Οι δικαστές έρχονται και παρέρχονται Η γραμματεία παραμένει
OI ΔΙΚΑΣΤΕΣ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΠΑΡΕΡΧΟΝΤΑΙ. Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ.
Σε άρθρο του με τίτλο «Ποιος ελέγχει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;»
(“Who Controls the European Court of Human Rights?”), ο Boštjan M. Zupančič, πρώην δικαστής του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ασκεί έντονη κριτική στον τρόπο λειτουργίας του Δικαστηρίου, υποστηρίζοντας ότι η μόνιμη Γραμματεία του (Registry) διαθέτει στην πράξη δυσανάλογη εξουσία έναντι των ίδιων των δικαστών.
Ο Boštjan M. Zupančič, αντλώντας στοιχεία από την προσωπική του εμπειρία
και το βιβλίο του “On the European Court of Human Rights: An Insider’s Retrospective (1998–2016)”, θέτει ένα θεμελιώδες ερώτημα: Ελέγχουν οι δικαστές την προετοιμασία των αποφάσεών τους ή είναι η διοίκηση του Δικαστηρίου εκείνη που καθορίζει τι βλέπουν οι δικαστές;
Κατά τον Zupančič, οι νομικοί της Γραμματείας διαδραματίζουν κομβικό ρόλο στην επεξεργασία των προσφυγών, καθώς επιλέγουν τα πραγματικά περιστατικά που παρουσιάζονται στους δικαστές, προσδιορίζουν τα νομικά ζητήματα και συντάσσουν σχέδια αποφάσεων. Επομένως, η παράλειψη ενός εγγράφου ή επιχειρήματος μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την έκβαση μιας υπόθεσης, χωρίς ο δικαστής να αντιληφθεί ποτέ την παράλειψη.
Ιδιαίτερη κριτική ασκεί στην απόρριψη προσφυγών χωρίς επαρκή και εξατομικευμένη αιτιολογία. Όπως επισημαίνει, χιλιάδες υποθέσεις απορρίπτονταν χωρίς ουσιαστική νομική αιτιολόγηση κατά τη διάρκεια της θητείας του. Μολονότι το 2017 θεσπίστηκε σύστημα αναλυτικότερης αιτιολόγησης των αποφάσεων μονομελούς δικαστή, θεωρεί ότι εξακολουθούν να υφίστανται προβλήματα διαφάνειας. Υποστηρίζει ότι μια αναιτιολόγητη απόρριψη εμποδίζει τον προσφεύγοντα να διαπιστώσει εάν η απόφαση οφείλεται σε ορθή νομική κρίση, παρανόηση ή αυθαιρεσία.
Ένα δεύτερο κρίσιμο ζήτημα αφορά τη θεσμική ανισορροπία μεταξύ δικαστών και μόνιμων υπαλλήλων. Οι δικαστές υπηρετούν μία μη ανανεώσιμη εννεαετή θητεία, ενώ τα στελέχη της Γραμματείας μπορούν να παραμένουν επί δεκαετίες. Σύμφωνα με τον πρώην δικαστή, απαιτούνται δύο έως τρία χρόνια για να κατανοήσει ένας νεοδιορισμένος δικαστής τους πραγματικούς μηχανισμούς λειτουργίας του θεσμού. Αντίθετα, οι μόνιμοι υπάλληλοι διατηρούν τη θεσμική μνήμη, τις εσωτερικές σχέσεις και την επιρροή τους ανεξαρτήτως των αλλαγών στη σύνθεση του Δικαστηρίου.
Ο Zupančič συνδέει το πρόβλημα με τη διοικητική και οικονομική εξάρτηση του ΕΔΔΑ από το Συμβούλιο της Ευρώπης,
επισημαίνοντας ότι οι δικαστές δεν ασκούν πλήρη έλεγχο στο προσωπικό της Γραμματείας. Παράλληλα, επικαλείται προσωπική καταγγελία του σχετικά με τη συμπεριφορά της Γραμματείας, η οποία απορρίφθηκε, κατά τον ίδιο, χωρίς επαρκή ενημέρωση για τη διαδικασία διερεύνησής της. Διευκρινίζει, πάντως, ότι αυτό δεν αποδεικνύει την καταγγελλόμενη παραβατική συμπεριφορά.
Καταλήγοντας, ζητεί αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο της προετοιμασίας των υποθέσεων, ουσιαστική αιτιολόγηση των απορριπτικών αποφάσεων και ανεξάρτητες διαδικασίες διερεύνησης διοικητικών παραπτωμάτων.
Το βασικό του συμπέρασμα συνοψίζεται στη φράση: «Οι δικαστές έρχονται και παρέρχονται. Η Γραμματεία παραμένει». Κατά την άποψή του, το Δικαστήριο οφείλει να διοικείται πραγματικά από τους δικαστές του και όχι να περιορίζεται στην τυπική επικύρωση αποφάσεων που έχουν διαμορφωθεί από τον μόνιμο διοικητικό μηχανισμό.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΔΩ: bostjanmzupancic.substack.com/p/who-controls…
