Τα διαχρονικά διδάγματα του Ισοκράτη διατρέχουν το έργο του και προσφέρουν σοφία που αγγίζει κάθε εποχή
Ο σπουδαίος αυτός ρήτορας και δάσκαλος δεν στοχεύει μόνο στην καλλιέργεια του λόγου, αλλά διαπλάθει ολοκληρωμένες προσωπικότητες με ηθικό υπόβαθρο.
Απο το arxaiaellinika.gr
Μελετώντας τα κείμενά του, ανακαλύπτουμε αρχές που καθοδηγούν ουσιαστικά ακόμα και τον σύγχρονο άνθρωπο. Η ανάλυση των κυριότερων διδαγμάτων του:
Η αξία της παιδείας και της μόρφωσης
Αρχικά, ο Ισοκράτης θεωρεί την εκπαίδευση θεμέλιο της ανθρώπινης προόδου. Δηλώνει χαρακτηριστικά: «Της παιδείας οι μεν ρίζες είναι πικρές, οι δε καρποί γλυκείς». Με τη φράση αυτή, υπενθυμίζει στον μαθητή ότι οφείλει να υπομείνει την κούραση της μελέτης, ώστε να γευτεί αργότερα τα οφέλη της γνώσης.
Επιπλέον, συνδέει τη μόρφωση άμεσα με την ορθή κρίση. Ορίζει ως μορφωμένους εκείνους που αντιμετωπίζουν σωστά τις καθημερινές προκλήσεις και λαμβάνουν εύστοχες αποφάσεις. Συνεπώς, η παιδεία για τον ρήτορα διαμορφώνει τον χαρακτήρα και κατευθύνει τις πράξεις μας προς το σωστό.
Κανόνες συμπεριφοράς και διαπροσωπικών σχέσεων
Παράλληλα, ο Ισοκράτης προσφέρει πρακτικούς κανόνες για την κοινωνική συμβίωση. Διατυπώνει έναν από τους σημαντικότερους ηθικούς νόμους: «Μην κάνεις στους άλλους αυτά που σε θυμώνουν όταν τα κάνουν σε σένα». Εδώ, προτρέπει τον καθένα να χρησιμοποιεί την ενσυναίσθηση ως πυξίδα των ενεργειών του.
Επίσης, δίνει συμβουλές για τη φιλία και την εμπιστοσύνη. Προτείνει να ελέγχουμε τους φίλους μας στις δύσκολες στιγμές, καθώς «όπως δοκιμάζουμε τον χρυσό στη φωτιά, έτσι διακρίνουμε τους φίλους στις κακουχίες». Επομένως, οφείλουμε να επιλέγουμε προσεκτικά τους συνοδοιπόρους μας και να τιμούμε τις σχέσεις που αντέχουν στον χρόνο.
Η δύναμη του λόγου και της αλήθειας
Επιπρόσθετα, ο σοφός δάσκαλος εξυψώνει τον ανθρώπινο λόγο ως το χαρακτηριστικό που μας διαχωρίζει από τα ζώα. Υποστηρίζει πως «Ο λόγος είναι είδωλο της ψυχής», εννοώντας ότι ο τρόπος που μιλάει κάποιος φανερώνει τον εσωτερικό μας κόσμο και την ποιότητα του ήθους μας.
Ακόμη, συνιστά εγκράτεια στη χρήση της γλώσσας. Μας συμβουλεύει να μιλάμε μόνο για όσα γνωρίζουμε καλά ή για όσα έχουμε πραγματική ανάγκη να συζητήσουμε. Διαφορετικά, κρίνει τη σιωπή προτιμότερη από την ανούσια φλυαρία. Έτσι, αναδεικνύει τη σημασία της ουσιαστικής επικοινωνίας.
Πολιτική ευθύνη και δημοκρατία
Τέλος, ο Ισοκράτης παρεμβαίνει με τόλμη στα πολιτικά ζητήματα. Πιστεύει ότι η υγιής δημοκρατία προϋποθέτει πολίτες με αυτοσυγκράτηση. Επισημαίνει ότι «Η δημοκρατία καταστρέφεται όταν οι πολίτες θεωρούν την αυθάδεια ως ισότητα και την παρανομία ως ελευθερία».
Μέσω αυτής της παρατήρησης, καλεί τους πολίτες να σέβονται τους νόμους και να μην συγχέουν την ελευθερία με την ασυδοσία. Αντίστοιχα, έχει απαίτηση από τους ηγέτες να διοικούν με γνώμονα το κοινό καλό. Συμπερασματικά, οραματίζεται μια κοινωνία όπου η ατομική ευθύνη θεμελιώνει τη συλλογική ευημερία, επιβεβαιώνοντας έτσι πόσο επίκαιρα παραμένουν τα διαχρονικά διδάγματα του Ισοκράτη.
Στις σχέσεις με τους συνανθρώπους μας, ο Ισοκράτης προτάσσει την προσοχή, την ενσυναίσθηση και την ακεραιότητα. Συμβουλεύει να χτίζουμε φιλίες με σταθερά θεμέλια και να δείχνουμε συμπόνια.
- Βραδέως μεν φίλος γίγνου, γενόμενος δε, πειρώ διαμένειν. (Μη βιάζεσαι να γίνεις φίλος, αλλά όταν γίνεις, προσπάθησε να παραμείνεις.)
- Μηδενί συμφοράν ονειδίσης. Κοινή γαρ η τύχη και το μέλλον αόρατον.(Μην κοροϊδέψεις καμιά συμφορά γιατί η τύχη είναι κοινή για όλους και το μέλλον άγνωστο.)
- Ευλαβού τας διαβολάς καν ψευδείς ώσιν. (Να φοβάσαι τις συκοφαντίες, ακόμα κι αν είναι ψέματα.)
- Μάλλον τήρει τας των λόγων, ή τας των χρημάτων παρακαταθήκας.(Είναι πιο σημαντικό να κρατάς τον λόγο σου από το να τηρείς τις οικονομικές υποχρεώσεις σου.)
- Οι άνθρωποι κλαίνε διαβάζοντας τα φαντασιολογήματα των ποιητών, αλλά τα αληθινά βάσανα των ανθρώπων τα παρακολουθούν με αδιαφορία.
Ατομική Ηθική και Αυτοβελτίωση
Όσον αφορά την προσωπική ανάπτυξη, ο ρήτορας εστιάζει στην ισορροπία, την αυτογνωσία και την εναρμόνιση λόγων και έργων. Προτρέπει το άτομο να καλλιεργεί τόσο το σώμα όσο και το πνεύμα.
- Πειρώ τω μεν σώματι είναι φιλόπονος, τη δε ψυχή φιλόσοφος. (Να προσπαθείς να είσαι φιλόπονος όσον αφορά το σώμα και φιλόσοφος όσον αφορά την ψυχή.)
- Φρονήσης μεν μηδέποτε επί σεαυτώ μέγα, αλλά μηδέ καταφρονήσης σεαυτού. (Ποτέ μην έχεις μεγάλη ιδέα για τον εαυτό σου αλλά και ποτέ μην περιφρονήσεις τον εαυτό σου.)
- Έθιζε σαυτόν μη σκυθρωπόν είναι αλλά σύννουν. Δι’ εκείνο μεν γαρ αυθάδης δια δε τούτο φρόνιμος είναι δόξεις. (Να συνηθίσεις να μην είσαι σκυθρωπός αλλά σοβαρός. Με το πρώτο θα φαίνεσαι αυθάδης ενώ με το άλλο θα δείχνεις μυαλωμένος.)
- Ά ποιείν αισχρόν, ταύτα νόμιζε μηδέ λέγειν είναι καλόν. (Όσα είναι ντροπή να πράττεις, να θεωρείς ότι δεν πρέπει ούτε να τα λέγεις.)
- Ρώμη δε μετά φρονήσεως ωφέλησεν, άνευ δε ταύτης πλείον τους έχοντας έβλαψεν. (Η σωματική δύναμη μαζί με φρόνηση ωφέλησε, αλλά χωρίς αυτή, τους περισσότερους τους έβλαψε.)
- Το σωστό, περισσότερο βρίσκεται μέσα στην έλλειψη, παρά στην υπερβολή.
Για την επιτυχία στη ζωή και τη διαχείριση των υποθέσεων, τα διαχρονικά διδάγματα του Ισοκράτη συνιστούν σύνεση στον σχεδιασμό αλλά ταχύτητα στην πράξη, καθώς και σωστή ιεράρχηση των προτεραιοτήτων.
- Βουλεύου μεν βραδέως, εκτελεί δε ταχέως τα δόξαντα. (Να σχεδιάζεις χωρίς βιασύνη αλλά να εκτελείς γρήγορα.)
- Ευ σοι το μέλλον έξει, αν το παρόν ευ τιθής. (Το μέλλον σου θα είναι καλό αν τακτοποιήσεις καλά το παρόν.)
- Δαπανώμενος εφ’ α μη δει, ολίγος έση εφ’ α δει. (Ξοδεύοντας τον εαυτό σου σ’ αυτά που δεν χρειάζεται, δεν επαρκείς γι’ αυτά που πρέπει.)
- Ο κακώς διανοηθείς περί των οικείων, ουδέποτε καλώς βουλεύεται περί των αλλοτρίων. (Αυτός που έχει κανονίσει άσχημα τα δικά του δεν μπορεί ποτέ να σκέφτεται σωστά για τα ξένα.)
- Δει καρτερείν επί τοις παρούσι και θαρρείν περί των μελλόντων.(Πρέπει να υπομένουμε τα παρόντα και να έχουμε κουράγιο για τα μέλλοντα.)
Τέλος, τα διαχρονικά διδάγματα του Ισοκράτη συνδέουν την ευημερία της πόλης με το ήθος των αρχόντων και των πολιτών, ενώ τονίζει πως η αληθινή δόξα πηγάζει από την εκτίμηση του κόσμου και όχι από τον πλούτο.
- Το της πόλεως όλης ήθος, ομοιούται τοις άρχουσιν. (Το ήθος όλης της πολιτείας είναι το ίδιο μ’ αυτό εκείνων που την κυβερνούν.)
- Ου γαρ τοις ψηφίσµασιν αλλά τοις ήθεσιν καλώς οικείσθαι τας πόλεις.(Οι πόλεις δεν διοικούνται σωστά με τους νόμους αλλά με την ηθική συμπεριφορά των πολιτών.)
- Δόξα δε χρημάτων ουκ ωνητή. (Την δόξα δεν την αγοράζεις με χρήμα.)
- Πολλών χρημάτων κρείττων ο παρά του πλήθους έπαινος. (Από πολλά πράγματα είναι καλύτερος ο έπαινος του πλήθους.)
Ξεχωριστή θέση κατέχει η εκπαίδευση, την οποία θεωρεί απαραίτητο εφόδιο τόσο στις χαρές όσο και στις λύπες, προειδοποιώντας για τους κινδύνους της αμάθειας
- Παιδεία ευτυχούσι μεν εστί κόσμος, ατυχούσι δε καταφύγιον. (Η μόρφωση είναι στολίδι γι’ αυτούς που ευτυχούν και καταφύγιο γι’ αυτούς που δυστυχούν.)
- Ύδωρ θολερόν και απαίδευτον ψυχήν ου δει ταράττειν. (Το θολωμένο νερό και μια ψυχή χωρίς παιδεία δεν πρέπει κανείς να τα διαταράσσει.)