Ηλεκτρική Διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου: NAVTEX, Αντι-NAVTEX και σενάρια πολέμου
Ηλεκτρική Διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου: NAVTEX, Αντι-NAVTEX και σενάρια πολέμου
Η διαδικασία προετοιμασίας για την πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου που θα συνδέσει την Κρήτη με την Κύπρο έχει εισέλθει σε νέα φάση.
Η Ελλάδα και η Κύπρος εξέδωσαν NAVTEX για τις ερευνητικές εργασίες του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo στο πλαίσιο του έργου Great Sea Interconnector (GSI), ενώ η Τουρκία απάντησε άμεσα με αντι-NAVTEX, αμφισβητώντας τμήματα της διαδρομής.
Το έργο αποτελεί στρατηγική ενεργειακή υποδομή που τερματίζει την ηλεκτρική απομόνωση της Κύπρου και συνδέεται με την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και τη Συμφωνία για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS – Montego Bay).
Η επανεκκίνηση των ερευνών και η νέα χάραξη
Μετά από καθυστερήσεις που οφείλονταν και σε προηγούμενες τουρκικές αντιδράσεις (όπως η παρέμβαση του 2024 στην Κάσο), η Ελλάδα ολοκλήρωσε τις διαδικασίες αδειοδότησης και εξέδωσε NAVTEX (HA15-1411/26) για έρευνες βυθού από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027. Η διαδρομή καλύπτει περιοχές ανατολικά και νοτιοανατολικά της Κρήτης μέχρι τα όρια της κυπριακής ΑΟΖ, με ελαφρά τροποποιημένη χάραξη σε σχέση με προηγούμενες απόπειρες.
Η Κύπρος εξέδωσε αντίστοιχη NAVTEX για το δικό της σκέλος. Παρά τις αντιδράσεις της Άγκυρας, η διαδικασία προχωρά με βάση την πλήρη εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, σε αντίθεση με την πρώτη απόπειρα όπου σημειώθηκε υποχώρηση σε ορισμένες τουρκικές αξιώσεις.
Ελλάδα και Τουρκία: Δύο διαφορετικές προσεγγίσεις στο Δίκαιο της Θάλασσας
Η Ελλάδα στηρίζει τις ενέργειές της στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) του 1982 (Montego Bay), την οποία έχει κυρώσει. Σύμφωνα με αυτή, τα νησιά γεννούν πλήρη δικαιώματα ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, ενώ η πόντιση καλωδίων σε υφαλοκρηπίδα δεν απαιτεί συγκατάθεση τρίτων κρατών όταν πραγματοποιείται σύμφωνα με τους κανόνες του διεθνούς δικαίου.
Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει την UNCLOS. Επικαλείται παλαιότερες διατάξεις και μονομερείς δηλώσεις (όπως η δήλωση της 18ης Μαρτίου 2020 στον ΟΗΕ), ισχυριζόμενη ότι τμήματα της περιοχής ανήκουν στη δική της υφαλοκρηπίδα. Απαιτεί συντονισμό και συγκατάθεση για τις έρευνες, θέση που δεν αναγνωρίζεται από την Ελλάδα και την Κύπρο. Η πρακτική αυτή είναι αντίστοιχη με την ανυπόστατη οριοθέτηση ΑΟΖ που επιχείρησε με το μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης (2019), το οποίο αγνοεί τα ελληνικά νησιά.
Ο ρόλος της Αιγύπτου και οι αποτυχημένες τουρκικές απόπειρες
Η Τουρκία έχει επιχειρήσει επανειλημμένα να επηρεάσει την οριοθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο, μεταξύ άλλων με προτάσεις προς την Αίγυπτο για χάραξη ΑΟΖ που θα ήταν εις βάρος ελληνικών δικαιωμάτων. Η Αίγυπτος απέρριψε αυτές τις προσεγγίσεις και παραμένει δεσμευμένη στη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ελλάδα (2020), η οποία είναι κατατεθειμένη στον ΟΗΕ και σεβόμενη το διεθνές δίκαιο.
Η στάση του Καίρου αποτελεί σημαντικό παράγοντα σταθερότητας, καθώς δείχνει ότι δεν υπάρχει περιθώριο για μονομερείς ή αυθαίρετες ρυθμίσεις τύπου «Χαφτάρ» στην Αίγυπτο. Αυτό διευκολύνει την πρόοδο του καλωδίου εντός του πλαισίου των υφιστάμενων συμφωνιών.
Η απειλή πολέμου
Παρά τις συνεχιζόμενες τουρκικές διαμαρτυρίες μέσω αντι-NAVTEX, η διαδικασία των ερευνών και η προετοιμασία της πόντισης προχωρούν. Το έργο Great Sea Interconnector ενισχύεται από τη γαλλική συμμετοχή (Meridiam, Nexans) και την ευρωπαϊκή στήριξη, ενώ η Ελλάδα ενεργεί με μεγαλύτερη συνέπεια στην εφαρμογή του διεθνούς δικαίου σε σχέση με προηγούμενες μειοδοτικές ενεργειες της κυβέρνησης.
Η σύνδεση Κρήτης-Κύπρου παραμένει σε τροχιά υλοποίησης, με την τελική έκβαση να εξαρτάται από την ικανότητα των εμπλεκόμενων μερών να διατηρήσουν το έργο εντός του πλαισίου του δικαίου της θάλασσας και την αποφασιστικότητα που θα επιδείξει η ελληνική πλευρά, την στιγμή που οι τουρκικές φρεγάτες παρεμποδίσουν το γαλλικό πλοίο. Οι φήμες για διενέργεια βιοψίας και κατάσχεσης του πλοίου σε περίπτωση που δεν συμμορφωθεί με τις τουρκικές απειλές, είναι το χειρότερο δυνατό σενάριο, καθώς η απειλή πολέμου με φόντο ένα εμπορικό πλοίο, δεν φαίνεται υπαρκτή, τουλάχιστον αυτή τη στιγμή.
Εάν όμως η Τουρκία δεν αντιδράσει, αυτό δεν είναι απαραίτητα καλό. Σημαίνει ότι στο παρασκήνιο οι Γάλλοι θα έχουν αναγνωρίσει κυριαρχικά δικαιώματα της Τουρκίας στην περιοχή και αυτό είναι κάτι που δυστυχώς θα το μάθουμε κατόπιν εορτής.
Σε μία τέτοια περίπτωση, η κυβέρνηση κινδυνεύει να κατηγορηθεί ακόμα και για προδοσία.
