Από τα πρακτικά είναι φανερόν ότι η τουρκική κυβέρνηση δεν ήταν διατεθειμένη να κάνει οτιδήποτε ως… αμοιβαία χειρονομία. Ο Βρετανός ΥπΕξ, όμως, ήθελε κάτι εκ μέρους της Τουρκίας, για να βοηθηθεί ο ίδιος για τη μονομερή του απόφαση, αλλά η Τουρκία δεν ήταν διατεθειμένη και του το είπαν ξεκάθαρα…
Απο την Φανουλα Αργυρου
Σε συνέχεια του άρθρου μου της περασμένης Κυριακής «Ο James Callaghan, οι 8.500 Τ/κ στη Βάση Ακρωτηρίου, ο Πανίκος Δημητρίου και τα ‘‘ηττημένα μυαλά’’», ολοκληρώνω με τα πιο κάτω σύμφωνα με τα αποδεσμευμένα βρετανικά επίσημα έγγραφα στο Βρετανικό Εθνικό Αρχείο.
Συνάντηση Callaghan και Τούρκου Πρέσβη στο Λονδίνο
Στις 14 Ιανουαρίου 1975, ώρα 5.00μ.μ., ο Βρετανός Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας, James Callaghan, είχε συνάντηση στο Φόρεϊν Όφις με τον Τούρκο Πρέσβη στο Λονδίνο, Turgut Menemencioglu.
Από τα πρακτικά της συνάντησης βρίσκουμε ότι ο Callaghan είχε ήδη συζητήσει το θέμα στις Βρυξέλλες με τον Τούρκο ΥπΕξ Melih Esenbel και του είχε υποσχεθεί να στείλει τους Τ/κ που βρίσκονταν στο Ακρωτήρι στην Τουρκία «ως ανθρωπιστικό θέμα», μόλις επέστρεφε από το ταξίδι του στην Αφρική. Και τώρα είχε αποφασίσει οριστικά να προχωρήσει με την αποστολή τους. Η παραμονή τους στη Βάση Ακρωτηρίου είχε στοιχίσει πολλά λεφτά στη βρετανική κυβέρνηση, αλλά δεν το έφεραν βαρέως. Είχε επισκεφθεί τους Τ/κ στη Βάση, σιωπηρά, δίχως να γνωστοποιήσει ποιος ήταν. Ζήτησε από τον Πρέσβη να κρατηθεί εμπιστευτική η επιχείρηση, μέχρι να ξεκινήσει η εκκένωση.
Ο Τούρκος Πρέσβης ευχαρίστησε τον Callaghan και του είπε ότι η απόφασή του έκανε την Τουρκία και τον ίδιο πολύ χαρούμενους… Ο Callaghan είπε ότι ήταν μια δύσκολη απόφαση, η οποία σίγουρα θα παρερμηνευόταν από την ελληνική πλευρά, αλλά ο ίδιος ήταν έτοιμος να την υπερασπιστεί. Ο Menemencioglu συμφώνησε ότι ήταν η καλύτερη λογική απόφαση. Ο Βρετανός ΥπΕξ τού είπε ότι ήλπιζε η Τουρκία να ακολουθήσει με κάποιαν αμοιβαία χειρονομία για να βοηθηθούν οι Ελληνοκύπριοι πρόσφυγες. Όμως ο Τούρκος Πρέσβης απάντησε λέγοντας ότι αντιλαμβανόταν πως αυτά ήσαν δύο διαφορετικά θέματα και ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Ο Callaghan είπε ότι δεν γνώριζε ακριβώς ποια χειρονομία θα έκανε η Τουρκία, αλλά ανέφερε ότι «υπήρχαν κάποιοι αγνοούμενοι Ελληνοκύπριοι στον βορρά που θα μπορούσαν να σταλούν στον νότο». Θα βοηθούσε, αν η τουρκική κυβέρνηση έκανε κάτι γι’ αυτό…
Από τα πρακτικά είναι φανερόν ότι η τουρκική κυβέρνηση δεν ήταν διατεθειμένη να κάνει οτιδήποτε ως… αμοιβαία χειρονομία. Ο Βρετανός ΥπΕξ όμως ήθελε κάτι εκ μέρους της Τουρκίας, για να βοηθηθεί ο ίδιος για τη μονομερή του απόφαση, αλλά η Τουρκία δεν ήταν διατεθειμένη και του το είπαν ξεκάθαρα…
Διαμαρτυρία Βρετανών κατοίκων εναντίον της απόφασης Callaghan
Την απόφαση του James Callaghan τότε καταδίκασαν και οι Βρετανοί κάτοικοι στην Κυπριακή Δημοκρατία. Εκτενές δημοσίευμα της αγγλόφωνης Cyprus Mail, 19 Ιανουαρίου 1975, περιλαμβάνεται σε σχετικό φάκελο στο Εθνικό Αρχείο. Περίπου 300 Βρετανοί συναντήθηκαν στο ξενοδοχείο «Χίλτον» Λευκωσίας, στις 18 Ιανουαρίου, και ενέκριναν ψήφισμα για τον Βρετανό Πρωθυπουργό, Harold Wilson, στο οποίο τόνισαν ότι «καταδικάζουν την ενέργεια της βρετανικής κυβέρνησης να επιτρέψει στους Τ/κ να μεταφερθούν από τις κυρίαρχες περιοχές των Βάσεων στην Κύπρο για να κατάσχουν σπίτια Ελληνοκυπρίων. Καλούμε την κυβέρνησή μας να ξανασκεφθεί αυτήν την πολιτική και να κατευθύνει τις προσπάθειές της στο να ενώσει παρά να διαχωρίζει τις κοινότητες στην Κύπρο.
Βρετανοί Κάτοικοι για Δικαιοσύνη στην Κύπρο – 18 Ιανουαρίου 1975».
Αντίδραση ελληνικής Κυβέρνησης
Με δήλωσή του για το θέμα ο Έλληνας Υπ. Εξωτερικών Δημήτριος Μπίτσιος εξέφρασε τη λύπη του για τη βρετανική απόφαση στο να υποκύψει στις τουρκικές πιέσεις και να στείλει τους Τ/κ στην Τουρκία και από εκεί στην κατεχόμενη ζώνη στην Κύπρο. Η βρετανική κυβέρνηση είχε αρχικά συμφωνήσει ότι το θέμα των προσφύγων ήταν πολιτικό και θα συζητείτο μεταξύ Κληρίδη και Ντενκτάς. Η δικαιολογία ότι ήταν για ανθρωπιστικούς λόγους δεν ήταν βάσιμη, αυτή ήταν βάσιμη σε σχέση με τους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες. Δεν δικαιολογείτο η βιασύνη με την οποία λήφθηκε η απόφαση ακριβώς την ίδια ημέρα που ξεκινούσαν διαπραγματεύσεις μεταξύ Κληρίδη και Ντενκτάς…
18 Ιανουαρίου 1975 επιθέσεις εναντίον της αμερικανικής πρεσβείας
Το παράδοξο όμως τις ημέρες εκείνες είναι το γεγονός ότι διαμαρτυρία καιεπιθέσεις έγιναν και εναντίον της αμερικανικής πρεσβείας στη Λευκωσία! Όταν η απόφαση για την αποστολή των 8.500 Τουρκοκυπρίων από τη Βάση Ακρωτηρίου στην Τουρκία και αμέσως μετά στα κατεχόμενα δεν είχε να κάνει οτιδήποτε με τους Αμερικανούς. Ήταν καθαρά μονομερής απόφαση του Βρετανού Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας James Callaghan.
Σύμφωνα με έκθεση που εστάλη στο Λονδίνο από τη βρετανική Υπ. Αρμοστεία, στις 10.00 το πρωί της 18ης Ιανουαρίου 1975, κάπου 3.000-4.000 διαδηλωτές, κυρίως μαθητές, επιτέθηκαν στην αμερικανική πρεσβεία, έσπασαν τις εισόδους και μπήκαν στο κτήριο. Και με την απάθεια της Αστυνομίας (γράφει η έκθεση), πέρασαν μολότοφ κοκτέιλ, πετρέλαιο και έβαλαν φωτιά στο ιατρικό και οικονομικό τμήμα. Δεν τα κατάφεραν να εισέλθουν στον τρίτο όροφο, όπου είχε τρέξει για προφύλαξη το προσωπικό. Τελικά διαλύθηκαν, αλλά μόνο λόγω της χρήσης CS gas από το προσωπικό της πρεσβείας, όχι λόγω της Αστυνομίας.
Το μεσημέρι, συνεχίζει η έκθεση, μικρότερο πλήθος, καθοδηγούμενο από γνωστούς ακτιβιστές του Λυσσαρίδη, επέστρεψαν δίχως να εμποδιστούν από την Αστυνομία και την Εθνοφρουρά, και επιτέθηκαν με πετρέλαιο και μολότοφ. Τα τελευταία αποθέματα του αερίου (CS gas) της πρεσβείας κατάφεραν να τους διώξουν προτού βάλουν φωτιά στο κτήριο με 14 άτομα προσωπικό. Αυτοί ήταν οι πιο επαγγελματίες από τους επιτιθέμενους και, αν κατάφερναν να σπάσουν τη σιδερένια πόρτα, δύσκολα θα αποφευγόταν ένα αιματηρό περιστατικό…
Στις 13.00 η ώρα περίπου, τεθωρακισμένα αυτοκίνητα της ΟΥΝΦΙΚΥΠ κατέφθασαν στη σκηνή και λίγο μετά τις 14.00 η ώρα εκκενώθηκε το κτήριο από το προσωπικό και οι διαδηλωτές διαλύθηκαν. Κατά τη διάρκεια των δύο διαδηλώσεων, έξι αμερικανικά αυτοκίνητα κάηκαν… Κάποιες οικογένειες του προσωπικού μεταφέρθηκαν στο ξενοδοχείο «Χίλτον»… Μεγάλες διαμαρτυρίες έγιναν από την αμερικανική πρεσβεία προς την κυπριακή Κυβέρνηση για την έλλειψη προστασίας. Όπως συμπληρώνει η σχετική έκθεση, ο Δρ Κίσινγκερ (Αμερικανός τότε ΥΠΕΞ) είχε προσωπικώς εκφράσει τη δυσαρέσκειά του στον Κύπριο πρέσβη στην Ουάσιγκτον…
Η αμερικανική πρεσβεία έφερε νέες προμήθειες αερίου (καταλήγει η έκθεση), πιο ισχυρές αυτήν τη φορά. Και τους είπαν ότι η προστασία από την Αστυνομία και την Εθνική Φρουρά θα είναι πιο αποτελεσματική (σε περίπτωση νέων τέτοιων επεισοδίων) και ότι δόθηκαν οδηγίες να ανοίξουν πυρ, αν παρίστατο ανάγκη (αλλά για ποια κατεύθυνση, παραμένει να δούμε), συμπλήρωσαν στην έκθεση προς το Λονδίνο.
Στις 19 Φεβρουαρίου 1975, ο κ. A. C. Goodison του Νοτιο-Ανατολικού Τμήματος Ευρώπης και από τους κορυφαίους αξιωματούχους, άμεσα υπεύθυνος για αποφάσεις και πολιτική για το Κυπριακό, που παρευρέθη και στη Γενεύη ΙΙ τον Αύγουστο του 1974, έγραψε στον Ύπ. Αρμοστή στη Λευκωσία Sir Stephen Oliver ότι οι νομικοί σύμβουλοι (του Φόρεϊν Όφις) μελετούσαν σε λεπτομέρεια τη «λεγόμενη νομική άποψη» που είχε ετοιμάσει ο κ. Κρ. Τορναρίτης, παραπονούμενος για την απόφασή τους. Του έστειλε την απάντηση του νομικού τους τμήματος και του σύστησε ότι επειδή η γνώμη του κ. Τορναρίτη (Γενικού Εισαγγελέα της ΚΔ) είχε δημοσιευθεί και ενόψει του ότι οι νομικοί τους σύμβουλοι (στο Λονδίνο) θεωρούσαν ότι το να αφεθεί αναπάντητη θα εκλαμβανόταν ότι δεχόντουσαν τους ισχυρισμούς του, θα έπρεπε καλύτερα να την παραδώσει στην κυπριακή Κυβέρνηση…
Πηγή: simerini.sigmalive.com