Η τετραήμερη εβδομάδα εργασίας παρουσιάζεται συχνά ως μια τολμηρή και ανατρεπτική ιδέα – κάτι που οι κυβερνήσεις θα έπρεπε να νομοθετήσουν ή οι εταιρείες θα έπρεπε να αναδιαρθρωθούν ριζικά για να εφαρμόσουν.
Αλλά στην Ολλανδία, έχει ριζώσει αθόρυβα και οργανικά. Όχι ως μια σημαντική αλλαγή πολιτικής, αλλά ως μια πολιτισμική εξέλιξη που πλέον καθιστά το ολλανδικό εργατικό δυναμικό ένα από τα πιο αποδοτικά ως προς τον χρόνο στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα των Financial Times, οι Ολλανδοί δεν θέσπισαν τετραήμερη εβδομάδα εργασίας — την εφάρμοσαν χάρη σε δεκαετίες εργασιακών πολιτικών, κοινωνικών κανόνων και έμφασης στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.
Μια αργή επανάσταση που βασίζεται στην επιλογή και την ευελιξία
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2023, η Ολλανδία έχει πλέον τη μικρότερη μέση εργάσιμη εβδομάδα στην Ευρώπη, με μόλις 32,2 ώρες.
Αυτό είναι σχεδόν τέσσερις ολόκληρες ώρες λιγότερες από τη Γαλλία (36 ώρες) και ακόμη χαμηλότερο από τη Γερμανία (34).
Με βάση όλα τα μέτρα, αυτό ισοδυναμεί με μια de facto τετραήμερη εργάσιμη εβδομάδα για ένα αυξανόμενο μέρος του πληθυσμού.
Το πιο αξιοσημείωτο είναι το πώς συνέβη αυτό. Δεν υπάρχει εθνική εντολή, καμία ριζική μεταρρύθμιση. Αντίθετα, οι εργαζόμενοι επέλεξαν σταδιακά λιγότερες ώρες εργασίας όταν τους δόθηκε η ευκαιρία.
Αυτή η τάση πηγάζει από τη μακροχρόνια δέσμευση των Κάτω Χωρών για μερική απασχόληση και ευέλικτες συμβάσεις εργασίας, ειδικά για γονείς και φροντιστές.
Και αυτές δεν είναι θέσεις εργασίας με χαμηλούς μισθούς και μικρή ασφάλεια. Σύμφωνα με το Ίδρυμα 4ήμερης Εβδομάδας, πολλοί Ολλανδοί εργαζόμενοι επιλέγουν να μειώσουν τις εργάσιμες ημέρες τους σε λιγότερες, συχνά διατηρώντας παράλληλα τους μισθούς πλήρους απασχόλησης ή εργαζόμενοι λίγο κάτω από το όριο πλήρους απασχόλησης.
«Εργάζομαι πέντε ημέρες την εβδομάδα και οι άνθρωποι με επικρίνουν γι’ αυτό», δήλωσε στους Financial Times ο Bert Colijn, οικονομολόγος στην ING. Αυτό λέει πολλά για το πόσο βαθιά είναι ενσωματωμένο αυτό το μοντέλο στον πολιτιστικό ιστό.
Υψηλή παραγωγικότητα, λιγότερες ώρες, καλοί μισθοί
Ένας κοινός φόβος που συνδέεται με τη μείωση των ωρών εργασίας είναι η μείωση της παραγωγικότητας. Αλλά και πάλι, η Ολλανδία αντιτίθεται στην τάση. Σύμφωνα με την Eurostat, οι Ολλανδοί εργαζόμενοι παράγουν 45,3 ευρώ παραγωγής ανά ώρα, ξεπερνώντας την Ισπανία (29,4 ευρώ) και συμβαδίζοντας με μεγάλες οικονομίες όπως η Γαλλία (59,9 ευρώ) και η Ιρλανδία (πάνω από 60 ευρώ).
Αυτό δεν είναι μικρό κατόρθωμα για μια χώρα όπου πολλοί εργαζόμενοι εργάζονται σημαντικά λιγότερες ώρες.
Οι μισθοί παραμένουν επίσης σταθεροί. Αν ψάχνετε για παραλληλισμούς, θα μπορούσατε να λάβετε υπόψη τα σκανδιναβικά πρότυπα εργασίας, όπου η μερική απασχόληση είναι συνηθισμένη και καλά ενσωματωμένη στην ευρύτερη οικονομία. Αλλά ακόμη και αυτοί δεν έχουν υιοθετήσει τη δομή των τετραήμερων ωρών εργασίας όπως οι Ολλανδοί, τουλάχιστον όχι χωρίς επίσημα προγράμματα ή κρατικά κίνητρα.
Χωρίς νόμους, χωρίς εντολές – Μόνο εξελισσόμενοι κανόνες
Αυτή η αλλαγή δεν είναι αποτέλεσμα κυβερνητικού διατάγματος. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει νομικό πλαίσιο που να εφαρμόζει την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας στην Ολλανδία. Αντίθετα, είναι προϊόν δεκαετιών σταδιακών πολιτικών αποφάσεων που αποσκοπούν στην υποστήριξη της οικογενειακής ζωής, της ισότητας των φύλων στην απασχόληση και της ευελιξίας σε όλους τους τομείς.
Πολλές από αυτές τις πολιτικές χρονολογούνται από τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, όταν διαδοχικές ολλανδικές κυβερνήσεις διευκόλυναν τους εργαζόμενους -ιδίως τις γυναίκες- να επιλέγουν θέσεις μερικής απασχόλησης χωρίς να χάνουν επιδόματα ή ασφάλεια στην εργασία.
Με την πάροδο του χρόνου, αυτό δημιούργησε μια κουλτούρα όπου η εργασία λιγότερων ωρών δεν έφερε στίγμα. Αυτή η κληρονομιά φαίνεται να αποδίδει σήμερα, όχι μόνο στην προσωπική ικανοποίηση αλλά και στις εθνικές μετρήσεις παραγωγικότητας.
Θα μπορούσε το ολλανδικό μοντέλο να λειτουργήσει και αλλού;
Αυτό είναι το ερώτημα που τίθεται τώρα σε όλη την Ευρώπη και πέρα από αυτήν.
Πολλές εταιρείες στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ έχουν δοκιμάσει την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας με πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα, αλλά συχνά αντιμετωπίζουν διαρθρωτικά εμπόδια: άκαμπτη εργατική νομοθεσία, ανησυχίες σχετικά με την παραγωγικότητα ή απλώς παλιομοδίτικες απόψεις σχετικά με την «υπερωριακή εργασία».
Αυτό που διακρίνει την ολλανδική περίπτωση είναι η προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω.
Οι εργαζόμενοι έκαναν την αλλαγή, όχι οι πολιτικοί. Οι εργοδότες προσαρμόστηκαν, όχι επειδή έπρεπε, αλλά επειδή υπήρχε κατανόηση.
Και η οικονομία δεν έχει υποφέρει από αυτό. Για άλλες χώρες που επιδιώκουν να ακολουθήσουν το παράδειγμα, το μάθημα μπορεί να είναι το εξής: μην περιμένετε τη νομοθεσία – ξεκινήστε επανεξετάζοντας την ευελιξία. Παρέχετε τις κατάλληλες συνθήκες και το εργατικό δυναμικό θα κάνει τα υπόλοιπα.
—
Εμείς έχουμε 13 ώρες τη μέρα και εξαήμερο με το 1/3 του μισθού τους. Νικάμε ή όχι;