Η Ποσειδωνία υπήρξε μία από τις λαμπρότερες και πιο σημαντικές ελληνικές αποικίες της Μεγάλης Ελλάδας (Magna Graecia) στη νότια Ιταλία,
στις ακτές της Τυρρηνικής θάλασσας. Φημισμένη μέχρι και σήμερα για τους εντυπωσιακούς, καλοδιατηρημένους δωρικούς της ναούς, η πόλη γνώρισε μεγάλη εμπορική και πολιτισμική άνθιση πριν περάσει σταδιακά στον έλεγχο των τοπικών ιταλικών φύλων και, τελικά, των Ρωμαίων, οι οποίοι τη μετονόμασαν σε Paestum.
Απο το arxaiaellinika.gr
Η Ίδρυση και η Προέλευση
Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, η Ποσειδωνία ιδρύθηκε γύρω στο 600 π.Χ. από Αχαιούς αποίκους που προέρχονταν από τη γειτονική και πανίσχυρη πόλη της Σύβαρης. Οι Συβαρίτες, θέλοντας να ελέγξουν τους εμπορικούς δρόμους προς την Ετρουρία (Τυρρηνία) και να αποφύγουν τον επικίνδυνο περίπλου του στενού της Μεσσήνης, δημιούργησαν αυτό το στρατηγικό προπύργιο.
Ο Στράβων, ο σπουδαίος αρχαίος γεωγράφος, μας δίνει την πιο ξεκάθαρη εικόνα για την ίδρυσή της, αναφέροντας ότι οι Συβαρίτες έχτισαν αρχικά ένα οχύρωμα δίπλα στη θάλασσα και αργότερα μετακίνησαν την πόλη λίγο πιο μέσα στην ενδοχώρα.
Η Χρυσή Εποχή και η Αρχιτεκτονική
Κατά τον 6ο και 5ο αιώνα π.Χ., η Ποσειδωνία γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή της. Η πόλη πλούτισε χάρη στη γεωργία (ο κάμπος της ήταν εξαιρετικά εύφορος) και το εμπόριο. Σε αυτή την περίοδο χτίστηκαν τα σπουδαία μνημεία της, τα οποία αποτελούν κορυφαία δείγματα της αρχαίας δωρικής αρχιτεκτονικής:
- Ο Ναός της Ήρας (γνωστός παλαιότερα ως Βασιλική), χτισμένος γύρω στο 550 π.Χ.
- Ο Ναός της Αθηνάς (500 π.Χ.).
- Ο Δεύτερος Ναός της Ήρας (γνωστός λανθασμένα ως Ναός του Ποσειδώνα), γύρω στο 450 π.Χ., ένα αριστούργημα συμμετρίας.
Η Λευκανική Κατάκτηση και ο “Θρήνος” των Ποσειδωνιατών
Προς τα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. (περίπου το 400 π.Χ.), η Ποσειδωνία άρχισε να δέχεται ασφυκτική πίεση από τους Λευκανούς, ένα ιταλικό φύλο εξυμνημένο για τις πολεμικές του ικανότητες. Η πόλη τελικά έπεσε στα χέρια τους.
Αυτό που κάνει την ιστορία της Ποσειδωνίας μοναδική στην αρχαία γραμματεία είναι η συγκινητική περιγραφή της πολιτισμικής της αφομοίωσης. Οι Έλληνες κάτοικοι δεν εκδιώχθηκαν, αλλά υποδουλώθηκαν ή αναγκάστηκαν να ζήσουν υπό λευκανική κυριαρχία, χάνοντας σταδιακά τη γλώσσα και τα έθιμά τους.
Τη δραματική αυτή αλλαγή διασώζει ο φιλόσοφος και μουσικός Αριστόξενος ο Ταραντίνος. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, οι Έλληνες της Ποσειδωνίας είχαν πλέον εκβαρβαριστεί εντελώς, μιλούσαν άλλη γλώσσα και είχαν αλλάξει τον τρόπο ζωής τους. Όμως, μία φορά τον χρόνο, συγκεντρώνονταν σε μια συγκεκριμένη γιορτή, θυμούνταν τα παλιά τους ελληνικά ονόματα και έθιμα, θρηνούσαν, έκλαιγαν ο ένας στον ώμο του άλλου για την ταυτότητα που έχασαν, και μετά επέστρεφαν στη νέα, ξένη πραγματικότητά τους.
Το 273 π.Χ., η πόλη καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους, οι οποίοι ίδρυσαν εκεί μια λατινική αποικία και την ονόμασαν Paestum. Παρότι η πόλη συνέχισε να ευημερεί για κάποιο διάστημα (μάλιστα υποστήριξε τη Ρώμη κατά τη διάρκεια των Καρχηδονιακών Πολέμων), σταδιακά παρήκμασε. Οι εκβολές του γειτονικού ποταμού Σιλάρου άρχισαν να βαλτώνουν, φέρνοντας ελονοσία, και οι επιδρομές των Σαρακηνών τον 9ο αιώνα μ.Χ. οδήγησαν στην οριστική εγκατάλειψή της.
Βιβλιογραφία & Αρχαίες Ελληνικές Πηγές
Η μελέτη της Ποσειδωνίας βασίζεται σε συγκεκριμένα, κρίσιμα χωρία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας:
- Στράβων, Γεωγραφικά (Βιβλίο VI, 1.1): Αποτελεί την κύρια πηγή για την ίδρυση της πόλης από τους Συβαρίτες. Ο Στράβων περιγράφει τη γεωγραφική της θέση στον κόλπο και κάνει λόγο για την κατάκτησή της από τους Λευκανούς.
- Ηρόδοτος, Ιστορίαι (Βιβλίο Α’, 167): Κάνει μια πρώιμη αναφορά στην Ποσειδωνία, διηγούμενος πώς ένας άνδρας από την πόλη αυτή συμβούλεψε τους Φωκαείς (μετά τη Ναυμαχία της Αλαλίας) για το πού να ιδρύσουν τη δική τους αποικία, την Ελέα (Υέλη). Αυτό αποδεικνύει την εμβέλεια και το κύρος των Ποσειδωνιατών τον 6ο αιώνα π.Χ.
- Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί (Βιβλίο 14, 632a): Εδώ διασώζεται το περίφημο, συγκλονιστικό απόσπασμα του Αριστόξενου του Ταραντίνου(4ος αι. π.Χ.) σχετικά με τους Ποσειδωνιάτες (“όπερ Ποσειδωνιάταις τοις εν τω Τυρρηνικω κόλπω κατοικουσιν συνέβη“). Είναι η μοναδική και πολυτιμότερη πηγή για το πώς βίωσαν οι Έλληνες την απώλεια της ταυτότητάς τους (“εκβαρβαρωθηναι”).
- Ψευδο-Σκύμνος, Περιήγησις (στ. 245-247): Επιβεβαιώνει την καταγωγή των ιδρυτών της Ποσειδωνίας από την πόλη της Σύβαρης.