Τον περασμένο Ιανουάριο υπεγράφη μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Αιθιοπίας και Σομαλιλάνδης.
Αμέσως μετά, υπογράφηκε άλλη συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Σομαλίας.
Αυτές οι εξελίξεις έχουν προσθέσει ένα άλλο πολύπλοκο στρώμα στην ήδη πολύπλοκη δυναμική στο Κέρας της Αφρικής (το ακραίο σημείο της ανατολικής Αφρικής, που περιλαμβάνει την Ερυθραία, το Τζιμπουτί, τη Σομαλία και την Αιθιοπία), μια περιοχή γνωστή για τη στρατηγική της σημασία και τις ιστορικές αλλαγές.
Ο ζωτικός ρόλος του Κέρατος της Αφρικής στη θαλάσσια ασφάλεια και την πρόσβαση στη θάλασσα αυξάνει τη στρατηγική του σημασία, καθώς είναι ένα από τα καλύτερα παραδείγματα του πώς περιοχές με γεωστρατηγική αξία και φυσικούς πόρους γίνονται συχνά θύματα των δικών τους πλεονεκτημάτων.
Περίπου το 12 τοις εκατό του διεθνούς εμπορίου διέρχεται από το στενό Μπαμ παλ Μαντέμπ, τη νότια πύλη του συντομότερου θαλάσσιου δρόμου μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Ωστόσο, αυτή η σημαντική τοποθεσία του στενού Μπαμ παλ Μαντέμπ το έχει καταστήσει στόχο υποθέσεων θαλάσσιας πειρατείας και επιθέσεων των Χούθι σε πλοία και δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν εμπορικά προϊόντα και ενεργειακούς πόρους.
Η σημασία αυτής της περιοχής, η οποία έχει προσελκύσει την προσοχή των αποικιακών δυνάμεων και των χωρών με διεθνή συμφέροντα για αιώνες, οδήγησε στον «Αγώνα για την Αφρική» τον 19ο αιώνα, προκαλώντας τις ευρωπαϊκές χώρες να διχάσουν και να αποικίσουν την ήπειρο.
Οι συγκρούσεις
Καθώς οι αφρικανικές χώρες άρχισαν να διακηρύσσουν την ανεξαρτησία τους τη δεκαετία του 1960, αντιμετώπισαν το τρομακτικό έργο της ανακατάληψης εδαφών που είχαν καταληφθεί στο παρελθόν. Αυτό συχνά οδηγούσε σε διαφωνίες και συγκρούσεις με αντίπαλα μέρη.
Οι συγκρούσεις μεταξύ Σομαλίας και Σομαλιλάνδης και Αιθιοπίας και Ερυθραίας είναι μόνο δύο παραδείγματα.
Η απόσχιση της Ερυθραίας το 1993 άφησε την Αιθιοπία την πιο πυκνοκατοικημένη στεριανή χώρα στον κόσμο, στερώντας της περισσότερα από 800 χιλιόμετρα ακτογραμμής.
Είναι πραγματικά δύσκολο να καταλάβουμε πώς η Αιθιοπία μπορεί να δεχτεί μια τέτοια κατάσταση.
Γιατί δεν πάλεψε να έχει έστω και λίγα χιλιόμετρα ακτογραμμής; Όποιος κι αν είναι ο λόγος, οι σημερινές αρχές της Αιθιοπίας λαμβάνουν μέτρα για να διορθώσουν τα λάθη των αρχών της Αιθιοπίας εκείνης της εποχής.
Η Σομαλιλάνδη
Αν και η Αιθιοπία υπέγραψε συμφωνία με το Τζιμπουτί που της επιτρέπει να χρησιμοποιεί το λιμάνι Berbera, αυτή η συμφωνία δεν σημαίνει ότι η Αιθιοπία έχει πλέον τη δική της ακτή και λιμάνι. Η Αιθιοπία υπέγραψε συμφωνία με τη Σομαλιλάνδη τον περασμένο Ιανουάριο στο πλαίσιο της προσπάθειάς της για απρόσκοπτη πρόσβαση στη θάλασσα. Η συμφωνία ορίζει ότι η Αιθιοπία θα αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Σομαλιλάνδης με αντάλλαγμα την πρόσβαση στη θάλασσα.
Το Σομαλιλάνδη, πρώην βρετανική αποικία, κήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία της το 1991.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει αναγνωριστεί από καμία χώρα. Είναι σαφές ότι η Σομαλία δεν δέχθηκε πολύ καλά την είδηση του χωρισμού της Σομαλιλάνδης, για ευνόητους λόγους. Η Σομαλία δεν ήταν μόνη σε αυτό, καθώς η διεθνής κοινότητα, συμπεριλαμβανομένης της Αφρικανικής Ένωσης (AfB), εξέφρασε ανησυχίες ότι αυτός ο διαχωρισμός θα αυξήσει τις εντάσεις.
Η Σομαλία – μια χώρα που ζητά βοήθεια…
Η Σομαλία, ένας από τους κύριους παράγοντες της περιοχής, έχει ακτογραμμή μήκους 3.300 χιλιομέτρων. Αυτό κάνει τη Σομαλία μια χώρα με μια από τις μεγαλύτερες αποκλειστικές οικονομικές ζώνες στην Αφρική. Η Σομαλία είναι επίσης μια χώρα πλούσια σε αλιεία και ορυκτά, καθώς και με κοιτάσματα πετρελαίου στη στεριά και στη θάλασσα.
Η αποστολή της AfB στη Σομαλία (AMISOM) θα αποσυρθεί από τη Σομαλία στα τέλη του 2024 και ο σομαλικός στρατός θα αναλάβει περισσότερες ευθύνες.
Παρά όλο αυτό τον πλούτο, η Σομαλία αντιμετωπίζει διάφορα προβλήματα, όπως πείνα, ξηρασία και επιδείνωση της ασφάλειας, και αυτή τη στιγμή βρίσκεται στην 11η θέση μεταξύ των φτωχότερων χωρών στον κόσμο, ενώ δεν μπορεί να επωφεληθεί επαρκώς από τους πόρους της.
Η οργάνωση αλ-Σαμπάαμπ που συνδέεται με την Αλ Κάιντα έσυρε τη χώρα στο χάος και την καταστροφή τη δεκαετία του 1990 με τις ενέργειές της. Ο πρόεδρος της Σομαλίας Χασάν Σεΐχ Μαχμούντ έχει θέσει την εξάλειψη της αλ-Σαμπάαμπ ως προτεραιότητα και έχει σημειώσει κάποια επιτυχία.
Ωστόσο, ο οργανισμός εξακολουθεί να είναι αποτελεσματικός.
Η οργάνωση, η οποία έχει περιφερειακό έλεγχο στις κεντρικές και νότιες περιοχές της Σομαλίας, πραγματοποιεί τρομοκρατικές ενέργειες σε ολόκληρη τη χώρα, ειδικά στην πρωτεύουσα Μογκαντίσου και τα περίχωρά της.
Οι συμμετέχοντες στην 3η Σύνοδο Κορυφής Σύμπραξης Τουρκίας-Αφρικής που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη έβγαλαν μια αναμνηστική φωτογραφία, 18 Δεκεμβρίου 2021 (AFP)
Η Σομαλία έχει επωφεληθεί από την υποστήριξη πολλών χωρών, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Τουρκία, με συμφωνίες που στοχεύουν στην ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων του στρατού της. Αυτή η υποστήριξη είναι ζωτικής σημασίας δεδομένου ότι οι αρμοδιότητες του Σομαλικού Στρατού θα αυξηθούν με την απόσυρση της AMISOM από τη Σομαλία έως τα τέλη του 2024.
Η προσέγγιση της Τουρκίας
Η Τουρκία πρόσφατα ξεχώρισε ως σημαντικός εταίρος στην Αφρική, ιδιαίτερα στη Σομαλία, με το μοντέλο εταιρικής σχέσης που βασίζεται σε αμοιβαία συμφέροντα. Όπως δήλωσε ένας Τούρκος επιχειρηματίας με επενδύσεις σε όλη την Αφρική, αυτή η προσέγγιση δημιουργεί ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο από τις σχέσεις εκμετάλλευσης που ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά της αποικιακής κυριαρχίας.
Σε μια εποχή που άλλες χώρες απέφευγαν τη Σομαλία, οι επίσημες επισκέψεις υψηλού επιπέδου Τούρκων ηγετών στη Σομαλία δημιούργησαν ικανοποίηση στη χώρα και συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στην προώθηση των διμερών σχέσεων.
Η Σομαλία έχει απόλυτη ανάγκη να δημιουργήσει ένα θεσμικό πλαίσιο και να αναπτύξει υποδομές.
Η Τουρκία έχει εκφράσει προηγουμένως την επιθυμία της να βοηθήσει σε αυτούς τους τομείς.
Ενώ τουρκικές εταιρείες λειτουργούν σήμερα, το Διεθνές Αεροδρόμιο του Μογκαντίσου και το λιμάνι του Μογκαντίσου, η Turkish Airlines (THY) παρέχει επίσης εκτεταμένες συνδέσεις με το Μογκαντίσου. Όλα αυτά επιβεβαιώνουν τον ενεργό ρόλο της Τουρκίας τόσο στον πολιτικό όσο και στον αμυντικό τομέα στη Σομαλία.
Η Σομαλία στοχεύει στη βελτίωση των θαλάσσιων δυνατοτήτων της, βασιζόμενη στην υποστήριξη της Τουρκίας για την προστασία των θαλάσσιων δικαιωμάτων της.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας στρατιωτικής εκπαίδευσης και συνεργασίας που υπογράφηκε το 2012, η τουρκική Task Force Command στη Σομαλία ξεκίνησε επιχειρήσεις από τη βάση της στο Μογκαντίσου, η οποία ενίσχυσε τη μαχητική ικανότητα του σομαλικού στρατού.
Η «Συμφωνία Πλαίσιο Άμυνας και Οικονομικής Συνεργασίας» που υπογράφηκε μεταξύ Τουρκίας και Σομαλίας στις 8 Φεβρουαρίου 2024 έχει ως στόχο να επιταχύνει περαιτέρω το επίπεδο αυτής της συνεργασίας. Αν και οι τελικοί όροι της συμφωνίας δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί, είναι γνωστό ότι περιλαμβάνει αμυντικά και οικονομικά στοιχεία που στοχεύουν στην ανάπτυξη της Σομαλίας και της οικοδόμησης του έθνους.
Ο Πρόεδρος της Σομαλίας Χασάν Σεΐχ Μαχμούντ είπε ότι η συμφωνία επικεντρώνεται σε θέματα όπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, οι εξωτερικές απειλές, η θαλάσσια πειρατεία και οι παράνομες αλιευτικές δραστηριότητες, καθώς και η προστασία των ακτών και η ανάπτυξη των θαλάσσιων πόρων.
Η Σομαλία, η οποία δεν διαθέτει ναυτική δύναμη, στοχεύει στην ανάπτυξη ναυτικών δυνατοτήτων και βασίζεται στην υποστήριξη της Τουρκίας για την προστασία των θαλάσσιων δικαιωμάτων της.
Η διαδικασία έγκρισης της συμφωνίας που ενέκρινε η Σομαλία συνεχίζεται ακόμη στην Τουρκία. Από την άλλη πλευρά, η συνάντηση του Προέδρου Ερντογάν και του Προέδρου Μαχμούτ στο Διπλωματικό Φόρουμ της Αττάλειας (ADF) και οι επακόλουθες συνομιλίες υψηλού επιπέδου, συμπεριλαμβανομένου του μνημονίου κατανόησης για τη συνεργασία στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, υπογραμμίζουν την εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών και κοινών συμφερόντων.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι και άλλοι ενδιαφερόμενοι με αντικρουόμενα ή αλληλοεπικαλυπτόμενα συμφέροντα παρακολουθούν επίσης στενά αυτές τις εξελίξεις.
Al Majalla
—