Κακοποίηση και βία υπέστησαν οι Αρμένιοι πολίτες στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Οι Αζέροι ισχυρίζονται ότι έχουν πλήξει μόνο στρατιωτικούς στόχους. Οι μαρτυρίες των προσφύγων τα λένε διαφορετικά:
«Στο Μαρτακέρτ μια γυναίκα έσωσε τα 4 παιδιά της, τα άφησε στο φορτηγό αλλά δεν κατάφερε να ξεφύγει και τη σκότωσαν. Μητέρα τεσσάρων παιδιών!»
Γενοκτονία, εθνοκάθαρση
Μερικές λέξεις είναι σαν φαντάσματα έτοιμα να ξαναεμφανιστούν στις πιο σκοτεινές στιγμές.
Για τους Αρμένιους που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το Ναγκόρνο-Καραμπάχ αυτές οι λέξεις είναι «γενοκτονία», «εθνοκάθαρση» και «διασπορά».
Χθες ο επίσημος αριθμός των εκτοπισθέντων ξεπέρασε τις 50 χιλιάδες άτομα, με αυτόν τον ρυθμό μέχρι το τέλος της εβδομάδας και οι 120 χιλιάδες Αρμένιοι που κατοικούσαν στο Αρτσάχ πριν από την «αντιτρομοκρατική επιχείρηση» του Αζερμπαϊτζάν την περασμένη Πέμπτη θα μπουν στη λίστα των προσφύγων.
«Είναι η πρώτη φορά εδώ και 3500 χρόνια που δεν θα υπάρχουν Αρμένιοι στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ», λέει απογοητευμένη η Άνι, παρατηρώντας το μεταλλικό φίδι (αυτοκινητοπομπή) που σκαρφαλώνει στον λόφο Κορνίντζορ από το τελωνείο.
Όλοι εδώ μπορούν να σας πουν για έναν πρόγονο που πέθανε μεταξύ 1915 και 1919, τα χρόνια της γενοκτονίας που διέπραξαν οι Τούρκοι, για ένα χαμένο σπίτι, για μια ζωή που ξαναχτίστηκε.
Απλά σκεφτείτε ότι υπολογίζεται ότι περισσότεροι Αρμένιοι ή οι απόγονοί τους ζουν στο εξωτερικό παρά στο εσωτερικό, όπου μόλις αγγίζουν τα 2,8 εκατομμύρια.
Αλλά μέχρι την περασμένη εβδομάδα, αυτές ήταν αναμνήσεις του παρελθόντος, οι οποίες, αν και οδυνηρές και ακόμα ζωντανές σε όλη την κοινωνία και στην αρμενική διανόηση, έμειναν πίσω από περισσότερο από έναν αιώνα πριν.
Σήμερα, αυτή ακριβώς τη στιγμή, χιλιάδες Αρμένιοι που φεύγουν από τον θύλακα του ανεξάρτητου Αρτσάχ βρίσκονται στην ουρά στα σύνορα, όχι μακριά από το δυστυχώς διάσημο Λατσίν, που δίνει το όνομά του στον δρόμο που έκλεισε για μήνες από το αζερικό εμπάργκο.
Εγκατέλειψαν τα σπίτια, τα υπάρχοντά τους, τα χωράφια, τα έργα τους και έβαλαν ό,τι μπορούσαν σε ένα αυτοκίνητο. Το οποίο, είναι αυτονόητο, δεν είναι τίποτα, αλλά τουλάχιστον είναι ζωντανοί.
ΟΣΟΙ ΚΑΤΑΦΕΡΑΝ να μπουν, φιλοξενούμενοι των ξενοδοχείων στο Γκόρις ή περιμένοντας καύσιμα στο Kornidzor, έχουν ήδη κουραστεί από τους δημοσιογράφους, μιλούν διστακτικά.
Όταν το κάνουν, όμως, οι ιστορίες τους είναι τρομερές. Οι ιστορίες που ακολουθούν είναι μια πρώτη προσπάθεια συλλογής μαρτυριών για την κακοποίηση και τη βία που υπέστησαν Αρμένιοι πολίτες στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, όπως μου τις ανέφεραν.
Περιμένοντας ένα ανεξάρτητο όργανο ή ένα διεθνές δικαστήριο να ρίξει φως σε όσα συμβαίνουν στο Στεπανακέρτ και σε άλλα κέντρα της περιοχής.
«Είναι ψέμα ότι οι Αζέροι πυροβολούσαν μόνο τους στρατιώτες… σκότωσαν μια γυναίκα, πώς να πουν ότι πυροβόλησαν μόνο τους στρατιώτες», μας λέει η Μαργκαρίτ Σαχακιάν, δασκάλα δημοτικού σχολείου από το Μαρτακέρτ, στο ξενοδοχείο Goris. «Αυτή η γυναίκα έσωσε τα τέσσερα παιδιά της, τα άφησε στο φορτηγό, αλλά δεν κατάφερε να ξεφύγει και τη σκότωσαν. Κρατούσε όπλο; Πυροβόλησε κάποιον; Μητέρα τεσσάρων παιδιών!».
Η ΜΑΡΓΚΑΡΙΤ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ :
«Όταν περάσαμε το τελευταίο φυλάκιο του Αζερμπαϊτζάν, οι στρατιώτες μπήκαν στο λεωφορείο και τρόμαξαν τα παιδιά, κάποιοι δεν μπορούσαν να σταματήσουν να τρέμουν, είπαν «Δεν θέλω να πεθάνω».
(φωτογραφία Sabato Angieri)
Ωστόσο, η πιο τραγική εικόνα που έχω ακόμα μπροστά στα μάτια μου είναι αυτή ενός 14χρονου παιδιού που με ρωτάει «Θεία Margot (αυτό είναι το όνομα που της έδωσαν στο χωριό λόγω του ρόλου της ως δασκάλας), «αυτή στο βίντεο είναι η μαμά μου;”
Της έκαναν τα πάντα και μετά τη σκότωσαν. Το ότι κάποιος είχε τα νεύρα να τραβήξει βίντεο την ώρα που γινόταν αυτό, σαν να ήταν θέαμα, είναι αηδιαστικό. Ίσως το θεώρησαν αστείο».
Δεν έχουμε δει το βίντεο και δεν γνωρίζουμε ακόμα το επώνυμο της γυναίκας, αλλά προσπαθούμε να βρούμε και τις δύο. Κατά τους μήνες του εμπάργκο, πολλά βίντεο αδικαιολόγητης βίας κατά των Αρμενίων κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο, για να αναφέρω μόνο μία περίπτωση, μετά από επίθεση των δυνάμεων του Αζερμπαϊτζάν σε αρμενικό έδαφος (όχι στο Καραμπάχ, αλλά εντός των συνόρων του Ερεβάν), στρατιώτες του Αζερμπαϊτζάν μπήκαν σε ένα αρμενικό φυλάκιο και ανάμεσα στους στρατιώτες βρήκαν μια γυναίκα στρατιώτη, τα βασανιστήρια και ο επακόλουθος αποκεφαλισμός της γυναίκας είναι ακόμα διαθέσιμα στο Διαδίκτυο, επομένως δεν είναι καθόλου παράξενο να υπάρχει ένα βίντεο όπως αυτό για το οποίο μιλά η Μαργαρίτα.
ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ , μια ηλικιωμένη γυναίκα ονόματι Seda Lazaryan που στεκόταν σιωπηλή και άκουγε, επεμβαίνει:
«Στο χωριό είχαμε εννέα νεκρούς στρατιώτες και μια γυναίκα ( σημ.: συνέχεια από την προηγούμενη ιστορία) αιχμαλωτίστηκε, βασανίστηκε και στη συνέχεια σκοτώθηκε. Εκτός από το βίντεο, υπάρχουν 12 άντρες από το χωριό που είχαν μείνει για να μας επιτρέψουν να δραπετεύσουμε, την είδαν νεκρή αφού οι Αζέροι στρατιώτες απομακρύνθηκαν».
Πώς συνελήφθη; «Δραπετεύαμε με τα φορτηγά, ήμουν μέσα και εκείνη η γυναίκα μας έφερε τα τέσσερα παιδιά της και μετά επέστρεψε, δεν ξέρω γιατί. Το μόνο που ξέρω είναι ότι δεν επέστρεψε ποτέ σε εμάς. Και τότε τα παιδιά είδαν στο διαδίκτυο τι είχαν κάνει στη μητέρα τους. Είπαμε στα παιδιά ότι η μητέρα τους επέστρεφε, αλλά μετά ο μεγαλύτερος είδε το βίντεο, άρχισε να κλαίει και όλοι οι άλλοι συμμετείχαν στο κλάμα. Τώρα είμαι με τη γιαγιά μου».
«ΒΟΜΒΑΡΙΣΑΝ το σπίτι μας – λέει η Άννα –, το όμορφο σπίτι μας, μας πήρε 7 χρόνια να το φτιάξουμε». Η Άννα κατάγεται από ένα χωριό κοντά στο Γκόρις, πριν από 10 χρόνια παντρεύτηκε έναν άντρα από το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και μετακόμισαν εκεί, έχουν δύο παιδιά που κολλάνε πάνω της καθώς μιλάει.
«Δεν υπάρχει τίποτα κοντά στο σπίτι μου, μόνο δέντρα… λένε ότι βομβάρδισαν μόνο στρατιωτικές κατασκευές, αλλά τι γίνεται με το σπίτι μου;».
Ο σύζυγος παίζει νευρικά με τη μηχανή του παλιού μπλε Lada Zigulì, “δεν ξεκινά;” Τον ρωτάω γιατί φαίνεται ενοχλημένος από την παρουσία μας. «Το μόνο που χρειαζόμαστε είναι βενζίνη» και γυρίζει. Όταν η Άννα μας δείχνει μια φωτογραφία του νεόδμητου σπιτιού, όμως, έρχεται πιο κοντά: «Κοίτα τη στέγη, καινούργια, την έφτιαξα εγώ» λέει περήφανα. «Ήθελαν να φύγουμε, ότι δεν είχαμε πού να μείνουμε, αυτή είναι η αλήθεια», καταλήγει η Άννα σχεδόν κλαίγοντας.
Όταν ένας δημοσιογράφος του Politico είπε στην απεσταλμένη των ΗΠΑ Σαμάνθα Πάουερ «αλλά όλα όσα λέει απεικονίζουν μια ακριβή εικόνα εθνοκάθαρσης», η αξιωματούχος κούνησε ελαφρά το κεφάλι της, δείχνοντας να λέει «αυτό εννοούσα», αλλά στη συνέχεια ξεχύθηκε στις κλασικές ξύλινες περιφράσεις των διπλωματών.
ΧΘΕΣ Η ΓΑΛΛΙΑ ΚΑΙ Η ΓΕΡΜΑΝΙΑ ζήτησαν επίσημα από τις αρχές του Αζερμπαϊτζάν να αφήσουν διεθνείς παρατηρητές να εισέλθουν. Φαίνεται ότι η Δύση πραγματικά φοβάται ότι κάτι τρομερό συμβαίνει στον «μαύρο κήπο» του Καυκάσου και αυτές οι ίδιες λέξεις που μεταφέρονται από στόμα σε στόμα μεταξύ των Αρμενίων είναι τα σημάδια μιας πραγματικότητας που δημιουργείται και όχι μια μνήμη θαμμένη στο παρελθόν.
iL Manifesto, Sabato Angieri- ανεξάρτητος δημοσιογράφος
—