Στον Ασπρόπυργο του λαϊκού παλμού και της βιομηχανικής ανάπτυξης
Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος
Είναι πολυδύναμη η κοινωνική και πολιτισμική ιστορία του Ασπρόπυργου, που συναιρεί το λαϊκό στοιχείο με τους ανθρώπους του μόχθου, τους αγρότες και τους εργατοτεχνίτες, μαζί με την βιομηχανική ανάπτυξη και όλο τον παρεπόμενο κοινωνικό και οικονομικό ιστό που δημιουργείται, με την ευρεία και πυκνή παρουσία βιομηχανικών μονάδων, οι οποίες εγκαταστάθηκαν κατά βάση τις δεκαετίες του 1950 και 1960.
Ωραία στοιχεία τα οποία γονιμοποιούν και τους προσδίδουν μαρμαρυγές τέχνης και πολιτισμού, το μεγάλο κοινωνικό ποσοστό των Προσφύγων και των Ποντίων, που εποίκησαν την περιοχή. Ειδικά στις συνοικίες Γκορυτσά και Άνω και Κάτω Φούσαδιαβιούν επαναπατρισθέντες Πόντιοι, όπως και στη Νέα Ζωή και στις συνοικίες Νεόκτιστα και Ρουπάκι, εργατοτεχνικό προσωπικό από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.
Όλοι αυτοί οι ωραίοι άνθρωποι του μόχθου έχουν δημιουργήσει μια σφύζουσα από δημιουργία, κοινωνική αλληλεγγύη, αλλά και βιομηχανικό πολιτισμό κοινωνία. Και αυτός ο ειδικού χαρακτήρα πολιτισμός, αποτελεί ατίμητο στοιχείο, αφού αν αξιοποιηθεί παραγωγικά, μπορεί να προσδώσει μεγάλες υπεραξίες στην τοπική κοινωνία, πολύ περισσότερο σήμερα, που η βιομηχανική ιστορία και ο πολιτισμός, τίθενται σε πρώτη προτεραιότητα.
Ας θυμηθούμε εδώ τα θαύματα που έχουν γίνει στην Μυτιλήνη,
το Μέτσοβο και άλλες αντίστοιχες περιοχές της Ελλάδος, όπου παλιά αποστακτήρια, σαπωνοποιίες, υφαντήρια, έχουν μεταλλαχθεί σε πολυδύναμους χώρους πολιτισμού και αποτελούν τουριστικό πόλο έλξης, για αυτές τις περιοχές.
Θεωρούμε ακόμα επιβεβλημένο να κάνουμε μια ειδική αναφορά στο σημαντικό Αρκαδικό στοιχείο, που είναι πληθυσμιακά ακμάζον, πολύ δημιουργικό στην κοινωνία του Ασπροπύργου και εγκαταστάθηκε σε αυτή στο μεσοπόλεμο το 1930, προκειμένου να εργαστεί στα «Τσιμέντα Χάλυψ».Επίσης στην παράκτια ζώνη, νότια της συνοικίας Ασπροπύργου, υφίσταται η συνοικία Λαιμός-Λουζιτάνια και η παραλία. Η παραλία εξακτινώνεταιδυτικά μέχρι τη βιομηχανία «Χαλυβουργική», που περιλαμβάνεται στον όμορο Δήμο Ελευσίνας.
Μια μεγάλη βιομηχανία, που ίδρυσε η κραταιά επιχειρηματικά οικογένεια από την Τρίπολη Αγγελοπούλου και σφράγισε την αναπτυξιακή εκπόρευση, αλλά και το εργατικό δυναμικό της σύγχρονης Ελλάδος. Έχοντας υψηλό, διεθνές επιχειρηματικό κύρος, αλλά και μια σημαντική προσφορά και παρουσία, στο φάσμα της εθνικής ευεργεσίας, συνδράμοντας το Οικουμενικό Πατρια-ρχείο, την εθνική παιδεία και δημόσια υγεία και πολλές άλλες δημόσιες δομές και επάλξεις. Όριο τώρα μεταξύτων Δήμων Ασπροπύργου και Ελευσίνας, συνιστά το αεροδρόμιο Ελευσίνος, που εκτείνεται βόρεια της χαλυβουργικής. Ενώ ανατολικά η παράκτια περιοχή του Ασπροπύργου, εκτείνεται έως την λίμνη Κουμουνδούρου, που στην αρχαιότητα, έφερε το όνομα «Ρειτός».
Η Εθνική οδός Αθηνών-Κορίνθου, με κατεύθυνση ανατολικά προς τα δυτικά, τέμνει το νότιο παραθαλάσσιο τμήμα του δήμου Ασπροπύργου. Κατά βάση ακολουθεί την πορεία της αρχαίας Ιεράς οδού, που εκκινούσεαπό τον Κεραμεικό των Αθηνών και απέληγε στο ιερό της Ελευσίνας. Στα βόρεια της πόλης του Ασπροπύργου και μεταξύ των συνοικιών Άνω Φούσα και Ρουπάκι περνάει η Αττική οδός, που διατέμνει τον δήμο με κατεύθυνση ανατολικά προς τα δυτικά, από τα Άνω Λιόσια προς τη Μάνδρα. Νοτιότερα, και παράλληλα πρός την Αττική οδό, περνά ο προαστιακός σιδηρόδρομος, που ενώνει την Αθήνα με την Κόρινθο.
Όμως πανέμορφα και κοινωνικά και πολιτισμικά προοδευμένα,
είναι και πολλά οικιστικά στοιχεία του κεντρικού συνοικισμού του Ασπροπύργου, που αρθρώνεται ένθεν και ένθεν της κεντρικής οδού,Λεωφόρου Δημοκρατίας. Σε αυτά δεσπόζει η εφαπτό-μενη Πλατεία Ηρώων στη Λεωφόρο Δημοκρατίας, όπως και το καλλιεπές κτίριο του Δημαρχείου, μερικά τετράγωνα παρακάτω. Επι της Πλατείας Ηρώων υφίστανται τα μνημεία αφενός της «Μητέρας» με την φροντίδα – δωρεά το 1957 του ομογενούς εξ Αμερικής Στέφανου Τσίγκου – φόρος τιμής στην μητέρα Ελληνίδα, ιδίως σε αυτές τις περιοχές που κάτω απο αντίξοες κοινωνικά και οικονομικά συνθήκες, μεγαλούγησε ηθικά–αφετέρου των Πεσόντων στους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1914, τα εγκαίνια του οποίου υπολογίζεται ότι έγιναν μεταξύ 1929 – 1932 και μνημονεύει τους Πεσόντες των Βαλκανικών Πολέμων και της Μικρασιατικής τραγωδίας.
Επίσης το με νεοκλασικά αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά ισόγειο 1ο Δημοτικό Σχολείο Ασπροπύργου, ευγενής δωρεά στην πόλη του Ασπροπύργου, του Ιδρύματος Ανδρέας Συγγρός, που με την αρχιτεκτονική του λιτότητα και γοητεία, μας παραπέμπει σε αγαπημένες αλλοτινές σχολικές εποχές, όπου η ανεμελιά, η ανθρώπινη εγγύτητα, αλλά και οι άχραντοι ηθικά τότε δάσκαλοί, γέμιζαν την ψυχή μας, με ατελείωτη ηθική χαρά και αγάπη. Ενώ ένα σχεδόν τετράγωνο πιο πίσω από την Λεωφόρο Δημοκρατίας, βρίσκεται ο περικαλλής και ιστορικός ναός του Αγίου Δημητρίου Ασπροπύργου. Κτίστηκε περίπου το 1830 μέσα στην πυρά της ελληνικής επανάστασης και κατεδαφίστηκε έναν αιώνα αργότερα το 1930, οπότε και επανοικοδομήθηκε.
Αλλά πανέμορφο και διάστικτο από πλούσιες και ωραίες ηθικές μνήμες της τοπικής ιστορίας του Ασπροπύργου, είναι και το Λαογραφικό Μουσείο της πόλης. Στα εκθέματά του περιλαμβάνει αυθεντικές φορεσιές των κατοίκων του Ασπρόπυργου (δωρεές και παραχωρήσεις προς έκθεση), αντικείμενα καθημερινής χρήσης (οικοσκευής – ύφανσης) αγροτικά και κτηνοτροφικά αντικείμενα, εργαλεία, ρουχι-σμό (χράμια, χαλιά, κουβέρτες) κεντήματα, πίνακες ζωγραφικής και φωτογραφικό υλικό. Ένα σπάνιο λαογρα-φικό υλικό, που μέσα του υποστασιοποιεί, την κοινωνική δομή και την αγροτική οικονομία του Ασπροπύργου στο 19-0 αιώνα, έως και το μισό του 20-ου. Καταγράφοντας ακόμα στα μείζονα ταυτοτικά στοιχεία του Ασπροπύργου και το κτίσμα του Ρολογιού, που ανηγέρθη την περίοδο 1928-1931 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Γ. Τσιρογιάννη. Υπέστη σοβαρές ζημιές από τους σεισμούς και ανακατασκευάστηκε το 2009.
Ζωτικής σημασίας ακόμα σε αυτή την ταπεινή περιήγηση, είναι και ο ηθικός χαρακτήρας και η λεβεντιά των κατοίκων του Ασπροπύργου. Ευγενείς, ευπροσήγοροι, αλλά και με ατελείωτη λεβεντιά και αξιοπρέπεια, αναβιώνουν το ήθος και το ύφος της ελληνικής επαρχίας της Αθήνας των προηγούμενων δεκαετιών. Μια κοινωνία, που δεν μπόρεσε να την αλλοτριώσει η καταλυτική επέλαση της τεχνολογίας και ο καταναλωτικός ευδαιμονισμός στα τέλη του 20-ου αιώνα και που επιμένει να διατηρεί ακέραιο τον ηθικό πυρήνα της, την κοινωνική της αξιοπρέπεια και τη λεβεντιά της !
*Ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος, είναι Αν. Γραμματέας Πολιτισμού ΠΑΣΟΚ
www.panosavramopoulos.blogspot.gr