιακή μορφή αλλά και σε έντυπη σε τρεις γλώσσες: ελληνικά, τουρκικά και αγγλικά.

12 εκπαιδευτικά προγράμματα

Να σημειωθεί ότι το βιβλίο αυτό είναι ένα μόνο από όσα έγιναν στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος της Μπιενάλε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Συνολικά, εκτός από το βιβλίο, πραγματοποιήθηκαν και άλλα 12 εκπαιδευτικά προγράμματα σε 15 συναντήσεις, στα οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 400 συμμετέχοντες (μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί) και περισσότερα από 10 μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας.

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα ολοκληρώθηκε στις 31 Οκτωβρίου με μια ημερίδα, στη διάρκεια της οποίας, μεταξύ άλλων, παρουσιάστηκε και «Το κεραμικό που ταξίδεψε».

Απόσπασμα από το εικονογραφημένο βιβλίο:

Η Μερτζάν ήταν πολύ χαρούμενη στη Χίο. Μια μέρα πήγε για μπάνιο στη θάλασσα.
– Γεια, με λένε Αλέξανδρο, της είπε ένα αγόρι που έφτιαχνε ένα κάστρο.
– Θέλεις να κάνουμε παρέα;
Η Μερτζάν δεν κατάλαβε, αλλά του χαμογέλασε.
– Θέλεις καρπούζι; της είπε μετά ο Αλέξανδρος.
Η Μερτζάν τώρα κατάλαβε! Μα πώς γίνεται αυτό;
– Καρπούζι! Ναι, ευχαριστώ! είπε, και έφαγαν παρέα. Μετά του είπε:
– Θέλεις να γίνουμε φίλοι;
Ο Αλέξανδρος δεν κατάλαβε, αλλά της έδωσε ένα κουβαδάκι για να φτιάξουν μαζί το κάστρο.
Κάθε μέρα ο Αλέξανδρος και η Μερτζάν πήγαιναν στη θάλασσα, κολυμπούσαν, έφτιαχναν κάστρο, έτρωγαν σάντουιτς και μετά έτρωγαν και καρπούζι.