Στην Πτολεμαίδα της Λιβύης έντονη η σφραγίδα των αρχαίων Ελλήνων
Η μεσογειακή λιβυκή πόλη Πτολεμαίς συνεχίζει να αποκαλύπτει φανταστικά μυστικά για το ένδοξο ελληνιστικό και ρωμαϊκό παρελθόν της.
Ο οικισμός, που σήμερα ονομάζεται Τολμέιτα, ιδρύθηκε από τους Έλληνες τον 7ο και 6ο αιώνα π.Χ. και λειτούργησε ως λιμάνι της αρχαίας πόλης της Κυρήνης.
Τον 3ο αιώνα π.Χ., ένας από τους ηγεμόνες της δυναστείας των Πτολεμαίων την επέκτεινε και την ανέπτυξε, και το όνομά της αποδόθηκε στον Πτολεμαίο βασιλιά Πτολεμαίο Γ΄ Εργέτη (246-221). Ήταν μια από τις πρωτεύουσες της Πεντάπολης και συνέχισε να ακμάζει για σχεδόν μια χιλιετία μέχρι την εγκατάλειψή της μετά την αραβική εισβολή τον 7ο αιώνα μ.Χ.
Αρκετές εκπληκτικές ανακαλύψεις έχουν ανακαλυφθεί σε ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα από Πολωνούς αρχαιολόγους από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας,
συμπεριλαμβανομένου ενός εξελιγμένου συστήματος ύδρευσης και μιας αινιγματικής όψης σκαλισμένης σε υδραυλικό κονίαμα.
Ιδρύθηκε ως πόλη-λιμάνι για τον οικισμό της Μπάρκα στην ενδοχώρα, η Πτολεμαίδα άκμασε υπό των Πτολεμαίων, επεκτεινόμενη σε σημαντικό αστικό κέντρο υπό τους Ρωμαίους.
Από τα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ. και μετά, κατείχε τον τίτλο της επαρχιακής πρωτεύουσας στην Άνω Λιβύη, ένα καθεστώς που καθιερώθηκε με τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις του αυτοκράτορα Διοκλητιανού.
Το καθεστώς της βασιζόταν σε μια απόρθητη τοποθεσία που υποστηριζόταν από θαυμαστά έργα μηχανικής. Φυσικά, είχε δεχθεί συνεχώς επιθέσεις κατά τη διάρκεια αυτών των αιώνων, υποφέροντας από αρκετές φυσικές καταστροφές και τελικά από την αραβική κατάκτηση.
Οι ανασκαφές ξεκίνησαν το 2001 υπό την ηγεσία του καθηγητή Tomasz Micocki, αλλά σταμάτησαν το 2010 λόγω του εμφυλίου πολέμου στη Λιβύη.
Το 2023, οι ερευνητές επέστρεψαν μετά από χρόνια για να επαναλάβουν αυτό το έργο, χρησιμοποιώντας πολύ πιο εξελιγμένες, μη επεμβατικές μεθόδους, όπως τρισδιάστατη χαρτογράφηση και ορθοφωτογραφικές έρευνες.
Το καλοκαίρι του 2024, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τα ερείπια μιας κατοικίας που ανήκε σε έναν από τους ντόπιους, ο οποίος ήταν άτομο με σημαντική θέση.
Το σπίτι είχε χτιστεί γύρω από μια μικρή περίστυλη αυλή που περιβαλλόταν από δωμάτια που εξυπηρετούσαν σκοπούς όπως η κουζίνα, η σκάλα και ένας θάλαμος με ψηφιδωτό.
Το ψηφιδωτό, αν και επισκευάστηκε αρκετές φορές, μαρτυρά τη σημασία αυτού του σπιτιού.
Πέτρινα δοχεία κοντά στην είσοδο μπορεί να υποδηλώνουν μια δημόσια λειτουργία – ίσως ως χώρο αποθήκευσης φόρων ή εισφορών κατά την ύστερη ρωμαϊκή περίοδο.
Το πιο αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό του σπιτιού ήταν ένα εξελιγμένο σύστημα διαχείρισης νερού, όπου η βροχή που έπεφτε στο υπόγειο της κεντρικής πισίνας στο περιστύλιο κατευθυνόταν σε δύο υπόγειες δεξαμενές. Αυτά τα στοιχεία υπογραμμίζουν τις ευρηματικές μηχανικές δεξιότητες των πολιτών της Πτολεμαίδας.
Το σπίτι υπέστη σοβαρές ζημιές στους σεισμούς στα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ., αλλά αργότερα ξαναχτίστηκε για να εξυπηρετεί διάφορες λειτουργίες ανάλογα με τις μεταβαλλόμενες ανάγκες.
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις ήταν ένα ανθρώπινο πρόσωπο σκαλισμένο ως στόλισμα στον τοίχο μιας δεξαμενής.
Χωρίς κανένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, το πρόσωπο χρησίμευσε μόνο για να πυροδοτήσει τη φαντασία των αρχαιολόγων.
Ο Δρ. Πιότρ Γιαβόρσκι, επικεφαλής της Πολωνικής Αρχαιολογικής Αποστολής στην Πτολεμαίδα, έκανε παραλληλισμούς με τα γλυπτά στο λιβυκό ιερό στη Σλόντα, νότια της Κυρήνης.
«Δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι ο ιδιοκτήτης του σπιτιού, ή τουλάχιστον όσοι συμμετείχαν στη δημιουργία της εικόνας, ήταν λιβυκής καταγωγής.
Επιγραφικά στοιχεία δείχνουν ότι τουλάχιστον από τον 1ο αιώνα π.Χ., οι λιβυκές ελίτ, οι οποίες αφομοιώθηκαν γρήγορα, έλαβαν υπηκοότητα στις ελληνικές πόλεις της Κυρηναϊκής. Ωστόσο, σημείωσε ότι αυτό παραμένει εικασία».
Τον Δεκέμβριο του 2024, η ομάδα έστρεψε την προσοχή της στην ακρόπολη της Πτολεμαίδας, έναν οχυρωμένο λόφο με στρατηγικά πλεονεκτήματα που περιλαμβάνει μια ποικιλία κτιρίων.
Η ακρόπολη υψώνεται 285 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και περιβάλλεται από ισχυρά τείχη, αμυντικούς πύργους και ένα ανεξάρτητο σύστημα ύδρευσης που περιλαμβάνει πηγάδια και δεξαμενές.
Ένα θέατρο στη βόρεια πλαγιά και ένας ιππόδρομος στους πρόποδες τονίζουν περαιτέρω την πολυλειτουργικότητα της περιοχής.
Ο επικεφαλής του έργου, Δρ. Szymon Lenarczyk, τόνισε τη σημασία αυτών των προκαταρκτικών ερευνών:
«Ο ορθοφωτοχάρτης μας της ακρόπολης της Πτολεμαίδας αποκαλύπτει πολυάριθμες αρχιτεκτονικές δομές που δεν αποτελούν απαραίτητα μέρος του αμυντικού της συστήματος».
Αυτές οι δομές θα μελετηθούν σε μελλοντικές περιόδους για να διαπιστωθεί εάν εξυπηρετούσαν οικιστικούς, θρησκευτικούς ή άλλους σκοπούς.
(Αραβική Αρχαιολογία , University of Warsa)
