Η σιωπηρή αποδοχή της φτώχιας μας παράδειγμα για να μη διαμαρτύρονται οι Ευρωπαίοι

Σε εκτενές δημοσίευμα για τη μεταμόρφωση της ελληνικής οικονομίας μετά τη δεκαετή κρίση χρέους,

η αμερικανική εφημερίδα Wall Street Journal παρουσιάζει την Ελλάδα ως υπόδειγμα δημοσιονομικής πειθαρχίας για μια Ευρώπη

που παλεύει με αυξανόμενα χρέη, γηράσκοντα πληθυσμό και την ανάγκη συγκράτησης των δημόσιων δαπανών.

Η χώρα που βρέθηκε στα πρόθυρα της χρεοκοπίας και πέρασε μία από τις βαθύτερες οικονομικές κρίσεις στη σύγχρονη ιστορία των ανεπτυγμένων οικονομιών,

σημειώνει η εφημερίδα, καταφέρνει πλέον να περιορίζει τα ελλείμματα, να εξοφλεί πρόωρα τα δάνειά της και να τηρεί με μεγαλύτερη αυστηρότητα τις δημοσιονομικές της δεσμεύσεις.

Το άρθρο τιτλοφορείται «What Greece Learned From Going Broke -and Others in Europe Still Haven’t» («Τι έμαθε η Ελλάδα από τη χρεοκοπία της και τι δεν έχει μάθει ακόμη η υπόλοιπη Ευρώπη») και συνοδεύεται από τον υπότιτλο: «Η πιο δημοσιονομικά υπεύθυνη χώρα στην Ευρώπη είναι εκείνη που δεν θα περίμενε κανείς».

Η WSJ προσπαθεί να εξηγήσει πώς η Ελλάδα, που πριν από περίπου 16 χρόνια ήταν το επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, αποτελεί σήμερα παράδειγμα για χώρες που εξακολουθούν να στηρίζονται στον δανεισμό, να καταγράφουν μεγάλα ελλείμματα και να δυσκολεύονται να προσαρμόσουν τις δαπάνες τους στις δυνατότητές τους.

Από τις διαδηλώσεις της Αθήνας στις εντάσεις της Ευρώπης

Το άρθρο ανοίγει με τις πρόσφατες διαδηλώσεις στο Παρίσι, στο Μιλάνο και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, όπου διαδηλωτές έκαψαν κάδους, λεηλάτησαν καταστήματα και συγκρούστηκαν με την αστυνομία, διαμαρτυρόμενοι για την ακρίβεια και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών.

Οι εικόνες αυτές, κατά την εφημερίδα, παραπέμπουν στην Αθήνα του 2010, όταν οι Έλληνες διαδήλωναν μαζικά κατά της λιτότητας, των περικοπών και της δραματικής αύξησης των φόρων. Ήταν το τίμημα των προγραμμάτων διάσωσης, που απέτρεψαν μια ανεξέλεγκτη ελληνική χρεοκοπία και τη μετάδοση της κρίσης στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Η οικονομική κατάρρευση που ακολούθησε υπήρξε, σύμφωνα με τη WSJ, η βαθύτερη ύφεση σε περίοδο ειρήνης που έχει γνωρίσει ανεπτυγμένη οικονομία μετά τη Μεγάλη Ύφεση του 1930, και η Ελλάδα παραμένει φτωχότερη ακόμη και σήμερα. Η κρίση λειτούργησε και ως προειδοποίηση για την Ευρώπη, τροφοδοτώντας την αντίθεση προς την ΕΕ, ενώ στη Βρετανία συνέβαλε στο πολιτικό κλίμα που οδήγησε στο Brexit.

Πώς άλλαξε η δημοσιονομική πολιτική

Κεντρικό επιχείρημα της ανάλυσης είναι ότι η κρίση άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα διαχειρίζεται τα δημόσια οικονομικά της. Πριν από το 2010, η χώρα συσσώρευε μεγάλα ελλείμματα, στηριζόταν στον διαρκή δανεισμό για να χρηματοδοτεί τις κρατικές δαπάνες, έδειχνε ανοχή στην εκτεταμένη φοροδιαφυγή και έβλεπε το συνταξιοδοτικό κόστος να αυξάνεται.

Η κρίση έφερε επώδυνα μέτρα προσαρμογής. Μισθοί και συντάξεις μειώθηκαν, τα όρια συνταξιοδότησης ανέβηκαν και η ανεργία εκτοξεύθηκε, την ώρα που η οικονομία έχανε περίπου το ένα τέταρτο του μεγέθους της. Η εμπειρία αυτή, ωστόσο, άφησε πίσω της μια νέα αντίληψη για τα όρια των δαπανών του κράτους.

Η εφημερίδα σημειώνει ότι η Ελλάδα διατηρεί δημοσιονομικά πλεονάσματα, εκτός από την περίοδο της πανδημίας, βελτιώνει την είσπραξη των φόρων και συγκρατεί τα έξοδά της. Το κόστος δανεισμού έχει υποχωρήσει και η χώρα προχωρά σε πρόωρη αποπληρωμή υποχρεώσεων προς τους πιστωτές της, κάτι που στην κορύφωση της κρίσης θα έμοιαζε αδύνατο.

Η αλλαγή νοοτροπίας σε πολιτικούς και ψηφοφόρους

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η WSJ στις πολιτικές συνέπειες της κρίσης. Η δημοσιονομική υπευθυνότητα, κατά την ανάλυση, δεν είναι πια θέση ενός μόνο κόμματος, αλλά έχει κερδίσει ευρύτερη αποδοχή στο πολιτικό σύστημα. Η εμπειρία των μνημονίων, των περικοπών και της απώλειας εισοδημάτων έχει καλλιεργήσει μεγαλύτερη επίγνωση του τι σημαίνουν οι υποσχέσεις που δεν στηρίζονται σε επαρκείς πόρους, ενώ και οι ψηφοφόροι δείχνουν λιγότερο πρόθυμοι να πιστέψουν σε παροχές χωρίς χρηματοδότηση.

Η εφημερίδα παρουσιάζει τη μεταστροφή αυτή ως ένα από τα σημαντικότερα διδάγματα της ελληνικής κρίσης, σε μια περίοδο που άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προσκρούουν σε ισχυρές κοινωνικές αντιδράσεις για μεταρρυθμίσεις στις συντάξεις, στη φορολογία και στις δημόσιες υπηρεσίες.

Το κόστος που παραμένει

Παρά τη θετική εικόνα στα δημόσια οικονομικά, η Wall Street Journal δεν παραβλέπει το κοινωνικό και οικονομικό κόστος που συνοδεύει ακόμη την ελληνική ανάκαμψη. Το ελληνικό ΑΕΠ παραμένει περίπου 20% χαμηλότερο από τα προ κρίσης επίπεδα, οι μισθοί είναι χαμηλοί και η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις φτωχότερες χώρες της ΕΕ.

Η δημοσιονομική σταθερότητα, δηλαδή, δεν έχει μεταφραστεί σε πλήρη αποκατάσταση του βιοτικού επιπέδου που χάθηκε στα χρόνια της ύφεσης.Αυτή είναι και η βασική αντίφαση του δημοσιεύματος: η Ελλάδα αποτελεί πλέον παράδειγμα καλύτερης διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, αλλά εξακολουθεί να φέρει τις μακροχρόνιες συνέπειες της κατάρρευσης. Η σταθερότητα από μόνη της δεν αρκεί για την ευημερία, χρειάζεται και ισχυρότερη ανάπτυξη που θα βελτιώσει ουσιαστικά τα εισοδήματα.

Τα μαθήματα για την υπόλοιπη Ευρώπη

Η ελληνική εμπειρία έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη, καθώς αρκετές χώρες αντιμετωπίζουν δημοσιονομικές πιέσεις που αναμένεται να ενταθούν. Η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει το κόστος των συντάξεων και της υγείας, ενώ το ήδη υψηλό δημόσιο χρέος περιορίζει τα περιθώρια για νέες δαπάνες. Την ίδια ώρα, η αντίσταση των κοινωνιών σε περικοπές παροχών ή αλλαγές στα συνταξιοδοτικά συστήματα δυσκολεύει πολιτικά τις μεταρρυθμίσεις.

Το βασικό δίδαγμα, κατά τη WSJ, είναι ότι οι κυβερνήσεις οφείλουν να αντιμετωπίζουν έγκαιρα τις μακροχρόνιες δημοσιονομικές ανισορροπίες και να μην αναβάλλουν τις αναγκαίες αποφάσεις μέχρι να έρθει η κρίση. Η εφημερίδα τονίζει επίσης τη σημασία της ταχύτερης ανάπτυξης, αφού χωρίς άνοδο της παραγωγικότητας και της οικονομικής δραστηριότητας η δημοσιονομική προσαρμογή από μόνη της δεν επαρκεί για τις προκλήσεις των ευρωπαϊκών οικονομιών.

Το συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα χρειάστηκε να περάσει από μια εξαιρετικά επώδυνη κρίση για να αλλάξει πορεία, χωρίς όμως να μπορεί να αντιμετωπίσει ακόμα τις συνέπειες της φτωχοποίησης. Για την υπόλοιπη Ευρώπη, το ερώτημα είναι αν μπορεί να αντλήσει τα ίδια διδάγματα χωρίς να περάσει από αντίστοιχη δοκιμασία. Σε μια άλλη ανάγνωση, η περιγραφή προωθεί μια έμμεση συμβουλή: Μην διαμαρτύρεστε για τις κοινωνικές περικοπές, την στεγαστική κρίση, τη μείωση μισθών και συντάξεων. Είναι όχι μόνον αναπόδραστες αλλά και απαραίτητες για να μην έρθουν τα χειρότερα.