Έκθεση – βόμβα του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τις απευθείας αναθέσεις της κυβέρνησης και τη γενικευμένη κυβερνητική διαφθορά
Έκθεση – βόμβα του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τις απευθείας αναθέσεις της κυβέρνησης και τη γενικευμένη κυβερνητική διαφθορά
Το Ελεγκτικό Συνέδριο, στην Ετήσια Έκθεση Ευρημάτων, Πορισμάτων και Συστάσεων για το 2025, καταγράφει μια εικόνα δημόσιας διοίκησης με συστηματική προτίμηση στις απευθείας αναθέσεις.
Τα ευρήματα αφορούν τη διαχείριση δημόσιας περιουσίας, τις δημόσιες συμβάσεις, τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, τον εσωτερικό έλεγχο, τις ληξιπρόθεσμες οφειλές και σειρά άλλων τομέων, αποτυπώνοντας διαρθρωτικά προβλήματα που υπερβαίνουν την απλή διοικητική ανεπάρκεια.
Απευθείας αναθέσεις και δημόσιες συμβάσεις
Το 2025 το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέδωσε 4.180 πράξεις προσυμβατικού ελέγχου, εξετάζοντας συμβάσεις συνολικής αξίας 18 δισ. ευρώ (χωρίς ΦΠΑ). Από αυτές, συμβάσεις ύψους 873,91 εκατ. ευρώ κρίθηκαν αμετάκλητα μη νόμιμες (ποσοστό 4,9% της συνολικής αξίας)!!
Περίπου 4 δισ. ευρώ αφορούσαν έργα που χρηματοδοτούνταν εξ ολοκλήρου ή εν μέρει από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Στον έλεγχο των οικονομικών καταστάσεων του κράτους για το 2024 εντοπίστηκαν αποκλίσεις μεταξύ πληροφοριακών συστημάτων, προβλήματα στην παρακολούθηση των δημοσίων συμβάσεων και ευρεία χρήση εξαιρετικών διαδικασιών ανάθεσης.
Ενδεικτικά, στο 43% των συμβάσεων που προέκυψαν από διαγωνισμό και στο 61% εκείνων που ακολούθησαν εξαιρετική διαδικασία υποβλήθηκε μόνο μία προσφορά!
Στο πεδίο του εσωτερικού ελέγχου, το 90% των φορέων που ανέθεσαν σχετικές υπηρεσίες σε εξωτερικούς συνεργάτες επέλεξε την απευθείας ανάθεση.
Η αξία αυτών των συμβάσεων ανήλθε περίπου στα 7,6 εκατ. ευρώ, ενώ το 65,5% του αριθμού και της αξίας τους συγκεντρώθηκε στους οκτώ πρώτους αναδόχους!!
Ταμείο Ανάκαμψης: υψηλή απορρόφηση, χαμηλή υλοποίηση
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η απόσταση ανάμεσα στην απορρόφηση των κονδυλίων και στην πραγματική πρόοδο των έργων. Παρά το γεγονός ότι η απορρόφηση των πιστώσεων για το 2024 έφτασε περίπου στο 94%, η υλοποίηση των 792 ενταγμένων έργων αντιστοιχούσε μόλις στο 34,17% του συνολικού προϋπολογισμού.
Εσωτερικός έλεγχος σχεδόν ανύπαρκτος
Από τους 666 δημόσιους φορείς που εξετάστηκαν, μόλις το 19% διαθέτει λειτουργικά ολοκληρωμένο σύστημα εσωτερικού ελέγχου, ενώ το υπόλοιπο 81% δεν πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις. Περίπου το 68% των φορέων έχει καταγράψει λιγότερες από τις μισές διαδικασίες του, ενώ πλήρη καταγραφή έχει πραγματοποιήσει μόλις το 9,43%.
Σε αρκετές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται έτοιμα υποδείγματα άλλων οργανισμών χωρίς προσαρμογή. Το 55% των φορέων έχει συστήσει μονάδα εσωτερικού ελέγχου, αλλά το 32% αυτών δεν την έχει στελεχώσει.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπιστώνει ότι σε πολλές περιπτώσεις η συμμόρφωση με τον νόμο εξαντλείται στη σύσταση μιας μονάδας, χωρίς να ακολουθεί ουσιαστική λειτουργία.
Δημόσια περιουσία και έργα
Στη διαχείριση των δημόσιων ακινήτων οι ανάγκες στέγασης των υπηρεσιών δεν καταγράφονται συστηματικά και απουσιάζει ενιαίο σύστημα αξιολόγησης των διαθέσιμων επιλογών.
Η μίσθωση ακινήτων, παρότι προβλέπεται ως προσωρινή λύση, καταλήγει συχνά να αποτελεί μόνιμη επιλογή λόγω της μεγάλης διάρκειας των συμβάσεων.
Ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων δυσχεραίνει τη συστέγαση υπηρεσιών και την αξιοποίηση ήδη διαθέσιμων χώρων.
Σε έλεγχο 149 δημόσιων έργων διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχει ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης σε όλο τον κύκλο ζωής τους, ενώ οι εργασίες συντήρησης και οι επιθεωρήσεις δεν προγραμματίζονται συστηματικά. Οι παρεμβάσεις πραγματοποιούνται συχνά αφού εμφανιστεί βλάβη ή υποβληθεί αναφορά. Οι τεχνικές υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες και οι δείκτες αξιολόγησης ανεπαρκείς.
Ελλείψεις καταγράφονται και στην εποπτεία 78 κληροδοτημάτων που έχουν καταλειφθεί σε τέσσερα πανεπιστήμια, στην Ακαδημία Αθηνών και στο ΙΚΥ. Η καταχώρισή τους στο Μητρώο Κοινωφελών Περιουσιών είναι ελλιπής, οι έλεγχοι της οικονομικής διαχείρισης έχουν ατονήσει και σε ορισμένες περιπτώσεις δεν υποβάλλονται ούτε οι προβλεπόμενες οικονομικές καταστάσεις…
Ληξιπρόθεσμες οφειλές: 165 δισ. ευρώ
Το μεγαλύτερο «καμπανάκι» αφορά τις ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο και τους ασφαλιστικούς φορείς, οι οποίες στο τέλος του 2025 έφτασαν στα 165,18 δισ. ευρώ (66,5% του ΑΕΠ). Από αυτά, 113,86 δισ. ευρώ αφορούν φορολογικές οφειλές και 51,32 δισ. ευρώ ασφαλιστικές εισφορές. Σε σύγκριση με το 2016 (φορολογικές 92,88 δισ. και ασφαλιστικές 17,54 δισ.), οι ασφαλιστικές σχεδόν τριπλασιάστηκαν μέσα σε εννέα χρόνια.
Από τα φορολογικά χρέη, τα 35,03 δισ. έχουν χαρακτηριστεί ανεπίδεκτα είσπραξης. Για τα υπόλοιπα 78,83 δισ. ευρώ η διοίκηση δεν τεκμηριώνει ότι μπορούν πράγματι να ανακτηθούν κατά σημαντικό μέρος, ενώ το 71,9% αυτού του ποσού αφορά οφειλές που δημιουργήθηκαν έως το τέλος του 2019.
Στις ασφαλιστικές οφειλές, περίπου 10,55 δισ. ευρώ χαρακτηρίζονται από το ΚΕΑΟ πολύ χαμηλής εισπραξιμότητας και περισσότερα από 20 δισ. αφορούν χρέη του 2009 ή παλαιότερα. Μέσα στο 2025 χάθηκαν 1.325.106 ρυθμίσεις (το 54,5% του συνόλου), με το ανεξόφλητο ποσό να ξεπερνάει τα 23,18 δισ. ευρώ.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο ζητά αλλαγή στρατηγικής, με διαχωρισμό των οφειλετών ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα και τη συμπεριφορά τους, και προτείνει ακόμη και την αξιοποίηση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης για την επιτάχυνση της εκκαθάρισης.
Αναδασώσεις με… ανεμογεννήτριες!
Στον αιγιαλό και τις παραλίες, ο έλεγχος σε 19 δήμους και 14 Κτηματικές Υπηρεσίες ανέδειξε ότι οι αυτοψίες δεν πραγματοποιούνται συστηματικά, κατανεμημένες σε όλη τη θερινή περίοδο και βάσει αξιολόγησης κινδύνου, αλλά επικεντρώνονται κυρίως στη διερεύνηση καταγγελιών (που αυξήθηκαν μετά την εφαρμογή του Mycoast). Το Μητρώο Συμβάσεων Παραχώρησης παραμένει ελλιπές και οι Κτηματικές Υπηρεσίες αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού και τεχνολογικών μέσων.
Στην πολιτική αναδάσωσης, η Γενική Διεύθυνση Δασών δεν διαθέτει αξιόπιστα συνολικά στοιχεία ούτε για τις εκτάσεις που έχουν κηρυχθεί αναδασωτέες ούτε για εκείνες στις οποίες απαιτούνται πραγματικά εργασίες αποκατάστασης.
Το πρόγραμμα αναδασώσεων του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης 2014-2022 απέδωσε ελάχιστα αποτελέσματα τόσο ως προς την απορρόφηση όσο και ως προς τους στόχους, λόγω υπερβολικά φιλόδοξου σχεδιασμού, ανωριμότητας έργων και επιπλοκών από τη μεταφορά των περιφερειακών δασικών υπηρεσιών.
Τέλος, τρεις δεκαετίες μετά τη νομοθετική πρόβλεψή του, το εθνικό κτηματολόγιο πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του, αλλά το Ελεγκτικό Συνέδριο χαρακτηρίζει αντικειμενικά υπέρμετρα εκτεταμένο το χρονικό διάστημα που απαιτήθηκε. Η ελλιπής καταγραφή της δημόσιας περιουσίας, οι καθυστερήσεις στους δασικούς χάρτες, οι αλλεπάλληλες νομοθετικές μεταβολές και οι δυσκολίες στη συγκρότηση επιτροπών ενστάσεων συγκαταλέγονται στους λόγους της καθυστέρησης.
Σε περιοχές όπου η κτηματογράφηση ολοκληρώθηκε χωρίς να έχουν εξεταστεί όλες οι αιτήσεις διόρθωσης και οι ενστάσεις, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα ιδιοκτησιακού καθεστώτος.
Τα ευρήματα της έκθεσης σκιαγραφούν ένα Δημόσιο που συχνά αδυνατεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά τους πόρους του, να ελέγξει τον εαυτό του και να εισπράξει όσα του οφείλονται, με τις απευθείας αναθέσεις και την έλλειψη ουσιαστικών μηχανισμών ελέγχου να αποτελούν κεντρικό χαρακτηριστικό της εικόνας που αποτυπώνεται.
