Η εξαγωγή πραγματοποιήθηκε μεταξύ 2018 και 2023
και αποκαλύφθηκε σε νέα έκθεση της οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων Human Rights Watch, η οποία δημοσιεύθηκε στις 18 Ιουνίου.
Η Βουλγαρία έχει εγκρίνει την πώληση κατασκοπευτικής τεχνολογίας σε υπηρεσίες πληροφοριών και επιβολής του νόμου σε χώρες με προβληματικό ιστορικό στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Έγγραφα που έλαβε το Politico δείχνουν ότι η αρχή ελέγχου εξαγωγών της Βουλγαρίας έχει εκδώσει άδειες στην εταιρεία τεχνολογίας παρακολούθησης Circles BG με έδρα τη Σόφια για την πώληση συστημάτων υποκλοπής επικοινωνιών, εργαλείων παρακολούθησης κινητών τηλεφώνων και υποδομών παρακολούθησης σε υπηρεσίες πληροφοριών στο Αζερμπαϊτζάν, τη Σερβία, τη Μαλαισία και το Μεξικό.
Η Circles συνδέεται με τον όμιλο NSO, την ισραηλινή εταιρεία που ανέπτυξε το διαβόητο λογισμικό κατασκοπείας Pegasus που χρησιμοποιείται εναντίον πολιτικών προσωπικοτήτων σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και του Πακιστανού πολιτικού Ιμράν Καν.
Ένας από τους ιδρυτές της Circles, ο Ταλ Ντίλιαν,
δέχθηκε κυρώσεις από τις ΗΠΑ το 2024 για την εργασία του σε μια άλλη εταιρεία, όπου φέρεται να ανέπτυξε λογισμικό κατασκοπείας που χρησιμοποιείται εναντίον δημοσιογράφων, εμπειρογνωμόνων και κυβερνητικών αξιωματούχων.
Η εξαγωγή πραγματοποιήθηκε μεταξύ 2018 και 2023 και αποκαλύφθηκε σε νέα έκθεση της οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων Human Rights Watch, η οποία δημοσιεύθηκε στις 18 Ιουνίου.
Το 2020, ερευνητές από τον οργανισμό Citizen Lab με έδρα το Τορόντο αποκάλυψαν επιχειρήσεις της Circles που εκμεταλλεύονταν αδυναμίες σε τηλεπικοινωνιακά συστήματα σε διάφορες χώρες.
Όπως και στην Ελλάδα…
Ο Ντίλιαν, πρώην διοικητής των ισραηλινών στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών, είναι επίσης ο ιδρυτής της Intellexa, της κοινοπραξίας πίσω από το spyware Predator που πυροδότησε το σκάνδαλο «Predatorgate» του 2022 στην Ελλάδα.
Τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι η εξαγωγή ήταν παράνομη ή ότι η τεχνολογία χρησιμοποιήθηκε κατά παράβαση του νόμου. Οι Circles δεν απάντησαν σε επανειλημμένα αιτήματα για σχολιασμό.
Το βουλγαρικό Υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε στο Politico ότι η τεκμηρίωση που παρείχε η Circles δείχνει ότι οι τεχνολογίες προορίζονται για «δραστηριότητες που σχετίζονται με την πρόληψη και διερεύνηση εγκλημάτων και τρομοκρατίας, καθώς και για επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης σε ανθρωπιστικές κρίσεις».
«Κατά την εξέταση των αιτήσεων, αξιολογούνται όλες οι σχετικές περιστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των εγγράφων του τελικού χρήστη και των πληροφοριών που λαμβάνονται μέσω επίσημων διαύλων», ανέφερε το υπουργείο.
Εγείρονται νέα ερωτήματα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες
Σύμφωνα με το Human Rights Watch, οι άδειες εγείρουν νέα ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι μεμονωμένες κυβερνήσεις εφαρμόζουν τους ευρωπαϊκούς κανόνες σχετικά με την εξαγωγή τεχνολογιών παρακολούθησης, ιδίως σε χώρες που έχουν επικριθεί από διεθνείς οργανισμούς για πρακτικές επιτήρησης, υποχώρηση από τα δημοκρατικά πρότυπα και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
«Αυτές οι άδειες αποτελούν σαφή απόδειξη ότι η Βουλγαρία επιτρέπει την εξαγωγή τεχνολογίας επιτήρησης σε όλο τον κόσμο σε αστυνομικές, στρατιωτικές και υπηρεσίες πληροφοριών σε χώρες με μακρά ιστορία χρήσης τέτοιων τεχνολογιών για την καταστολή δικαιωμάτων», δήλωσε ο Ζακ Κάμπελ, ανώτερος ερευνητής επιτήρησης στο Human Rights Watch.
Παρακολουθήσεις του Αζερμπαϊτζάν στην Αρμενία
Σύμφωνα με τα έγγραφα αδειοδότησης, η Υπηρεσία Πληροφοριών Εξωτερικού του Αζερμπαϊτζάν αγόρασε υποδομή διακομιστών και αποθήκευσης από την Circles BG αξίας άνω των 42.000 δολαρίων τον Ιούνιο του 2022. Ο εξοπλισμός περιελάμβανε διακομιστές Dell, συστήματα αποθήκευσης δεδομένων και υλικό απομακρυσμένης πρόσβασης.
Η υπηρεσία απέκτησε επίσης ένα σύστημα παρακολούθησης που χρησιμοποιεί πύργους κινητής τηλεφωνίας για τον προσδιορισμό της τοποθεσίας των κινητών τηλεφώνων. Η άδεια ίσχυε μέχρι τον Δεκέμβριο του 2023, καλύπτοντας μια κρίσιμη περίοδο της σύγκρουσης στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ μετά τον πόλεμο του 2020. Τον Μάιο του 2023, το Citizen Lab και η Διεθνής Αμνηστία δημοσίευσαν μια έκθεση στην οποία ισχυρίζονταν ότι το Pegasus είχε χρησιμοποιηθεί εναντίον δημόσιων προσώπων της Αρμενίας.
Στη Σερβία… όπως και στην Ελλάδα
Στη Σερβία, το Υπουργείο Εσωτερικών αγόρασε μια φορητή συσκευή για την παρακολούθηση και τον εντοπισμό κινητών τηλεφώνων αξίας 18.254 δολαρίων λίγους μήνες πριν από τις εκλογές του Δεκεμβρίου 2023. Το 2024, η Διεθνής Αμνηστία ανέφερε ότι οι σερβικές αρχές είχαν χρησιμοποιήσει κατασκοπευτικό λογισμικό εναντίον δημοσιογράφων και ακτιβιστών της κοινωνίας των πολιτών – ισχυρισμοί που η κυβέρνηση αμφισβητεί.
Και αλλού…
Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Υπηρεσία Ραδιοεπικοινωνιών και Ηλεκτρονικών Πληροφοριών αγόρασε ένα σύστημα υποκλοπής επικοινωνιών γνωστό ως Voice Over Location Enabler (VOLE) από την Securetech LLC με έδρα το Άμπου Ντάμπι το 2018 για 10.000 δολάρια. Μια ξεχωριστή άδεια δείχνει ότι το ίδιο σύστημα αγοράστηκε επίσης από την Υπηρεσία Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης των ΗΑΕ το 2019.
Η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Μαλαισίας απέκτησε επίσης ένα σύστημα VOLE μέσω της Telekom Malaysia Berhad, του μεγαλύτερου τηλεπικοινωνιακού φορέα της χώρας. Το πακέτο, αξίας άνω των 52.000 δολαρίων, περιελάμβανε εγκατάσταση και εκπαίδευση.
Τα έγγραφα δείχνουν επίσης ότι κυβερνητικοί οργανισμοί στο Μπαχρέιν, τη Βραζιλία, τη Δομινικανή Δημοκρατία, την Γκάνα, τη Γουατεμάλα, το Ελ Σαλβαδόρ, την Ιορδανία, το Μεξικό, το Μαρόκο και τον Παναμά κατονομάστηκαν επίσης ως τελικοί χρήστες της τεχνολογίας Circles.
Μία από τις εξαγωγές προς το Μεξικό αφορούσε ένα τακτικό σύστημα ηλεκτρονικής νοημοσύνης σχεδιασμένο για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση κινητών συσκευών. Ο τελικός χρήστης ήταν η κυβέρνηση της πολιτείας Μιτσοακάν, γνωστή για τα μακροχρόνια προβλήματά της με τα καρτέλ ναρκωτικών, τις απαγωγές και το οργανωμένο έγκλημα.
Οι άδειες δείχνουν ότι οι αποστολές αναχώρησαν από το αεροδρόμιο της Σόφιας. Σε τουλάχιστον μία περίπτωση που αφορούσε τη Βραζιλία, οι εξαγωγές πραγματοποιήθηκαν μέσω της Q Cyber Technologies με έδρα το Λουξεμβούργο, η οποία είχε προηγουμένως συνδεθεί με τον όμιλο NSO.
Τα έγγραφα αποκαλύπτουν επίσης εμπορικούς δεσμούς μεταξύ της Circles και του ίδιου του ομίλου NSO.
Τον Οκτώβριο του 2021, ο Όμιλος NSO αγόρασε τεχνολογία από την Circles αξίας 119.941 δολαρίων. Ο εξοπλισμός στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη Διοίκηση Εσωτερικού Μετώπου του Ισραηλινού Υπουργείου Άμυνας.
Η Circles BG δεν περιλαμβάνεται σε καμία λίστα κυρώσεων ή ελέγχου εξαγωγών των ΗΠΑ. Ωστόσο, ο Όμιλος NSO προστέθηκε στον κατάλογο του Υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ τον Νοέμβριο του 2021, λόγω ισχυρισμών ότι το λογισμικό κατασκοπείας του χρησιμοποιήθηκε εναντίον εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών.
Οι αποκαλύψεις έρχονται καθώς οι Βρυξέλλες ετοιμάζονται να επανεξετάσουν το καθεστώς ελέγχου των εξαγωγών ειδών διπλής χρήσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναμένεται να υποβάλει πρόταση έως τις αρχές του 2027.
«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρά το γεγονός ότι είχε πληροφορίες σχετικά με αυτές τις εξαγωγές και εντολή για τον έλεγχο δυνητικά επιβλαβών προμηθειών, δεν έκανε τίποτα για να τις σταματήσει», δήλωσε ο Campbell για τις δραστηριότητες της Circles.
Η αναθεώρηση αναμένεται να επικεντρωθεί στο κατά πόσον οι ισχύοντες κανόνες επαρκούν για να αποτρέψουν την κατάληψη των ευρωπαϊκών τεχνολογιών επιτήρησης από κυβερνήσεις που κατηγορούνται για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, οι εθνικές αρχές υποχρεούνται να αξιολογούν κατά πόσον ορισμένα εργαλεία κυβερνοεπιτήρησης θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για εσωτερική καταστολή ή σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πριν εγκρίνουν την εξαγωγή τους.
Ωστόσο, πολλά σύγχρονα συστήματα επιτήρησης κατασκευάζονται από έναν συνδυασμό λογισμικού, εργαλείων παρακολούθησης κινητών συσκευών και ευρέως διαθέσιμου εμπορικού υλικού. Αυτό καθιστά δύσκολη τη διάκριση μεταξύ του συνηθισμένου τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού και των εργαλείων κυβερνοκατασκοπείας.
Politico, BGNES
—