Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες αλλά και ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις διεθνώς, επενδύουν σε λογισμικά παρακολούθησης εργαζομένων
τα οποία επιτρέπουν στους εργοδότες να έχουν πλήρη εικόνατης καθημερινής δραστηριότητας του προσωπικού.
Η ραγδαία εξάπλωση της τηλεργασίας και των ψηφιακών εργαλείωνδιαχείρισης προσωπικού έχει μεταμορφώσει τον σύγχρονο εργασιακό χώρο. Πίσω όμως από την υπόσχεση για μεγαλύτερη παραγωγικότητα και καλύτερη οργάνωση, αναδύεται ένα νέο τοπίο έντονου ψηφιακού ελέγχου, όπου κάθε κλικ, κάθε σύνδεση και κάθε λεπτό δραστηριότητας μπορεί να καταγράφεται και να αξιολογείται.
Από την καταγραφή χρόνου εργασίας, έως την παρακολούθηση πληκτρολογήσεων, εφαρμογών και ιστοσελίδων, η τεχνολογία δημιουργεί ένα νέο, αμφιλεγόμενο μοντέλο διοίκησης.
Η βασική επιχειρηματολογία των επιχειρήσεων είναι ότι τα εργαλεία αυτά διασφαλίζουν τη διαφάνεια, την τήρηση του ωραρίου και την αποδοτικότητα
Ιδιαίτερα μετά την πανδημία, όταν η εξ αποστάσεως εργασία έγινε κανονικότητα, πολλές εταιρείες υποστήριξαν ότι χρειαζόταν ένας νέος μηχανισμός εποπτείας.
Στην Ελλάδα, η συζήτηση συνδέεται άμεσα με την επέκταση της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας, η οποία εφαρμόζεται ήδη σε σειρά κλάδων και επεκτείνεται σταδιακά σε ακόμη περισσότερους εργαζόμενους.
Το σύστημα καταγράφει την έναρξη και τη λήξη της εργασίας μέσω του ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ, με στόχο – σύμφωνα με το Yπουργείο Εργασίας – την αντιμετώπιση της αδήλωτης και υποδηλωμένης εργασίας, καθώς και την ακριβή αποτύπωση των υπερωριών.
Ωστόσο, τα όρια ανάμεσα στη νόμιμη εποπτεία και στην υπερβολική παρακολούθηση γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτα
Σύγχρονα λογισμικά δεν περιορίζονται μόνο στην καταγραφή παρουσίας.
Μπορούν να συλλέγουν δεδομένα για:
- τον χρόνο που αφιερώνει ο εργαζόμενος σε κάθε εφαρμογή,
- τη συχνότητα πληκτρολογήσεων,
- τις επισκέψεις σε ιστοσελίδες,
- την κίνηση του ποντικιού,
- ακόμη και στιγμιότυπα οθόνης σε πραγματικό χρόνο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται και αλγόριθμοι αξιολόγησης παραγωγικότητας, οι οποίοι δημιουργούν «ψηφιακά προφίλ» εργαζομένων, κατατάσσοντας το προσωπικό ανάλογα με την απόδοση ή τη δραστηριότητά του.
Ειδικοί σε θέματα προστασίας προσωπικών δεδομένων επισημαίνουν ότι η συνεχής επιτήρηση μπορεί να οδηγήσει σε ένα περιβάλλον εργασιακού άγχους και αυτολογοκρισίας, όπου ο εργαζόμενος αισθάνεται ότι βρίσκεται διαρκώς υπό παρακολούθηση.
Τα «γκρίζα σημεία»
Παρότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας δεδομένων (GDPR) θέτει αυστηρούς κανόνες για την επεξεργασία προσωπικών πληροφοριών, η εφαρμογή τους στην πράξη δεν είναι πάντα ξεκάθαρη.
Η χρήση εργαλείων παρακολούθησης επιτρέπεται μόνο υπό προϋποθέσεις:
- να υπάρχει σαφής ενημέρωση των εργαζομένων,
- να τεκμηριώνεται ο σκοπός συλλογής δεδομένων,
- να τηρείται η αρχή της αναλογικότητας,
- και να μην παραβιάζονται θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα.
Παράλληλα, η επέκταση της Ψηφιακής Κάρτας συνοδεύεται ακόμη από απορίες και εξαιρέσεις για ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων, όπως τηλεργαζόμενοι, στελέχη διοίκησης ή προσωπικό που εργάζεται εκτός εγκαταστάσεων.
Η νέα εργασιακή πραγματικότητα
Το ζήτημα δεν αφορά πλέον μόνο την τεχνολογία, αλλά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο επαναπροσδιορίζεται η σχέση εργοδότη και εργαζομένου. Οι υποστηρικτές των ψηφιακών συστημάτων θεωρούν ότι συμβάλλουν στη διαφάνεια και στην ίση μεταχείριση.
Οι επικριτές, αντίθετα, μιλούν για μια νέα μορφή «ψηφιακού πανοπτισμού», όπου η εργασία μετατρέπεται σε μια αδιάκοπη διαδικασία μέτρησης και αξιολόγησης.
Το βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: μέχρι ποιο σημείο μπορεί μια επιχείρηση να παρακολουθεί την εργασία χωρίς να παραβιάζει την ιδιωτικότητα και την αξιοπρέπεια των εργαζομένων;