Η Ελλάδα έχει επιλέξει νά τοποθετηθει καθαρά στόν δυτικό πυλωνα ασφάλειας, καί αυτή η επιλογή αποτελει συνειδητή στρατηγική στάση
Προκύπτει από τήν ανάγκη προστασίας σέ μιά περιοχή όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται καί όπου η ένταση, η αστάθεια καί οι ανταγωνισμοί συνυπάρχουν. Στό πλαίσιο αυτό η χώρα έχει παραχωρήσει κρίσιμες στρατιωτικές διευκολύνσεις, έχει ενισχύσει τήν αμερικανική παρουσία από τήν Κρήτη μέχρι τήν Θράκη καί έχει μετατραπει σέ βασική πύλη γιά τή ροή υγροποιημένου φυσικου αερίου πρός τήν Ευρώπη. Η σχέση παρουσιάζεται ως σχέση εμπιστοσύνης. Τό ερώτημα ειναι άν παρουσιάζεται καί ως σχέση ανταπόδοσης.
- Tου Μιχάλη Σάλλα* Εφημερίδα Εστία
Σέ μιά περίοδο κατά τήν οποία η γεωπολιτική αξία της Ελλάδας αυξήθηκε αισθητά, θά περίμενε κανείς αντίστοιχα οφέλη σέ οικονομικό καί αμυντικό επίπεδο. Η πραγματικότητα ειναι σύνθετη. Η Ελλάδα έχει κερδίσει κυρος καί αναβαθμισμένο ρόλο στήν Ουάσιγκτον. Έχει καθιερωθει ως παράγοντας σταθερότητας σέ μιά περιοχή όπου η Τουρκία κινειται συχνά αντιφατικά. Τά κέρδη αυτά έχουν αξία, αλλά παραμένουν άυλα καί δέν μετατρέπονται μέ τήν ίδια ένταση σέ απτά οφέλη γιά τήν ελληνική οικονομία καί άμυνα.
Τό ενεργειακό πεδίο ειναι ενδεικτικό
Η Ελλάδα αγοράζει αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο χωρίς προνομιακή τιμολόγηση καί χωρίς μακροπρόθεσμα συμβόλαια πού θά εξασφάλιζαν σταθερότητα τιμων. Η χώρα επωφελειται από τή γεωγραφική της θέση, όχι όμως από ειδικές διμερεις ρυθμίσεις πού θά μπορουσαν νά μειώσουν τό ενεργειακό κόστος. Η μετατροπή της Ελλάδας σέ περιφερειακό κόμβο αποτελει όφελος, αλλά δέν συνιστα ανταπόδοση ανάλογη των παραχωρήσεων πού προσφέρει.
Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζεται στό αμυντικό πεδίο. Η Ελλάδα αποκτα πρόσβαση σέ υψηλή τεχνολογία, ενισχύει τήν επιχειρησιακή της ικανότητα, αλλά συχνά μέ μεγάλο οικονομικό βάρος. Οι παραδόσεις των οπλικων συστημάτων καθυστερουν, καί η συμμετοχή της ελληνικης αμυντικης βιομηχανίας παραμένει περιορισμένη. Η παρουσία αμερικανικων δυνάμεων στίς βάσεις παρέχει αποτρεπτική αξία, αλλά δέν συνοδεύεται από σαφεις δεσμεύσεις ως πρός ζητήματα κυριαρχίας. Η συνεργασία ειναι σημαντική, αλλά όχι ισόρροπη.
Η ανισορροπία αυτή συνδέ-εται καί μέ τόν τρόπο πού η Ελλάδα συμμετέχει στίς διαπραγματεύσεις. Η χώρα προσφέρει διευκολύνσεις ως αυτονόητη ένδειξη αξιοπιστίας, χωρίς νά τίς συνδέει μέ συγκεκριμένα ανταλλάγματα. Εμφανίζεται πρόθυμη καί συνεπής, αλλά όχι διεκδικητική. Αυτό οδηγει τίς Ηνωμένες Πολιτειες νά θεωρουν δεδομένη τήν ελληνική στάση. Καί μιά στάση πού θεωρειται δεδομένη σπάνια επιβραβεύεται. Σέ αυτό τό πλαίσιο η γεω-οικονομική διάσταση αποκτα ιδιαίτερη σημασία. Οι αμερικανικές βάσεις στήν Ελλάδα δέν εξυπηρετουν μόνο περιφερειακούς στόχους. Εντάσσονται σέ ένα ευρύτερο σύστημα πού επιτρέπει στίς Ηνωμένες Πολιτειες νά διατηρουν επιχειρησιακή ικανότητα στή Μέση Ανατολή καί στόν Κόλπο, όπου βρίσκονται τά σημαντικότερα ενεργειακά αποθέματα του πλανήτη. Οι βάσεις στή Σούδα καί τήν Αλεξανδρούπολη διευκολύνουν τήν αμερικανική παρουσία σέ μιά περιοχή όπου κρίνονται όχι μόνο στρατηγικά συμφέροντα, αλλά καί η σταθερότητα των πετρελαιοπαραγωγων κρατων.
Η σταθερότητα αυτή έχει άμεση οικονομική σημασία γιά τίς Ηνωμένες Πολιτειες. Τό σύστημα των πετροδολλαρίων, πού διαμορφώθηκε από τά μέσα της δεκαετίας του εβδομήντα, δημιουργει έναν κύκλο όπου η ασφάλεια των αραβικων κρατων συνδέεται μέ τή σταθερότητα του δολλαρίου. Οι χωρες του Κόλπου τιμολογουν τό πετρέλαιο σέ δολλάρια καί επενδύουν σημαντικό μέρος των εσόδων τους σέ αμερικανικά ομόλογα, ενισχύοντας τήν αμερικανική οικονομία καί τή χρηματοδότηση του αμερικανικου χρέους. Χωρίς σταθερότητα στήν περιοχή αυτή, η αμερικανική νομισματική ισχύς θά ηταν πολύ πιό αδύναμη.
Στόν κύκλο αυτό η Ελλάδα λειτουργει ως κρίσιμος κόμβος.
Η γεωγραφική της θέση δίνει στίς Ηνωμένες Πολιτειες δυνατότητα άμεσης επέμβασης σέ μιά περιοχή πού ειναι θεμελιώδης γιά τή διεθνη οικονομική τάξη. Η συμβολή της Ελλάδας επομένως δέν αφορα μόνο τήν τοπική ασφάλεια. Ενισχύει τή σταθερότητα ενός συστήματος από τό οποιο ωφελειται ολόκληρη η δυτική οικονομία καί ιδίως η αμερικανική.
Η διαπίστωση αυτή ενισχύει τήν ανάγκη γιά μιά πιό ώριμη καί διεκδικητική ελληνική στρατηγική. Η χώρα συνεισφέρει σέ κάτι πού υπερβαίνει τό διμερές επίπεδο. Συμβάλλει στή διατήρηση ενός διεθνους μηχανισμου στόν οποιο στηρίζεται η αμερικανική ισχύς. Αυτό δέν σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει νά αμφισβητήσει τή δυτική της πορεία. Σημαίνει ότι έχει κάθε δικαίωμα νά ζητήσει ανταπόδοση ανάλογη της πραγματικης της αξίας.
Σέ μιά εποχή γεωπολιτικων ανακατατάξεων η Ελλάδα έχει περισσότερα νά κερδίσει από μιά στάση ενεργης διεκδίκησης παρά από μιά στάση δεδομένης συμμόρφωσης. Η αξιοποίηση του διπλωματικου της κεφαλαίου μπορει νά αποφέρει όχι μόνο σταθερότητα, αλλά καί ανταπόδοση πού νά αντανακλα τό ευρος της συμβολης της στό διεθνές σύστημα.
*Πρόεδρος Lyktos Group Επίτιμος Πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιως, πρώην Καθηγητής Πανεπιστημίου