Ο Έντι Ράμα θέλει να κάνει την Αλβανία την πρώτη χώρα χωρίς μετρητά στον κόσμο έως το 2030, στο όνομα της καταπολέμησης της άτυπης οικονομίας.
Αλλά πρόκειται για μια λαϊκιστική μόδα που οδηγεί σε νέους κινδύνους ή για μια πραγματική ανάγκη της αγοράς;
Πρόσφατα επανεκλεγείς για τέταρτη θητεία, ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα παρουσίασε το φιλόδοξο σχέδιό του τον Αύγουστο κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης με τίτλο «Αλβανία 2030 – Ένα όραμα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση», βασισμένο στην πρόβλεψη ότι «μέχρι το τέλος της δεκαετίας, η Αλβανία θα είναι μια κοινωνία χωρίς μετρητά, πράγμα που σημαίνει ότι όλες οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές θα είναι εξ ολοκλήρου ψηφιακές».
Σύμφωνα με τον Πρωθυπουργό, τα απαραίτητα εργαλεία υπάρχουν ήδη και για την επίτευξη αυτού του στόχου χρειάζεται μόνο καλύτερη εκπαίδευση και αυστηρή διαχείριση της μετάβασης.
Ο Έντι Ράμα βλέπει αυτό ως μια ευκαιρία για τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας και την εξάλειψη του διοικητικού φόρτου και των πρακτικών από περασμένες εποχές.
Ωστόσο, η πλήρης ψηφιοποίηση του νομισματικού συστήματος χωρίς δικλείδες ασφαλείας δεν είναι χωρίς προβλήματα.
Η μετάβαση στο ηλεκτρονικό νόμισμα θα μπορούσε να οδηγήσει στην επιβολή μονοπωλίου εις βάρος των πολιτών και των θεμελιωδών οικονομικών ελευθεριών, προειδοποιεί, για παράδειγμα, ο δημοσιογράφος Γκιόργκε Ερεμπάρα του Δικτύου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας Βαλκανίων (BIRN), σύμφωνα με τον οποίο το ηλεκτρονικό νόμισμα θα πρέπει να παραμείνει εναλλακτική λύση και όχι υποχρέωση.
Στην πραγματικότητα, ελλείψει ανεξάρτητης ρύθμισης και υγιούς ανταγωνισμού, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα μπορούσαν να επιβάλουν υπερβολικές χρεώσεις, δυσμενείς συναλλαγματικές ισοτιμίες ή ακόμη και μεροληπτικές πρακτικές εις βάρος των πελατών.
Η κατάργηση των μετρητών θα μπορούσε να μετατρέψει αυτές τις καταχρήσεις σε «ιδιωτικούς φόρους», κάτι που θα επιδείνωνε τις κοινωνικές ανισότητες και θα περιόριζε την ελευθερία των πολιτών να επιλέγουν τις μεθόδους πληρωμής τους.
Αυτός ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος, επειδή οι ρυθμιστικές αρχές στην Αλβανία συχνά κατηγορούνται για αδράνεια όσον αφορά την αντιανταγωνιστική συμπεριφορά των τραπεζών.
Πριν από 35 χρόνια, η Αλβανία βγήκε από ένα αυταρχικό καθεστώς χωρίς σύγχρονο τραπεζικό σύστημα και χρηματοπιστωτική υποδομή.
Η μετάβαση ήταν αργή: τα πρώτα ΑΤΜ εγκαταστάθηκαν μόλις το 2004.
Σήμερα, η χώρα αντιμετωπίζει μια νέα μεγάλη πρόκληση: να εισέλθει στην ψηφιακή εποχή χωρίς να επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος.
Σε μια χώρα όπου οι πληρωμές με μετρητά είναι εδώ και καιρό διαδεδομένες, σχεδόν το 95% των συναλλαγών, ιδίως σε μικρές επιχειρήσεις και καθημερινές υπηρεσίες, εξακολουθούν να πραγματοποιούνται με μετρητά.
Αυτή η κατάσταση θεωρείται από τον Σύνδεσμο Τραπεζών ως εμπόδιο στην τυποποίηση της οικονομίας, την ανταγωνιστικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Σχεδόν 4,4 δισεκατομμύρια ευρώ κυκλοφορούν εκτός τραπεζικού συστήματος, ποσό που αποτελεί ιστορικό ρεκόρ για την Αλβανία.
Σύμφωνα με την Ένωση Τραπεζών, αυτή η εκτεταμένη χρήση μετρητών ενθαρρύνει τη φοροδιαφυγή και υπονομεύει τις προσπάθειες για οικονομικό εκσυγχρονισμό.
Η οργάνωση ζητά την εισαγωγή νομικού ορίου στις πληρωμές με μετρητά που πραγματοποιούν οι πολίτες, καθώς και την υποχρεωτική αποδοχή πληρωμών με κάρτα στις επιχειρήσεις.
«Τα μετρητά αποτελούν μάστιγα για την οικονομία: εμποδίζουν την σαφή εικόνα της λειτουργίας της, τροφοδοτούν την άτυπη οικονομία, τη φοροδιαφυγή και στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό. Είναι επείγον να περιοριστεί η χρήση τους όσο το δυνατόν περισσότερο», πιστεύει ο Σπύρο Μπρούμπουλι, γενικός γραμματέας του Συνδέσμου Αλβανικών Τραπεζών.
Σύμφωνα με τον ίδιο, «οι ψηφιακές πληρωμές δεν είναι απλώς θέμα ευκολίας, αλλά αποτελούν επίσης ένα εργαλείο διαφάνειας και ένα μέσο για να ορίσουμε καλύτερα τον οικονομικό και κοινωνικό μας ρόλο».
Παρά την κάποια πρόοδο, τα εμπόδια παραμένουν σημαντικά, ιδίως για τις μικρές επιχειρήσεις που συνεχίζουν να λειτουργούν σχεδόν εξ ολοκλήρου με μετρητά.
Σε αντίθεση με ορισμένες γειτονικές χώρες όπως η Ελλάδα ή η Βόρεια Μακεδονία, όπου το όριο για πληρωμές με μετρητά έχει καθοριστεί στα 500 ευρώ, η Αλβανία δεν έχει ακόμη θεσπίσει υποχρεωτικό ανώτατο όριο για τα φυσικά πρόσωπα.
«Σε εμάς, μόνο οι πληρωμές από μεγάλες επιχειρήσεις είναι περιορισμένες. Ωστόσο, οι τελευταίες είναι πλέον υποχρεωμένες να προσφέρουν μια εναλλακτική λύση στις πληρωμές με μετρητά», διευκρινίζει ο Σπύρο Μπρούμπουλι.
Υπενθυμίζει επίσης ότι η έναρξη ισχύος τον Οκτώβριο του SEPA, του Ενιαίου Χώρου Πληρωμών σε Ευρώ, καθώς και η εμφάνιση των άμεσων πληρωμών, σηματοδοτούν σημαντική πρόοδο.
Το κύριο ερώτημα παραμένει: θέλουμε πραγματικά μια εκσυγχρονισμένη οικονομία ή απλώς μια κλειστή αγορά που εξυπηρετεί τραπεζικά συμφέροντα;
Ο Άρμπεν Μαλάι, πρώην υπουργός Οικονομικών και οικονομικός εμπειρογνώμονας, πιστεύει ότι η φιλοδοξία του πρωθυπουργού Έντι Ράμα για μια οικονομία χωρίς μετρητά είναι περισσότερο λαϊκισμός παρά ρεαλιστική στρατηγική.
«Το υψηλό ποσοστό άτυπης απασχόλησης, ιδίως στον αγροτικό τομέα, ο οποίος αντιπροσωπεύει σημαντικό μέρος του ΑΕΠ, είναι πολύ υψηλότερο από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη χώρα της περιοχής.
Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει σε αγροτικές περιοχές. Επιπλέον, το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων που αποστέλλονται από τους μετανάστες, δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, αποστέλλεται εκτός επίσημων καναλιών πληρωμών. Οι κύριοι εμπορικοί εταίροι της Αλβανίας – η Τουρκία, η Ελλάδα και η Ιταλία – έχουν επίσης υψηλά επίπεδα άτυπης απασχόλησης», συνοψίζει ο Άρμπεν Μαλάι.
Ωστόσο, τονίζει ένα βασικό σημείο: εάν το κράτος, κατόπιν αιτήματος των τραπεζών ή κατόπιν βούλησης του Πρωθυπουργού, επιβάλει στους πολίτες την υποχρέωση να χρησιμοποιούν τραπεζικές υπηρεσίες χωρίς να προσφέρει μια έγκυρη εναλλακτική λύση, αυτές οι ληστρικές πρακτικές κινδυνεύουν να γίνουν ιδιωτικοί φόροι.
Σε αυτό το πλαίσιο, μια παρέμβαση που αποσκοπεί στον περιορισμό, για παράδειγμα, του δικαιώματος των επιχειρήσεων να χρησιμοποιούν μετρητά ως πιο οικονομική εναλλακτική λύση σε σχέση με το ηλεκτρονικό χρήμα που προσφέρουν οι τράπεζες – είτε πρόκειται για εργαλείο καταπολέμησης της άτυπης οικονομίας και άλλων παρόμοιων πρακτικών είτε όχι – θα μπορούσε να δημιουργήσει επιβλαβή μονοπώλια.
Αυτά τα μονοπώλια θα προστεθούν στα πολλά άλλα από τα οποία ήδη υποφέρουν οι Αλβανοί, με μακροπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες για ολόκληρη την οικονομία.
bgnes
—