Στην αρχαία Αθήνα, υπήρχε μια μοναδική κοινωνική τάξη που συχνά αγνοείται από την ιστορία
Αυτοί ήταν οι μέτοικοι – άτομα που δεν ήταν ούτε δούλοι ούτε πολίτες. Ωστόσο, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην κοινωνική και οικονομική δομή της πόλης.
Ποιοι Ήταν οι Μέτοικοι;
Η λέξη “μέτοικος” προέρχεται από το αρχαιοελληνικό “μετοικέω”, που σημαίνει “κατοικώ μαζί με”. Οι μετοίκοι ήταν μόνιμοι κάτοικοι της Αθήνας, αλλά δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα. Προέρχονταν από άλλες πόλεις της Ελλάδας, ήταν απελεύθεροι δούλοι ή απόγονοί τους.
Παρόλο που συχνά ζούσαν στην Αθήνα για γενιές, δεν αποκτούσαν ποτέ την ιδιότητα του πολίτη. Αυτό τους έκανε «ξένους» στον τόπο που ζούσαν.
Νομική Θέση και Περιορισμοί
Οι μετοίκοι είχαν αναγνωριστεί ως ξεχωριστή νομική κατηγορία. Ήταν ελεύθεροι, αλλά υπόκεινταν σε περιορισμούς. Δεν μπορούσαν να:
- κατέχουν γη ή κατοικία, εκτός αν λάμβαναν ειδική άδεια (εγγύησις)
- συμμετέχουν στην πολιτική ζωή, να ψηφίζουν ή να εκλέγονται
- εκφέρουν άποψη σε δημόσιες υποθέσεις
Επιπλέον, πλήρωναν ειδικό φόρο (μετοίκιον) και όφειλαν να έχουν προστάτη (προστάτης) – πολίτη που τους εκπροσωπούσε νομικά.
Οικονομικός και Κοινωνικός Ρόλος
Παρά τους περιορισμούς, οι μέτοικοι αποτελούσαν κινητήρια δύναμη της αθηναϊκής οικονομίας. Δραστηριοποιούνταν:
- στο εμπόριο
- στη βιοτεχνία
- στις χειρωνακτικές εργασίες
Μερικοί, όπως ο τραπεζίτης Πασίων και ο φιλόσοφος Αριστοτέλης, απέκτησαν πλούτο και επιρροή. Οι περισσότεροι όμως ήταν τεχνίτες, έμποροι και εργάτες.
Ένταξη στην Κοινωνία, Όχι στην Πολιτεία
Οι μετοίκοι μπορούσαν να συμμετέχουν:
- σε θρησκευτικές εορτές
- σε συμπόσια
- σε άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις
Αν και συνήθως διατηρούσαν φιλίες και σχέσεις με πολίτες, εντούτοις δεν θεωρούνταν ποτέ ίσοι και, συνεπώς, παρέμεναν κοινωνικά περιθωριοποιημένοι.
Υποχρεώσεις και Πολιτογράφηση
Οι μετοίκοι είχαν επίσης στρατιωτικές υποχρεώσεις. Πολεμούσαν ως οπλίτες και πλήρωναν πολεμικούς φόρους (εισφορά). Οι πλούσιοι καλούνταν να χρηματοδοτούν έργα, όπως η κατασκευή τριήρων.
Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, ορισμένοι μετοίκοι έπαιρναν την αθηναϊκή πολιτεία για ξεχωριστές υπηρεσίες. Όμως αυτό ήταν πολύ σπάνιο.
Μια Τάξη Ξεχασμένη αλλά Καθοριστική
Οι μετοίκοι ήταν αναγκαίοι για την εύρυθμη λειτουργία της αθηναϊκής κοινωνίας. Αν και δεν είχαν δικαίωμα ψήφου ή κατοχής γης, εντούτοις στήριξαν τόσο την οικονομία όσο και τις υποδομές και την άμυνα της πόλης.
Η θέση τους αποκαλύπτει την αντίφαση της δημοκρατικής Αθήνας: μια κοινωνία που τιμούσε την ελευθερία αλλά περιόριζε αυστηρά την ιδιότητα του πολίτη.
Πηγή : greekreporter