Ερμητικά κλειστά παραμένουν τα χείλη της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εδώ και πάνω από δύο χρόνια, όσον αφορά στην υπόθεση «Pfizergate» και στα μηνύματα που φέρεται να αντάλλαξε με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της Pfizer, Άλμπερτ Μπούρλα, πριν πέσουν οι υπογραφές για τη μεγαλύτερη σύμβαση εμβολίων κατά του κορονοϊού μεταξύ ΕΕ και Pfizer.
Αναλυτικότερα, όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα του POLITICO, ενώ η φον ντερ Λάιεν ίσως να επιθυμούσε να «θαφτεί» το θέμα, έχει σημασία – και όχι μόνο επειδή αυτό εγείρει εύλογες ανησυχίες σχετικά με τον τρόπο διαπραγμάτευσης της σύμβασης, αλλά επειδή ο αριθμός των δόσεων εκτοξεύτηκε στα ύψη και η τιμή ανά εμβόλιο αυξήθηκε κατά 25%.
Επίσης, τίθεται το ζήτημα εάν τα SMS των Επιτρόπων αποτελούν μέρος των επίσημων επικοινωνιών, τα οποία πρέπει να αποθηκεύονται και να υπάρχει πρόσβαση με τον ίδιο τρόπο, όπως γίνεται και με άλλα έγγραφα.
Στις αρχές του 2024 αναμένεται να έρθει μια απάντηση, καθώς το ανώτατο δικαστήριο της Ευρώπης θα αποφανθεί επί της αγωγής που άσκησαν οι New York Times κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επειδή δεν παρείχε πρόσβαση στα SMS.
«Συνεχίζουν να στερούν από τους πολίτες πληροφορίες σχετικά με τους όρους μιας από τις μεγαλύτερες συμβάσεις προμηθειών στην ιστορία της ΕΕ», δήλωσε η Nicole Taylor, εκπρόσωπος των New York Times. «Οι αξιωματούχοι δεν θα πρέπει να μπορούν να αποφύγουν την επίβλεψη παραλείποντας να διατηρήσουν πληροφορίες ή χρησιμοποιώντας εναλλακτικές μορφές επικοινωνίας για την αποφυγή αποκάλυψης», πρόσθεσε.
Η υπόθεση εγείρει επίμονα ερωτήματα. Θα καταφέρουμε επιτέλους να δούμε τα SMS; Τι θα σημαίνει για τα SMS των Επιτρόπων στο μέλλον; Και πώς θα γίνει αυτό πολιτικά για τη φον ντερ Λάιεν, λίγους μήνες πριν από τις ευρωεκλογές;
Πέντε πράγματα που πρέπει να γνωρίζετε για τη δικαστική υπόθεση Pfizergate της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν
Στη συνέχεια του δημοσιεύματος, απαριθμούνται πέντε σημεία για την υπόθεση που πρέπει να γνωρίζετε.
1. Οι New York Times έχουν καλές πιθανότητες να κερδίσουν
Οι πιθανότητες επιτυχίας για τους New York Times είναι υψηλές, είπε ο Yoann Boubacir, δικηγόρος και ειδικός στο ευρωπαϊκό δίκαιο, επισημαίνοντας έναν κανονισμό της ΕΕ του 2001 που λέει ότι οι πολίτες της ΕΕ πρέπει να έχουν το δικαίωμα πρόσβασης σε «οποιοδήποτε περιεχόμενο ανεξάρτητα από το μέσο του (γραμμένο σε χαρτί ή αποθηκευμένο σε ηλεκτρονική μορφή, ηχητική, οπτική ή οπτικοακουστική εγγραφή)». Αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να περιλαμβάνει SMS.
Η Κομισιόν αρνήθηκε αρχικά την πρόσβαση στα SMS με την αιτιολογία ότι δεν υπήρχαν τέτοια έγγραφα στη βάση δεδομένων της. Ωστόσο, η Επιτροπή φαίνεται ότι «μάλλον έχει παραμελήσει το σκεπτικό πίσω από την απόφασή του» να μην θεωρεί τα γραπτά μηνύματα ως έγγραφα που θα μπορούσαν να διατηρηθούν και να μοιραστούν, είπε ο Boubacir.
Οι δικαστές, οι οποίοι προέρχονται από το Γενικό Δικαστήριο που είναι αρμόδιο για διαφορές σχετικά με αποφάσεις που αφορούν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, θα εξετάσουν επίσης τη νομική αρχή της δημοκρατίας. Αυτό είναι ένα βασικό δόγμα του δικαίου της ΕΕ που ενθαρρύνει οντότητες όπως οι δημοσιογράφοι, τα συνδικάτα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών να συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
«Εφαρμόζοντας την αρχή της δημοκρατίας… είναι σημαντικό τα μέσα ενημέρωσης να έχουν πρόσβαση σε αυτά τα έγγραφα», δήλωσε ο Vincent Couronne, ερευνητής στο ευρωπαϊκό δίκαιο, στο ερευνητικό κέντρο των Δημόσιων Ιδρυμάτων των Βερσαλλιών.
Αλλά η ιστορία μπορεί να μην «τσουλήσει» και πολύ ομαλά.
Οι δικαστές θα εξετάσουν επίσης το θεμελιώδες δικαίωμα στην ΕΕ στην ιδιωτική ζωή, το οποίο μπορεί να παραβιαστεί μόνο «όπου υπάρχει παρέμβαση που προβλέπεται από τον νόμο, η οποία είναι ανάλογη με τον επιδιωκόμενο στόχο και ανταποκρίνεται σε μια πιεστική κοινωνική ανάγκη», δήλωσε η Amélie Bellezza, επικεφαλής επιχειρηματικής ηθικής και προστασίας οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, στη νομική σχολή της Λωρραίνης στη Γαλλία.
Η επείγουσα ανάγκη είναι σαφής, είπε η Bellezza, δεδομένου του τρόπου με τον οποίο ο εμβολιασμός ως απάντηση στην πανδημία είναι προς το δημόσιο συμφέρον.
Αλλά η αναλογικότητα μπορεί να είναι πιο δύσκολη: Μήπως αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να επιτρέπεται στο κοινό να έχει πρόσβαση σε όλες τις ιδιωτικές επικοινωνίες ενός πολιτικού;
Οι δικαστές είναι πιθανό να υιοθετήσουν μια πιο διαφοροποιημένη προσέγγιση από μια απλή απάντηση «ναι» ή «όχι». «Ίσως το δικαστήριο να επιτρέψει την πρόσβαση στα SMS, αλλά μόνο εάν μπορεί να αποδειχθεί ότι τα μηνύματα είχαν αντίκτυπο στην τελική απόφαση», είπε ο Couronne.
Αυτό συμβαίνει επειδή -για να καθοδηγήσουν την απόφαση- οι δικαστές θα εξετάσουν την πρόθεση του νόμου όταν συντάχθηκε για πρώτη φορά — που είναι γνωστό ότι επιτρέπει μια τελεολογική ερμηνεία. Έχοντας αυτό υπόψη, είναι απίθανο οι νομοθέτες να είχαν επιδιώξει μια πλήρη αναθεώρηση των κανονισμών περί απορρήτου.
2. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα δούμε τα SMS
Το δικαστήριο αποφασίζει εάν ο λόγος της Επιτροπής για την άρνηση πρόσβασης στους New York Times είναι έγκυρος και, επομένως, εάν τα μηνύματα κειμένου πρέπει να θεωρηθούν έγγραφα που θα πρέπει να αποθηκευτούν και να παραμείνουν προσβάσιμα στους πολίτες.
Αλλά ακόμα κι αν η δικαστική απόφαση ανατρέψει την απόφαση της Επιτροπής να αρνηθεί την πρόσβαση, θεωρητικά θα μπορούσε να είναι ελεύθερη να αρνηθεί ξανά την πρόσβαση — αν και θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει διαφορετική αιτιολόγηση.
Το αν τα SMS θα δουν ποτέ το φως της δημοσιότητας θα εξαρτηθεί επίσης από το εάν υπάρχουν τεχνικά και νομικά μέσα για την ανάκτησή τους. Η υπόθεση της «κατάσχεσης» από την αστυνομία παραμένει απίθανη σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Ωστόσο, το βελγικό ποινικό δίκαιο θα μπορούσε τελικά να δικαιολογήσει ένα τέτοιο μέτρο, πρόσθεσε ο Boubacir.
Αλλά τελικά, παρόλο που μια οδηγία της ΕΕ επιτρέπει στους τηλεπικοινωνιακούς φορείς να αποθηκεύουν ορισμένα μεταδεδομένα που σχετίζονται με μηνύματα για σκοπούς ερευνών, διατάξεις που στοχεύουν στην προστασία της ιδιωτικής ζωής των πολιτών θα αποδυνάμωναν τις πιθανότητες να δουν ποτέ το περιεχόμενο των ίδιων των SMS.
Αλλά υπάρχει επίσης ένα πιο υπαρξιακό πρόβλημα — εξακολουθούν να υπάρχουν τα SMS;
«Σε μια τέτοια περίπτωση, κανείς δεν δεσμεύεται για το αδύνατο και η Επιτροπή θα μπορούσε να αποφύγει τις συνέπειες», είπε ο Boubacir.
3. Το «timing» μπορεί να είναι τα πάντα… ή και όχι
Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αναμένεται στις αρχές του 2024, ακριβώς τη στιγμή που η εκστρατεία για τις ευρωεκλογές ξεκινάει. Θα μπορούσε να έχει υψηλό πολιτικό κόστος για τη φον ντερ Λάιεν, η οποία μπορεί να επιδιώκει άλλη μια πενταετή θητεία ως πρόεδρος της Επιτροπής — ή μια διαφορετική θέση υψηλού προφίλ.
Όποια και αν είναι η απόφαση, θα φέρει ανεπιθύμητη προσοχή στις μεθόδους της «αρχηγού» της ΕΕ. Θα εκθέσει επίσης την Επιτροπή σε κατηγορίες ότι δεν είναι διαφανής – κατά που δεν είναι καλό ειδικά μετά το σκάνδαλο του Qatargate.
Αλλά εάν η Επιτροπή χάσει στη δίκη, θα έχει τουλάχιστον δύο μήνες για να ασκήσει έφεση. Και συνήθως χρειάζονται τουλάχιστον εννέα μήνες για να βγει το μια νέα απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου – κάτι που θα μπορούσε να γίνει το 2025.
4. Θα μπορούσε να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οι αξιωματούχοι της ΕΕ αντιμετωπίζουν τα SMS
Ο πυρήνας της υπόθεσης είναι εάν οι πολίτες θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε έγγραφα που είναι κομβικά για αποφάσεις -συμπεριλαμβανομένων των εφήμερων ψηφιακών μηνυμάτων- και από αυτήν την άποψη, η απόφαση θα μπορούσε να αποτελέσει δικαστικό προηγούμενο σε θέματα διαφάνειας εντός της ΕΕ.
«Το Δικαστήριο θα κληθεί να διευκρινίσει την έννοια του τι θεωρείται έγγραφο επί του οποίου επιτρέπεται να ζητήσουν πρόσβαση οι πολίτες», είπε η Bellezza.
Ο Couronne είπε ότι μια θετική απόφαση πιθανότατα θα ωθήσει τους νομοθέτες προς διατάξεις για την προστασία των πολιτικών υψηλού επιπέδου της ΕΕ (και τους εαυτούς τους) από το να παρέχουν πλήρη πρόσβαση στα SMS τους. «Αν θεωρούσαμε ότι τα γραπτά μηνύματα είναι κοινοποιήσιμα, τότε όλα αυτά που αποστέλλονται από Επιτρόπους, και γιατί όχι από τους διαχειριστές και [μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου], θα μπορούσαν, σε κάποιο βαθμό, να είναι κοινοποιήσιμα».
Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο «μιας μάχης που θα μπορούσε να διαρκέσει για χρόνια», πρόσθεσε η Bellezza, η οποία είπε ότι τέτοιου είδους νομικές υποθέσεις για την ιδιωτική ζωή ήταν στο παρελθόν από τις πιο περίπλοκες.
5. Ακόμα κι αν κερδίσει η Επιτροπή, η φον ντερ Λάιεν δεν είναι εκτός νόμου
Πέρα από την απόφαση των New York Times, τρεις άλλες υποθέσεις που σχετίζονται με τα συμβόλαια εμβολίων της ΕΕ εξακολουθούν να εκκρεμούν.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία -ο ρόλος της οποίας είναι να ερευνά, να διώκει και να δικάζει «εγκλήματα κατά των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ»- έχει μια ανοιχτή έρευνα για τις αγορές εμβολίων από την ΕΕ, λεπτομέρειες της οποίας δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας είπε ότι οι εισαγγελείς ελπίζουν να ολοκληρώσουν την υπόθεση μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους.
Ο Βέλγος λομπίστας Frédéric Baldan υπέβαλε μήνυση στο Βέλγιο κατά της φον ντερ Λάιεν τον Απρίλιο, η οποία περιλαμβάνει κατηγορίες για διαφθορά και καταστροφή εγγράφων. Η δικηγόρος που τον εκπροσωπεί, η Diane Protat, εκπροσωπεί επίσης μια γαλλική οργάνωση που είναι σκεπτικιστική για τα εμβόλια (ονομάζεται BonSens).
Η BonSens ανακοίνωσε ότι έχει επίσης κινήσει νομικές ενέργειες στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Γαλλία: στις ΗΠΑ για τη λήψη των γραπτών μηνυμάτων και στη Γαλλία για την ακύρωση των συμβάσεων εμβολίου κατά του COVID-19 μεταξύ της ΕΕ και της Pfizer.
Έτσι, παρά τα σφραγισμένα χείλη, φαίνεται ότι τα ερωτήματα γύρω από τις διαπραγματεύσεις για το εμβόλιο δεν θα εξαφανιστούν σύντομα.