Συνέντευξη: Ρενέ Κανζούκου, Εκδότης και Διευθυντής της εφημερίδας «Le Regard»
Ισίδωρος Καρδερίνης, Ανταποκριτής της εφημερίδας «Le Regard» στην Αθήνα.
Κύριε Πρέσβη, θα θέλαμε προκαταβολικά να σας ευχαριστήσουμε για την ευγενική διάθεσή σας να μας παραχωρήσετε συνέντευξη. Από πότε είστε Πρεσβευτής της Ελλάδας στην Κινσάσα;
Ανέλαβα τα καθήκοντα μου στα τέλη Δεκεμβρίου 2023. Η παρουσία μου στη ΛΔ Κονγκό έχει και προσωπική διάσταση, καθώς γεννήθηκα και φοίτησα επί σειρά ετών στη χώρα.
Ποιο είναι το επίπεδο των σχέσεων μεταξύ της Ελλάδας και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό;
Οι διμερείς σχέσεις Ελλάδας-ΛΔ Κονγκό βρίσκονται σε θετική τροχιά, εδράζονται σε στέρεα ιστορικά θεμέλια και παρουσιάζουν προοπτικές περαιτέρω ενίσχυσης προς αμοιβαίο όφελος. Έχει διατηρηθεί διαχρονικά καλό επίπεδο συνεργασίας και έχουν αναπτυχθεί σταθεροί δεσμοί μεταξύ των δύο λαών, οι οποίοι ενισχύονται, μεταξύ άλλων, από την παρουσία της ελληνικής ομογένειας και τη συνεχή επαφή σε πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο. Παρά τις προκλήσεις του σημερινού διεθνούς περιβάλλοντος, αναδεικνύονται σημαντικές δυνατότητες περαιτέρω εμβάθυνσης της συνεργασίας και ανάπτυξης κοινών πρωτοβουλιών με θετικό αντίκτυπο για τις δύο χώρες.
Σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, η συνεργασία αναπτύσσεται μέσω θεσμικού διαλόγου και επιχειρηματικών πρωτοβουλιών. Η συμμετοχή της Ελλάδας (2025-2026) και της ΛΔ Κονγκό (2026-2027) στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ δημιουργεί περαιτέρω δυνατότητες συντονισμού σε ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος, ενώ η ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το β΄ εξάμηνο του 2027 αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τη συνεργασία ΕΕ-Αφρικής, με τη ΛΔ Κονγκό να αποτελεί σημαντικό εταίρο. Η συνεργασία αυτή εδράζεται, μεταξύ άλλων, στην κοινή προσήλωση στις αρχές του διεθνούς δικαίου. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα υποστηρίζει την ειρηνική επίλυση της κρίσης στα ανατολικά της ΛΔ Κονγκό, με πλήρη σεβασμό στην κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα της χώρας και την προστασία των αμάχων.
Σε οικονομικό επίπεδο, ενδεικτικά, στην Αθήνα διοργανώθηκαν τον Νοέμβριο 2024 και 2025 επιχειρηματικά φόρουμ Ελλάδας-ΛΔ Κονγκό, σε συνεργασία με την Πρεσβεία της ΛΔ Κονγκό στην Αθήνα και το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών, με τη συμμετοχή θεσμικών και επιχειρηματικών φορέων. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η συνεργασία με το Ελληνο-Αφρικανικό Επιμελητήριο Εμπορίου και Ανάπτυξης, με στόχο την προώθηση δράσεων διαλόγου, ενημέρωσης και επιχειρηματικών συμπράξεων, καθώς και άλλων συναφών πρωτοβουλιών.
Παράλληλα, η Ελλάδα συμβάλλει, μέσω διεθνών οργανισμών, σε δράσεις αναπτυξιακού και ανθρωπιστικού χαρακτήρα, ενώ ιδιαίτερα θετική εξέλιξη αποτελεί η επανέναρξη της χορήγησης υποτροφιών προς Κονγκολέζους φοιτητές, ενισχύοντας τους εκπαιδευτικούς δεσμούς μεταξύ των δύο χωρών. Σημαντική παραμένει και η συμβολή της ελληνικής Πολιτείας στη στήριξη της ομογένειας, της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της ελληνικής εκπαιδευτικής παρουσίας, η οποία ενισχύεται από αποσπασμένους εκπαιδευτικούς.
Από πότε χρονολογείται η παρουσία Ελλήνων στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και ποια είναι η ιστορική διαδρομή της ελληνικής κοινότητας;
Η ελληνική παρουσία στη ΛΔ Κονγκό ανάγεται στα τέλη του 19ου αιώνα και γνώρισε σημαντική ανάπτυξη κατά τον 20ό αιώνα, με τη συμβολή Ελλήνων εξερευνητών, επαγγελματιών και εμπόρων. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται και ο Παναγιώτης Ποταγός, ο οποίος ανέπτυξε σημαντική δραστηριότητα στην ευρύτερη περιοχή της Αφρικής, προσφέροντας παράλληλα πολύτιμες υπηρεσίες ως ιατρός και αποτυπώνοντας το πρώιμο ενδιαφέρον των Ελλήνων για την ήπειρο. Σταδιακά συγκροτήθηκαν οργανωμένες κοινότητες, με εκπαιδευτικές δομές και έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα σε τομείς όπως το εμπόριο, η γεωργία, οι κατασκευές, η μεταποίηση και οι μεταφορές, καθώς και στον πολιτισμό.
Η ελληνική παρουσία άφησε ουσιαστικό αποτύπωμα στην οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές, ενώ σημαντική υπήρξε και η συμβολή της σε κοινωνικές και φιλανθρωπικές δράσεις. Η ανάπτυξη οργανωμένων ελληνικών κοινοτήτων, σχολείων, συλλόγων και εκκλησιαστικών δομών μαρτυρά τη συνοχή και τον δυναμισμό της ελληνικής κοινότητας κατά τον 20ό αιώνα. Για παράδειγμα, η δημιουργία μιας ελληνικής ομάδας προσκόπων στην Ελισάβετβιλ (σημερινό Λουμπουμπάσι) τη δεκαετία του 1950 καταδεικνύει την οργανωμένη παρουσία και την κοινωνική συνοχή της ελληνικής κοινότητας εκείνη την εποχή.
Πόσοι Έλληνες ζουν σήμερα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό;
Η ελληνική κοινότητα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό έχει σήμερα έναν σχετικά μικρό αλλά ενεργό αριθμό μελών. Αυτή η κατάσταση συνδέεται με την εξέλιξη του ιστορικού, πολιτικού και οικονομικού πλαισίου. Η κοινότητα βρίσκεται κυρίως στην Κινσάσα και το Λουμπουμπάσι, όπου κατοικεί η πλειοψηφία της ελληνικής διασποράς, και τα μέλη της μετακινούνται συχνά.
Σε σύγκριση με προηγούμενες περιόδους, όταν η παρουσία της ήταν σημαντικά μεγαλύτερη, η κοινότητα συνεχίζει να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας, συμβάλλοντας στη διατήρηση των πολιτιστικών δεσμών μεταξύ των δύο εθνών, διατηρώντας παράλληλα άριστες σχέσεις με τον τοπικό πληθυσμό. Οι δεσμοί μεταξύ των μελών της παραμένουν ισχυροί, με την Ορθόδοξη Εκκλησία – η οποία επιτελεί ιεραποστολικό, ανθρωπιστικό και εκπαιδευτικό έργο σε διάφορα επίπεδα – τα ελληνικά σχολεία και τους κοινοτικούς θεσμούς να διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στη διατήρηση της συνοχής της. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη επίσκεψη του Θεοδώρου Β’, Πατριάρχη Αλεξανδρείας και Πάσης Αφρικής, στην Κινσάσα τον Μάρτιο του 2026, έχει σημαντικό συμβολικό βάρος.
Οι Έλληνες επιχειρηματίες σε ποιους τομείς έχουν πραγματοποιήσει επενδύσεις στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό;
Η παρουσία ελληνικών εταιρειών στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό καλύπτει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένου του εμπορίου, των μεταφορών και των αγροτοβιομηχανιών. Δραστηριοποιούνται επίσης στους τομείς των αρτοποιείων, των πετρελαιοειδών και της διανομής μεγάλης κλίμακας, συμπεριλαμβανομένης της λειτουργίας αλυσίδων σούπερ μάρκετ. Επιπλέον, αναπτύσσονται επενδυτικές πρωτοβουλίες στον τομέα της φιλοξενίας και της εστίασης, και εταιρείες έχουν παρουσία στην αγορά ακινήτων.
Ταυτόχρονα, αναδύονται ευκαιρίες για ανάπτυξη συνεργασίας σε τομείς όπως οι υποδομές, η ενέργεια, οι αγροτοβιομηχανίες, η ψηφιοποίηση και οι υπηρεσίες, ιδίως μέσω ευρωπαϊκών και διεθνών πρωτοβουλιών συνδεσιμότητας, όπως η Παγκόσμια Πύλη και ο Διάδρομος Lobito. Αυτές οι πρωτοβουλίες αναμένεται να ενισχύσουν τους εμπορικούς και μεταφορικούς δεσμούς της Κεντρικής Αφρικής με τις διεθνείς αγορές, δημιουργώντας έτσι ευρύτερες προοπτικές για οικονομική ανάπτυξη και περιφερειακή συνεργασία. Σε αυτό το πλαίσιο, τομείς στους οποίους η Ελλάδα διαθέτει διεθνώς αναγνωρισμένη εμπειρογνωμοσύνη, όπως οι μεταφορές, η θαλάσσια ναυτιλία, η εφοδιαστική και οι λιμενικές υποδομές, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Παρά τις ευκαιρίες, το επιχειρηματικό περιβάλλον εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από προκλήσεις και αβεβαιότητες που απαιτούν εις βάθος ανάλυση και καλή κατανόηση των τοπικών συνθηκών, ενώ καταβάλλονται προσπάθειες για τη βελτίωση του επιχειρηματικού και επενδυτικού κλίματος.
Ποιο είναι το επίπεδο των ελληνικών εξαγωγών προς τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό;
Οι ελληνικές εξαγωγές προς τη ΛΔΚ παραμένουν σχετικά περιορισμένες, δεδομένου του δυναμικού της αγοράς, και αποτελούνται κυρίως από τρόφιμα, φαρμακευτικά και βιομηχανικά προϊόντα. Η ελληνική οικονομική παρουσία εκφράζεται κυρίως μέσω των υφιστάμενων εμπορικών δραστηριοτήτων.
Υπάρχουν περιθώρια για την περαιτέρω ενίσχυση των ελληνικών εμπορικών και επενδυτικών ροών προς την Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό;
Υπάρχουν ουσιαστικά περιθώρια ανάπτυξης των εμπορικών και επενδυτικών σχέσεων, ιδίως λόγω των αναπτυξιακών αναγκών και των σημαντικών φυσικών πόρων της χώρας. Η περαιτέρω πρόοδος θα εξαρτηθεί από το επενδυτικό ενδιαφέρον, τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και τη μεγαλύτερη εξοικείωση των ελληνικών επιχειρήσεων με τις ιδιαιτερότητες της αφρικανικής αγοράς.
Στην κατεύθυνση αυτή, ενισχύονται οι επαφές μεταξύ επιχειρηματικών και θεσμικών φορέων, με στόχο τη διεύρυνση των συνεργασιών και την αξιοποίηση υφιστάμενης εμπειρίας. Οι προοπτικές αυτές εντάσσονται και στο ευρύτερο πλαίσιο ευρωπαϊκών και διεθνών πρωτοβουλιών για την Αφρική, λαμβάνοντας υπόψη τις τοπικές συνθήκες – ιδιαιτερότητες και τις επιπτώσεις της κρίσης στα ανατολικά της χώρας.
Ποια γνώμη έχετε διαμορφώσει για τη σύγχρονη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και τον κονγκολέζικο λαό και πείτε μας αν υπάρχουν παρεμβάσεις της Ελλάδας,π.χ. στον τομέα της υγείας, που έχει βαθιά ανθρωπιστική διάσταση;
Η ΛΔ Κονγκό είναι μια χώρα με σημαντικές δυνατότητες και πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, ενώ ο λαός της διακρίνεται για τη δημιουργικότητα και τον δυναμισμό του. Πρόκειται για μια κοινωνία με ιδιαίτερα νεανικό πληθυσμό, ο οποίος αποτελεί βασικό στοιχείο της κοινωνικής και οικονομικής της δυναμικής. Παράλληλα, η γεωγραφική της θέση στο κέντρο της αφρικανικής ηπείρου της προσδίδει ιδιαίτερη περιφερειακή σημασία.
Την ίδια στιγμή, η χώρα αντιμετωπίζει προκλήσεις, ιδίως στους τομείς της ανάπτυξης, των υποδομών και του ευρύτερου πλαισίου σταθερότητας, στο οποίο εγγράφονται και οι επιπτώσεις της συνεχιζόμενης κρίσης στα ανατολικά, με την περιφερειακή της διάσταση. Ωστόσο, καταγράφονται μεταρρυθμιστικές προσπάθειες και πρωτοβουλίες που καταδεικνύουν προσανατολισμό προς την πρόοδο και τη σταδιακή ενίσχυση της αναπτυξιακής δυναμικής της χώρας.
Στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της υγείας, ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 2025 η Ελλάδα προέβη σε συνεισφορά ύψους 100.000 ευρώ για την υποστήριξη δράσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, με στόχο τη βελτίωση της μητρικής και νεογνικής υγείας στη ΛΔ Κονγκό, καθώς και επιπλέον συνεισφορά ύψους 300.000 ευρώ για την ενίσχυση των δράσεων του Οργανισμού για την αντιμετώπιση της επιδημίας Ebola, η οποία αναδεικνύει παράλληλα τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της δημόσιας υγείας.
Το αυξανόμενο διεθνές ενδιαφέρον, ιδίως λόγω των φυσικών πόρων και του γεωπολιτικού της ρόλου, δημιουργεί ευκαιρίες αλλά και αυξημένες απαιτήσεις ως προς τη διαχείρισή τους. Στο πλαίσιο αυτό, οι σχέσεις με την Ελλάδα εδράζονται σε κοινές αρχές, όπως η σημασία της παιδείας, του πολιτισμού και του ανθρώπινου παράγοντα, και ενισχύονται διαχρονικά μέσα από την αμοιβαία κατανόηση και τον σεβασμό στο διεθνές δίκαιο.
Υπάρχει οργανωμένη κοινότητα πολιτών της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα υφίσταται οργανωμένη κοινότητα πολιτών της ΛΔ Κονγκό, με κύρια παρουσία στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Οι ρίζες της ανάγονται ήδη στη δεκαετία του 1960, με φοιτητές που σπούδασαν σε ελληνικά πανεπιστήμια και στρατιωτικές σχολές, στο πλαίσιο προγραμμάτων υποτροφιών της ελληνικής Πολιτείας.
Σήμερα, μέλη της κοινότητας δραστηριοποιούνται σε διάφορους τομείς, ενώ το ενεργό δίκτυο αποφοίτων ελληνικών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων λειτουργεί ως δίαυλος επικοινωνίας και συνεργασίας, συμβάλλοντας στην ενίσχυση των διμερών σχέσεων και της αμοιβαίας κατανόησης, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη επαφών με αρμόδιους φορείς της ΛΔ Κονγκό, συμπεριλαμβανομένης της Πρεσβείας της στην Αθήνα.
Υπάρχουν Κονγκολέζοι επιχειρηματίες που έχουν πραγματοποιήσει επενδύσεις στην Ελλάδα και αν ναι σε ποιους τομείς;
Καταγράφονται περιπτώσεις Κονγκολέζων επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, κυρίως στους τομείς του εμπορίου και των υπηρεσιών, καθώς επίσηςαναπτύσσουν ενδιαφέρον για επενδύσεις σε ακίνητα. Αν και οι επενδύσεις αυτές παραμένουν προς το παρόν περιορισμένες, αποτελούν θετική ένδειξη των δυνατοτήτων για την περαιτέρω ανάπτυξη αμφίδρομων οικονομικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, σε ένα περιβάλλον που επηρεάζεται και από παράγοντες όπως η γεωγραφική απόσταση και οι γλωσσικές ιδιαιτερότητες.
Υπάρχει η σκέψη να επισκεφτεί επισήμως κάποια στιγμή τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό Έλληνας πρωθυπουργός στα πλαίσια σύσφιξης των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών;
Οι διμερείς επαφές συνεχίζονται σε θεσμικό επίπεδο και αντανακλούν την υφιστάμενη δυναμική των σχέσεων Ελλάδας-ΛΔ Κονγκό. Μια ενδεχόμενη επίσκεψη υψηλού επιπέδου θα αποτελούσε φυσική συνέχεια αυτής της θετικής πορείας συνεργασίας, συμβάλλοντας περαιτέρω στην πολύπλευρη εμβάθυνση των διμερών σχέσεων.
Η μακρόχρονη ελληνική παρουσία στη χώρα – μέσω της ομογένειας, της Ορθόδοξης Εκκλησίας, της εκπαιδευτικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας, καθώς και ευρύτερων πολιτικοκοινωνικών δεσμών – αποτελεί ισχυρό υπόβαθρο για την περαιτέρω ανάπτυξη των διμερών σχέσεων, σε ένα περιβάλλον αμοιβαίας εκτίμησης. Παράλληλα, η πολιτιστική και εκπαιδευτική διάσταση λειτουργεί ως ουσιαστικός συνδετικός κρίκος για την ενίσχυση της συνεργασίας.
*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2026 στην εφημερίδα «Le Regard» της πρωτεύουσας Κινσάσα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό.