Η στρατιωτική συγκέντρωση της Ρωσίας συνεχίζεται, καθώς σκέφτεται την προσάρτηση αποσχισμένων περιοχών
Σε όσους παρακολουθούν τη μακρά συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων από τη Ρωσία γύρω από την Ουκρανία, αυτή η εβδομάδα έμοιαζε με τη στιγμή που θα τους άφηναν να επιτεθούν στην Ουκρανία. Ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι προέβλεψαν τη στιγμή της εισβολής του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν: πριν τα ξημερώματα της 16ης Φεβρουαρίου. Αλλά τις τελευταίες ημέρες, τα πολιτικά μηνύματα υποδηλώνουν την επιθυμία να αποσυρθεί από το χείλος – ή τουλάχιστον ότι είναι αναποφάσιστος. Θα είναι λοιπόν πόλεμος ή διαπραγματεύσεις; Ο Πούτιν έχει αφήσει τον κόσμο να μαντεύει.
Το πρωί της 15ης Φεβρουαρίου το υπουργείο Άμυνας της Ρωσίας ανακοίνωσε ότι θα αποσύρει ορισμένα στρατεύματα από τα ουκρανικά σύνορα. Αυτό ακολούθησε τα σχόλια του Σεργκέι Λαβρόφ, του υπουργού Εξωτερικών, ο οποίος είπε ότι υπάρχει ακόμη περιθώριο για διαπραγματεύσεις με τη Δύση, ιδιαίτερα για τον έλεγχο των εξοπλισμών. Αυτό φάνηκε να σηματοδοτεί την έναρξη της «αποκλιμάκωσης» που απαιτούν εδώ και καιρό οι δυτικές χώρες. Ίσως, κάποιοι ήλπιζαν, ότι η Ρωσία είχε κλείσει τα μάτια αφού βρέθηκε αντιμέτωπη με την ενωμένη αποφασιστικότητα των συμμάχων και εταίρων του ΝΑΤΟ να επιβάλλουν «τεράστιες» οικονομικές κυρώσεις στη Ρωσία σε περίπτωση εισβολής.
Αυτή η αντίληψη ενισχύθηκε από την Κρατική Δούμα, το ρωσικό κοινοβούλιο, το οποίο ψήφισε αίτημα πρς τον πρόεδρο να αναγνωρίσει επίσημα τις «λαϊκές δημοκρατίες» του Ντόνετσκ και του Λουχάνσκ, δύο αυτοανακηρυχθέντα από τη Ρωσία κρατίδια στο Ντονμπάς, στη νοτιοανατολική Ουκρανία. Περισσότεροι από 350 από τους 450 βουλευτές υποστήριξαν το ψήφισμα που υποστηρίχθηκε από τους κομμουνιστές. Θα ισοδυναμούσε με προσάρτηση των αποσχισμένων περιοχών. Κάποιοι θεώρησαν ότι ήταν ο τρόπος του Πούτιν να κηρύξει τη νίκη και να υποχωρήσει.
Ωστόσο, η ομίχλη της διπλωματίας επιμένει. Σε μια απογευματινή συνέντευξη Τύπου με τον Γερμανό καγκελάριο, Όλαφ Σολτς, ο Πούτιν δήλωσε ότι δεν θα υποστηρίξει την κοινοβουλευτική ψηφοφορία — τουλάχιστον όχι ακόμη. Οι βουλευτές είχαν δείξει ότι κατανοούσαν την κοινή γνώμη, είπε. Προς το παρόν, ο καλύτερος τρόπος επίλυσης του προβλήματος ήταν να τηρήσει η Ουκρανία τις λεγόμενες συμφωνίες του Μινσκ του 2014-15, που προσπαθούσαν να τερματίσουν τον πόλεμο στην ανατολική περιοχή του Ντονμπάς. «Πιστεύουμε πολύ ότι οι εταίροι μας θα ασκήσουν την κατάλληλη επιρροή στην κυβέρνηση του Κιέβου», είπε ο Πούτιν.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ , είπε ότι η προφανής προθυμία της Ρωσίας να συνομιλήσει «δίνει λόγους για προσεκτική αισιοδοξία». Ωστόσο, είπε ότι δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία αποκλιμάκωσης. Αν μη τι άλλο, ανέφεραν δυτικές πηγές, η Ρωσία εξακολουθεί να αναπτύσσει τις δυνάμεις της παρά την προφανή μετακίνηση ορισμένων μονάδων από τη συνοριακή περιοχή. Μια ρωσική επίθεση στην Ουκρανία «παραμένει πολύ πιθανό», δήλωσε ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν. Ο Dmytro Kuleba, υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, ήταν επίσης επιφυλακτικός: «Δεν πιστεύουμε αυτό που ακούμε, πιστεύουμε αυτό που βλέπουμε».
Αναλυτές λένε ότι τα στοιχεία μιας ρωσικής αποχώρησης περιορίζονται σε μία μόνο μονάδα στην Κριμαία. «Δεν έχουμε την αίσθηση ότι μάζες στρατευμάτων ετοιμάζονται να φύγουν αυτή τη στιγμή», είπε ο Ruslan Leviev, ένας ανεξάρτητος δημοσιογράφος. «Η διαφημιζόμενη απόσυρση επηρεάζει ως επί το πλείστον μονάδες που εδρεύουν σε περιοχές κοντά στην Ουκρανία—άρα δεν θα πάνε μακριά, ότι κι αν συμβεί».
Επιπλέον, η Ρωσία θα μπορούσε να διατηρήσει την απειλητική της στάση για εβδομάδες, αν όχι μήνες, λένε δυτικές πηγές. «Ο Πούτιν δεν έχει πάρει καμία απόφαση για αυτό. Νομίζω ότι έχει όλες τις επιλογές ανοιχτές αυτή τη στιγμή. Δεν νομίζω ότι έχει αποφασίσει να κάνει κάτι. Ομοίως, δεν νομίζω ότι έχει αποφασίσει να μην κάνει κάτι».
Ο Πούτιν μπορεί να επιδιώξει να παίξει με την ιδέα μιας ουκρανικής «γενοκτονίας» των ρωσόφωνων στο Ντονμπάς. Σύμφωνα με τις συμφωνίες του Μινσκ, που διαπραγματεύτηκαν σε δύο μέρη τον Σεπτέμβριο του 2014 και τον Φεβρουάριο του 2015, η Ουκρανία προορίζεται να απορροφήσει εκ νέου τις αποσχισθείσες περιοχές υπό ένα «ειδικό καθεστώς». Άλλες διατάξεις περιλαμβάνουν την απόσυρση των βαρέων όπλων, την αποκέντρωση, τις ελεύθερες εκλογές, τις αμνηστίες και την επιστροφή του ελέγχου των συνόρων στην Ουκρανία.
Οι συμφωνίες ήταν υπεύθυνες για τη διατήρηση μιας αποσπασματικής ειρήνης από το 2015, αλλά είναι ασαφείς και αμφισβητούμενες και δεν έχουν εφαρμοστεί ποτέ πλήρως. Πολλοί στο Κίεβο θα ήθελαν να ακυρώσουν τη συμφωνία, θεωρώντας ότι είναι δούρειος ίππος για τη Μόσχα να διατηρήσει τον έλεγχο της Ουκρανίας, είτε μέσω εσωτερικής αποσταθεροποίησης είτε μέσω ενός συνταγματικού μηχανισμού για να σταματήσει τη στροφή της χώρας στο δυτικό στρατόπεδο.
Η ρωσική αναγνώριση των αποσχισμένων κρατών θα μπορούσε να έχει σαρωτικές συνέπειες. Θα άνοιγε έναν δρόμο για να επισημοποιηθεί η στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας στην ανατολική Ουκρανία. Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να προωθήσει τις εδαφικές διεκδικήσεις των αυτονομιστών σε ολόκληρες τις περιοχές του Ντόνετσκ και του Λουχάνσκ, συμπεριλαμβανομένων πόλεων που ελέγχονται από την Ουκρανία, όπως η Μαριούπολη, ένα σημαντικό λιμάνι και βιομηχανικό κόμβο. Όμως, παραβιάζοντας την κυριαρχία της Ουκρανίας, τορπιλίζει επίσης τις συμφωνίες του Μινσκ, κάτι που μπορεί να δώσει στην Ουκρανία ένα μέσο, να αποκρούσει αυτό που θεωρούσε εδώ και καιρό άδικη συμφωνία που επιβλήθηκε υπό την απειλή όπλων. Αυτό μπορεί να εξηγήσει τον δισταγμό του Πούτιν να ενεργήσει σύμφωνα με το κάλεσμα της Δούμας.
Προς το παρόν, τα ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ενισχύουν την προοπτική συνεχιζόμενης αβεβαιότητας για την Ουκρανία. Η Margarita Simonyan, η μάχιμη επικεφαλής του δικτύου RT που χρηματοδοτείται από το Κρεμλίνο, είπε ότι το «αφεντικό» της είχε δείξει στη Δύση ότι δεν θα αναγκαζόταν να ακολουθήσει ένα επιβεβλημένο χρονοδιάγραμμα. Είχε αναγκάσει μια συζήτηση για τη ρωσική ασφάλεια που «κανείς» δεν ήταν διατεθειμένος να κάνει. «Αποσυρθήκαμε αφού δείξαμε στους ανθρώπους αυτό που έπρεπε να δείξουμε. Εν τω μεταξύ, η οικονομία του Κιέβου έχει καταρρεύσει.»
Η συγκέντρωση δυνάμεων της Ρωσίας και οι προβλέψεις μιας επικείμενης εισβολής έχουν πλήξει σκληρά την ουκρανική οικονομία. Ο Ζελένσκι, πρόεδρος της Ουκρανίας, έχει προβλέψει ότι η κυβέρνηση μπορεί να χρειαστεί να δαπανήσει έως και 5 δισ. δολάρια για να σταθεροποιήσει την οικονομία. Στις 13 Φεβρουαρίου, η κυβέρνηση αναγκάστηκε να δεσμεύσει σχεδόν 600 εκατομμύρια δολάρια για να εγγυηθεί τις πτήσεις, αφού οι μεγάλες ασφαλιστικές εταιρείες αρνήθηκαν πλήρως να καλύψουν αεροπλάνα που εισέρχονταν στον εναέριο χώρο της Ουκρανίας. Η είδηση για την εκκένωση των δυτικών πρεσβειών —η αμερικανική αποστολή μεταφέρθηκε στο Lviv, στη δυτική Ουκρανία— εν τω μεταξύ έχει προκαλέσει νευρικότητα στον πληθυσμό, αν και δεν υπάρχει εκτεταμένος πανικός.
Οι Ουκρανοί ζουν τη ζωή τους σε μια «υπερπραγματικότητα», είπε ο Volodymyr Fesenko, πολιτικός σχολιαστής. Έχουν κολλήσει κάπου μεταξύ αλήθειας και προσομοίωσης. Οι αντιδράσεις τους θύμιζαν την κατάσταση στο Κίεβο μετά την καταστροφή του Τσερνομπίλ το 1986, είπε: «Τότε υπήρχαν εκείνοι που συνέχιζαν να παίζουν ποδόσφαιρο έξω σαν να μην υπάρχει τίποτα. Αλλά άλλοι κλειδώθηκαν μέσα, στερούμενοι τα πάντα».