Η συζήτηση που άνοιξε η κυβέρνηση της Ν.Δ. για το λεγόμενο «φρένο χρέους», στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης, δεν είναι τεχνική
Είναι ο πυρήνας της γενικευμένης επίθεσης, όπως αυτή αναλύθηκε από τον ίδιο τον κ. Μητσοτάκη. Επίθεσης σε δικαιώματα, σε θεσμούς, σε οποιαδήποτε προοπτική αλλαγής οικονομικής πολιτικής. Για τη Ν.Δ., ο κορμός της οικονομικής πολιτικής, ο προϋπολογισμός, δεν είναι αντικείμενο δημοκρατικών επιλογών, αλλά πρέπει να μετατραπεί σε μόνιμο εργαλείο λιτότητας.
Η συζήτηση αγγίζει τα όρια του παραλογισμού. Στο 11μηνο του 2025, η Ελλάδα καταγράφει πρωτογενές πλεόνασμα 12,6 – 12,7 δισ. ευρώ. Βιώνουμε, λοιπόν, όχι ελλείμματα αλλά τερατώδη πλεονάσματα, στα οποία η Ν.Δ. δεν έχει κανένα άγχος να βάλει «κόφτη». Η οικονομία, ήδη, λειτουργεί με υπερβολική δημοσιονομική σύσφιξη, με πραγματικό κόστος για την κοινωνία, τις δημόσιες υπηρεσίες και τις αναπτυξιακές προοπτικές.
Παρά ταύτα, η κυβέρνηση της Ν.Δ. προτείνει να συνταγματοποιηθεί η «δημοσιονομική ισορροπία», δηλαδή να δεσμευτούν και οι επόμενες κυβερνήσεις σε μια ξεπερασμένη από τα πράγματα και τις τελευταίες εξελίξεις αντίληψη.
Και αυτό δεν αποτελεί ευρωπαϊκή υποχρέωση
Το δημοσιονομικό σύμφωνο της Ε.Ε., δεν απαιτεί ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς. Προβλέπει τη δυνατότητα δημοσιονομικού ελλείμματος έως 3%. Σήμερα, 23 χώρες της Ε.Ε. έχουν ελλείμματα, όπως και οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το «μηδέν για πάντα» δεν είναι διεθνής κανόνας. Είναι πολιτική επιλογή.
Ακόμα και αυτό το σύμφωνο σταθερότητας ακυρώθηκε ή μπήκε στον πάγο όταν ήρθαν οι κρίσεις του κορωνοϊού και της ενέργειας.
Τι θα είχε συμβεί, αλήθεια, αν πριν από αυτές τις κρίσεις είχε θεσμοθετηθεί αυτό το δημοσιονομικό φρένο; Θα είχε καταρρεύσει η οικονομία, αφού δε θα υπήρχε η δυνατότητα -που πραγματώθηκε- αύξησης δημοσίων δαπανών κατά 60 δισ. ευρώ.
Ακόμα και η διεθνής εμπειρία είναι αποκαλυπτική. Η ίδια η Γερμανία -το κατεξοχήν σύμβολο της δημοσιονομικής ορθοδοξίας- προχώρησε το 2025 σε συνταγματική χαλάρωση του «φρένου χρέους», εξαιρώντας τις αμυντικές δαπάνες και δημιουργώντας ειδικό ταμείο 500 δισ. ευρώ για υποδομές και κλιματικές επενδύσεις. Δηλαδή, όταν χρειάστηκε να στηριχθεί η οικονομία και η ασφάλεια της χώρας, το φρένο… χαλάρωσε.
Ακόμα πιο ενδιαφέρον: Η επιτροπή των «πέντε σοφών» της Γερμανίας, το πιο θεσμικά συντηρητικό οικονομικό όργανο της χώρας, έχει κρίνει ότι το «φρένο χρέους», όπως εφαρμόζεται, είναι υπερβολικά άκαμπτο και χρειάζεται μεταρρύθμιση. Δεν το λέει η Αριστερά. Το λέει το γερμανικό οικονομικό κατεστημένο.
Δηλαδή, ενώ στη μήτρα της δημοσιονομικής πειθαρχίας ακύρωσαν το «φρένο χρέους», η Ελλάδα συζητά την επιβολή του στο Σύνταγμα. Πιο «Γερμανοί» και από τους Γερμανούς… Αν δεν είχε φύγει από τη ζωή ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, δε θα τσιγκουνεύονταν επαίνους.
Η επιστημονική κριτική είναι ακόμη πιο σαφής
Ο Paul Krugman έχει χαρακτηρίσει αυτόν τον κανόνα, το «μαύρο μηδενικό», όχι ως προϊόν οικονομικής επιστήμης, αλλά ως ηθικολογική εμμονή που καταστρέφει τη ζήτηση και την ανάπτυξη.
Ο Joseph Stiglitz έχει προειδοποιήσει ότι τέτοιοι άκαμπτοι δημοσιονομικοί κανόνες είναι ασύμβατοι με μια λειτουργική νομισματική ένωση, γιατί επιβάλλουν μόνιμη λιτότητα στις πιο αδύναμες χώρες και υπονομεύουν τη συνοχή της.
Οι οικονομίες δεν λειτουργούν μόνο με μόνιμα τεράστια πλεονάσματα. Χρειάζονται ενίοτε και ελλείμματα -ιδίως σε περιόδους κρίσης- για να στηριχθούν οι πολίτες, να γίνουν επενδύσεις, να υπάρξει ανάπτυξη.
Είναι βασική μακροοικονομική γνώση
Μια προοδευτική θέση πρέπει να είναι καθαρή:
ναι σε κανόνες βιωσιμότητας, διαφάνειας και λογοδοσίας·
όχι σε ένα συνταγματικό φίμωτρο που μετατρέπει τη λιτότητα σε μόνιμο καθεστώς και δεσμεύει τις επόμενες γενιές.
Μετωπική σύγκρουση με τη Ν.Δ. για τη συνταγματική αναθεώρηση, λοιπόν.
Το Σύνταγμα πρέπει να προστατεύει τη δημοκρατία.
Όχι να παγώνει την οικονομική πολιτική στο χθες.