ΓΙΑΤΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΧΑΜΕΝΕΙ ΔΕΝ ΘΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΙΠΟΤΑ ΣΤΟ ΙΡΑΝ
Μια ανάλυση από την Μαρία Δεναξά για την εφημερίδα Δημοκρατία
Ο θάνατος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεί, δεν αναμένεται να απελευθερώσει τη χώρα. Αντιθέτως, θα μπορούσε να τη βυθίσει στην πολιτική αστάθεια και την αποσταθεροποίηση, παρόλο που λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση του θανάτου του, μια τριμελής επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 111 του Συντάγματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, που αποτελείται από τον Πρόεδρο της χώρας Μασούντ Πεζεσκχιάν, τον επικεφαλής του δικαστικού συστήματος Γκολάμ-Χοσείν Μοχσένι-Ετζεί και θρησκευτικούς λειτουργούς μέλη του Συμβουλίου των Φρουρών του Συντάγματος, ανέλαβε τη μεταβατική περίοδο της διαδοχής του.
Στη Δύση, αρέσουν οι απλοϊκές αφηγήσεις:
ο ανεπιθύμητος ηγέτης ενσαρκώνει το κακό, εξουδετερώνεται, το καθεστώς στο οποίο ηγείται καταρρέει κι ο λαός επιτέλους αναπνέει.
Αυτή η συλλογιστική δεν είναι μόνο λανθασμένη, αλλά και βαθιά επικίνδυνη. Το είδαμε στο Ιράκ, στη Λιβύη, στη Συρία…
Στην περίπτωση του Ιράν, η συγκεκριμένη αντίληψη βασίζεται σε μια επίμονη αυταπάτη: ότι ο ιρανικός λαός θα υποδεχόταν ευνοϊκά ένα σοκ προερχόμενο από το εξωτερικό. Ωστόσο, αν και πολλοί Ιρανοί απορρίπτουν το καθεστώς των μουλάδων, απορρίπτουν εξίσου την ξένη παρέμβαση, ιδίως όταν προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ.
Πέρα από τους δυτικούς προπαγανδιστικούς μηχανισμούς, που κάνουν πλύση εγκεφάλου με καλομονταρισμένα στιγμιότυπα Ιρανών που πανηγυρίζουν για το θάνατο του Χαμενεί, μια εξωτερική επίθεση δεν προκαλεί μηχανικά μια δημοκρατική εξέγερση. Αντιθέτως, θα μπορούσε να ενισχύσει τον εθνικισμό και να συσπειρώσει τις τάξεις, ακόμη και μεταξύ μέρους της αντιπολίτευσης.
Το λανθασμένο, μονοδιάστατο σκεπτικό συχνά συνοδεύεται από ένα ακόμη:
την πεποίθηση ότι το χάος αποδυναμώνει κατ’ ανάγκην τον αντίπαλο. Στην περίπτωση του Ιράν, συμβαίνει το αντίθετο. Το διαπιστώσαμε και στο πρόσφατο παρελθόν.
🔴 Η αστάθεια νομιμοποιεί την καταστολή, εγκαθιστά επί μονίμου βάσεως την κατάσταση έκτακτης ανάγκης και ενισχύει την εξουσία των Φρουρών της Επανάστασης. Όσο περισσότερο το Ιράν αισθάνεται απειλούμενο, τόσο περισσότερο επενδύει στη στρατιωτική του ισχύ.
🔴 Σε αυτό προστίθεται μια ακόμη βαθύτερη εσφαλμένη εκτίμηση: η υποτίμηση της πολιτισμικής διάστασης του Ιράν. Πολλοί Ιρανοί αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως κληρονόμους ενός χιλιετούς πολιτισμού, ταπεινωμένου από τις κυρώσεις και αποφασισμένου να αρνηθεί κάθε μορφή υποτέλειας. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα πλήγμα στην κορυφή του κράτους βιώνεται λιγότερο ως απελευθέρωση και περισσότερο ως άμεση προσβολή της εθνικής κυριαρχίας.
🔴 Τέλος, η ιδέα μιας αντιπολίτευσης έτοιμης να κυβερνήσει ανήκει σε μεγάλο βαθμό στη σφαίρα της φαντασίας. Η ιρανική αντιπολίτευση είναι κατακερματισμένη, συχνά εξόριστη, και διαθέτει ελάχιστους θεσμικούς διαύλους στο εσωτερικό της χώρας. Χωρίς κρατικό μηχανισμό, μια βίαιη ρήξη δεν οδηγεί σε δημοκρατική μετάβαση, αλλά σε υψηλό κίνδυνο εμφυλίου πολέμου.
🔴 Μέσα σ αυτή τη βαριά ατμόσφαιρα αναδύεται το σκοτεινό σενάριο μιας ελεγχόμενης κατάρρευσης που εκτροχιάζεται: η εξαφάνιση της υπάρχουσας ηγεσίας οδηγεί σε πλήρη στρατιωτικοποιημένη απολυταρχία όπου το κράτος επιβιώνει, αλλά μετατρέπεται σε περαιτέρω κατασταλτικό παράγοντα, η πυρηνική βόμβα καθίσταται στρατηγική ασφάλεια επιβίωσης, η περιοχή φλέγεται μέσω έμμεσων συγκρούσεων και το Ιράν κατακερματίζεται αργά, χωρίς όμως ποτέ να καταρρεύσει πραγματικά…Οι συνέπειες από μια τέτοια εξέλιξη θα υπερέβαιναν κατά πολύ τα ιρανικά σύνορα.
Η Ευρώπη, και χώρες όπως η Κύπρος, η Ελλάδα ή η Γαλλία, θα πλήρωναν το τίμημα μέσω μεταναστευτικών ροών, ενεργειακών και άλλων σημαντικών ζητημάτων ασφάλειας
Στο τέλος της ιστορίας, ο ιρανικός λαός θα έχανε σε όλα τα μέτωπα: ούτε ελευθερία, ούτε επανάσταση, ούτε ορατό μέλλον.
Το σενάριο αυτό δεν είναι ούτε ακραίο ούτε εξωπραγματικό. Είναι συνεκτικό, λογικό και έχει ήδη παρατηρηθεί αλλού.
Ο μόνος τρόπος αποτροπής του θα πρέπει να βασιστεί σε μια μακροπρόθεσμη, καλοσχεδιασμένη προσέγγιση, στη στρατηγική αυτοσυγκράτηση, στην αξιοποίηση των εσωτερικών τριβών και στη συνειδητή άρνηση της λογικής της μετωπικής σύγκρουσης.
Διότι αυτό που είναι κακό για ένα καθεστώς δεν είναι αυτομάτως καλό για έναν λαό. Ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο και το πιο επείγον μάθημα που πρέπει να γίνει κατανοητό από τις τρέχουσες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.