Επιμέλεια από Αντώνη Αντωνά.
Αποσπάσματα από απομνημονεύματα Διγενή και Ίδρυμα Απελευθερωτικού αγώνα, με πρόσθετες πληροφορίες και σχόλια.
Μια επική ιστορία από τις πολλές, τόλμης και αυτοθυσίας των αγωνιστών της ΕΟΚΑ. Με νύχια και με δόντια ακόμη και με αυτοσχέδια όπλα, εμάχοντο κατά των κατακτητών.
Στις 13 Σεπτεμβρίου 1958 σκοτώθηκε σε ενέδρα της ΕΟΚΑ στη Γιόλου ένας Άγγλος στρατιώτης και πληγώθηκαν άλλοι δυο. Το τάγμα των Σκώτων Χαϊλάντερς, το οποίο υπήγετο στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ ( Δηλ. στην Βασίλισσα Ελισάβετ, η οποία και ενέκρινε τη απόσπαση του επίλεκτου τάγματος στην αγωνιζόμενη Ελληνική Κύπρο) και φημίζετο για την σκληρότητα του, κατέφθασε σε λίγο και επιδόθηκε σε έκτροπα εναντίον των κατοίκων των γύρω χωριών και του Κάθηκα.
Καλαϊτζής Χαράλαμπος
Στις 14 Σεπτ. 1958, περνά στο πάνθεον των Ηρώων ο αγωνιστής της αθάνατης ιδέας της Ένωσης Καλαϊτζής Χαράλαμπος, από το χωριό Κάθηκας της επαρχίας Πάφου.
Γανωματής στο επάγγελμα, αγωνιζόταν με το δικό του τρόπο για την ελευθερία και την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Παρά τους αυξημένους κινδύνους το θεωρούσε καθήκον του και επιθυμούσε να καταταγεί στο αντάρτικο, όμως ο Αρχηγός Διγενής δεν το επέτρεψε, επειδή ο Χαράλαμπος ήταν πολύτεκνος πατέρας με 7 μικρά παιδιά. Έτσι σαν απλό μέλος της ΕΟΚΑ, αρκέστηκε στο να προσφέρει βοήθεια στους αγωνιστές της ΕΟΚΑ και τους καταζητούμενους της περιοχής του.
Απηυδισμένοι και ντροπιασμένοι οι Άγγλοι για το θάνατο του στρατιώτη τους σε ενέδρα της ΕΟΚΑ στη Γιόλου, την 13η Σεπτεμβρίου του 1958 και τις συνεχείς ντροπιαστικές τους ήττες από ΕΟΚΑ, ξέσπασαν οι θρασύδειλοι σε βιαιότητεςεναντίον των κατοίκων των γύρω χωριών, ανάμεσα στα οποία ήταν και ο Κάθηκας. Το τάγμα των Σκώτων αφού περικύκλωσε το χωριό, πέντε στρατιώτες από αυτούς κατόπιν προδοσίας, έβαλαν σημάδι το σπίτι του πατριώτη αγωνιστή *Χαράλαμπου Καλαϊτζή και αφού όρμησαν σ’ αυτό, για να τον συλλάβουν, ξεκίνησε πάλη μεταξύ τους και του Χαράλαμπου. Με ένα μαχαίρι στο χέρι ο Καλαϊτζής κατάφερε να σκοτώσει τους τρεις, πριν κυνηγήσει έξω στην αυλή τους δύο εναπομείναντες οι οποίοι έστειλαν σήμα κινδύνου αφού ήταν αδύνατο να συλλάβουν αμαχητί τον Χαράλαμπο. Όταν του ζήτησαν να παραδοθεί και αυτός και η γυναίκα του με μια φωνή φώναξαν στους Άγγλους .. ΔΕΝ ΠΑΡΑΔΙΔΟΜΑΣΤΕ …ΕΛΑΤΕ ΕΣΕΙΣ ΝΑ ΜΑΣ ΠΙΑΣΕΤΕ…Όταν κατέφθασαν οι ενισχύσεις, ο Καλαϊτζής προσπάθησε να πηδήσει τον τοίχο της αυλής με το μαχαίρι στο χέρι, αλλά τον πρόλαβαν οι σφαίρεςτων δεκάδων κατακτητών, που είχαν περικυκλώσει το σπίτι και έπεσε ηρωϊκάμαχόμενος …. Υπέρ Ελευθερίας και ΕΝΩΣΗΣ.
*Καλαϊτζής Χαράλαμπος
Γεννήθηκε στο χωριό Κάθηκας, της επαρχίας Πάφου, το 1918.
Έπεσε το βράδυ της 13ης προς τη 14η Σεπτεμβρίου 1958 στο χωριό του, μαχόμενος μόνος εναντίον δεκάδων κατακτητών …
Σύζυγος : Ελισάβετ Καλαϊτζή
7 Παιδιά : Ανδρούλα, Αντωνάκης, Έλλη, Αλεξάνδρα, Φύτος, Κούλα, Πάμπος
Γονείς : Νεόφυτος και Θεονίτσα Καλαϊτζή. Περήφανα πάντα δήλωναν για την αυτοθυσία του ήρωα πατέρα τους…. Όπως και οι χαροκαμένοι του γονείς.
Αδέλφια : Γεώργιος, Ανδρέας, Κυριάκος, Ελλάδα
Ο Χαράλαμπος Καλαϊτζής τελείωσε το δημοτικό σχολείο Κάθηκα και ήταν γανωματής. Αγαπούσε την Ελλάδα και αγωνιζόταν για την ελευθερία της Κύπρου, προσφέροντας κάθε βοήθεια στους αγωνιστές της ΕΟΚΑ και στους καταζητούμενους της περιοχής του. Μεγάλη του επιθυμία ήταν να καταταγείστο αντάρτικο, ο Διγενής όμως δεν το επέτρεψε, επειδή είχε πολλά μικρά παιδιά.
Σημειώνεται ότι. η γυναίκα του Ελισάβετ πήρε τα όπλα των σκοτωμένων Άγγλων, που ήταν μέσα στο σπίτι και αφού προσπάθησε χωρίς επιτυχία να τα χρησιμοποιήσει κατά των Άγγλων θέλοντας να προστατεύσει τα 7 μικρά παιδιά της και να εκδικηθεί τους δολοφόνους του συζύγου της, τα έριξε σε παρακείμενη αυλή και παίρνοντας ένα αγγλικό στέρλιγκ υπό μάλης, προσπάθησε να διαφύγει μέσα στο σκοτάδι, αλλά εντοπίστηκε, όταν έπεσαν πάνω της φώτα από φωτοβολίδες και συνελήφθη. Η ηρωίδα μετά την σύλληψη της υπέστη βάρβαρα βασανιστήρια, αλλά όρθια παρέμεινε και ποτέ δεν πρόδωσε τα κρησφύγετα των ανταρτών…
Σκώτων στρατιωτών. Σε κάποια στιγμή, εξαγριωμένος ο Χαράλαμπος άρπαξε ένα μαχαίρι και τους κτύπησε. Έπεσαν τρεις.
Την Κύπρο και Ελλάδα αγαπούσαν και αυτός και η ηρωίδα γυναίκα του και αγωνίσθηκαν για την ελευθερία και την Ένωση, προσφέροντας κάθε βοήθεια στους αγωνιστές της ΕΟΚΑ και στους καταζητούμενους της περιοχής του. Αθάνατοι …
ΑΙΩΝΙΑ ΔΟΞΑ ΚΑΙ ΤΙΜΗ.
ΟΙ ΗΡΩΙΚΈΣ ΤΟΥΣ ΜΕΡΕΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ, ΙΕΡΕΣ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΕΣ ΜΑΣ ΑΦΗΣΑΝ ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΝΟΥΘΕΤΟΥΝ, ΜΑΣ ΦΩΤΙΖΟΥΝ ΚΑΙ ΑΦΥΠΝΙΖΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥΣ ΧΑΛΕΠΟΥΣ ΚΑΙΡΟΎΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ.
Και…
«Σήκω Χαράλαμπε και Εὐαγόρα, σήκω Γρηγόρη, σήκω Παῦλε, σήκωΜάρκο καί Κωνσταντῖνε καί Νικηφόρε καί Λεωνίδα, νά μᾶς πεῖτεἑλληνική ἱστορία…».
Και πρός τους σημερινούς Τούρκους κατακτητές βαρβάρους τουρκομομογγόλους:
“Κι αυτή η σελήνη η ματωμένη και μισή / που μας την κουβαλήσατε! / Αλήθεια πέστε μου μετρήσατε / πόσοι άλλοι πέρασαν από το νησί / πριν από εσάς πανίσχυροι κ’ επιφανείς / κι ούτε δείγμα καν δεν έμεινε κανείς;”.
Του Εθνικού μας ποιητής ΕΛΛΗΝΑ της Κύπρου Κ. Μόντη.
Αντώνης Αντωνάς, από ΕΛΛΗΝΙΚΗ Κύπρο, αδελφός εθνομάρτυρα.