Η Τουρκία έχει ενισχύσει την εξωτερική της πολιτική, την οποία πρέπει να ασκεί σε ένα περιβάλλον συνεχούς περιφερειακής αστάθειας και παγκόσμιας αβεβαιότητας,
αυξάνοντας τη στρατηγική συνεργασία με τις μεσαίες δυνάμεις.
Επί χρόνια, ο Πρόεδρος Ερντογάν επιδιώκει να εμβαθύνει στρατηγικά τις οικονομικές, πολιτικές και διπλωματικές σχέσεις με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, η Βραζιλία, η Νότια Κορέα, η Ινδονησία, η Νότια Αφρική και η Ιαπωνία.
Αυτή η συστηματική προσπάθεια έχει οδηγήσει την Τουρκία να αποκτήσει φωνή στις παγκόσμιες υποθέσεις, αξιοποιώντας την ικανότητά της να ενεργεί από κοινού με χώρες τόσο στην περιοχή της όσο και πέρα από αυτήν.
Η στρατηγική προς τις «μεσαίες δυνάμεις»
Φέτος, η Τουρκία, η οποία θα φιλοξενήσει δύο κρίσιμες συνόδους κορυφής (ΝΑΤΟ και COP31) όσον αφορά την περιφερειακή και παγκόσμια εξωτερική πολιτική, προσπαθεί να οδηγήσει τον στρατηγικό της διάλογο τόσο με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ όσο και με τις λεγόμενες «μεσαίες δυνάμεις» σε ένα πιο προηγμένο στάδιο.
Με αυτόν τον στόχο πραγματοποιήθηκε επίσης μια σειρά συναντήσεων που διοργάνωσε η Προεδρική Διεύθυνση Επικοινωνίας στο Τόκιο αυτή την εβδομάδα, όπου συζητήσαμε τόσο τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή όσο και τις σχέσεις Τουρκίας-Ιαπωνίας.
Η εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας της Τουρκίας με «μεσαίες δυνάμεις» όπως η Ιαπωνία είναι ακόμη πιο σημαντική στην απρόβλεπτη περίοδο που βιώνουμε.
Σε μια εποχή που ο πόλεμος με το Ιράν επηρεάζει όχι μόνο τη Μέση Ανατολή αλλά και ιδιαίτερα τις ασιατικές χώρες, η εμβάθυνση των σχέσεων της Τουρκίας με τις μεσαίες δυνάμεις καθίσταται ακόμη πιο κρίσιμη αναγκαιότητα.
Η συνεργασία επιβάλλεται από τον μεταβαλλόμενο ρόλο των ΗΠΑ
Σε συζητήσεις με συμμετέχοντες από το Ίδρυμα Ειρήνης Sasakawa και το Ίδρυμα SETA, όπου είχαμε την ευκαιρία να αξιολογήσουμε σε βάθος τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν, παρατήρησα μια γενική συναίνεση ότι οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να αυξήσουν την ικανότητά τους να δρουν από κοινού περισσότερο την επόμενη περίοδο.
Ενώ ο πόλεμος στο Ιράν αναδιαμορφώνει την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, επηρεάζει επίσης βαθιά τις οικονομίες των ασιατικών χωρών, αλλοιώνοντας τις περιφερειακές ισορροπίες δυνάμεων.
Στην Ιαπωνία, η αύξηση των τιμών του πετρελαίου έχει αυξήσει το κόστος ενέργειας, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να αυξήσει τις επιδοτήσεις.
Στην Ιαπωνία, η οποία βοηθά στη διατήρηση της σταθερότητας των οικονομικά πιο δύσκολων ασιατικών χωρών, φωνές προειδοποιούν όλο και περισσότερο για τους κινδύνους του να είσαι σύμμαχος της Αμερικής.
Σε αυτό το πλαίσιο, μου έκανε εντύπωση η φράση ενός Ιάπωνα εμπειρογνώμονα από τον Κίσινγκερ: «Το να είσαι εχθρός της Αμερικής είναι επικίνδυνο. Το να είσαι φίλος είναι θανατηφόρο».
Η μείωση της διεθνούς εμπιστοσύνης και αξιοπιστίας της Αμερικής θεωρείται «ανησυχητική» για την Ιαπωνία.
Οι διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου, οι διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού και η μετατροπή του Στενού του Ορμούζ σε στρατηγικό όπλο για το Ιράν έχουν γίνει παγκόσμια ζητήματα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ορισμένοι Ιάπωνες παρατηρητές, υποστηρίζοντας ότι ο «μύθος» μιας πόλης όπως το Ντουμπάι, το οποίο έχει γίνει κρίσιμο κέντρο για το παγκόσμιο εμπόριο, εξαφανίζεται, δήλωσαν ότι η σημασία της Τουρκίας στο διεθνές εμπόριο θα αυξηθεί.
Η πρόσφατη ανάδειξη της Τουρκίας ως ο νούμερο ένα προορισμός για τις χώρες του Κόλπου που αναζητούν εναλλακτικές εμπορικές οδούς το καταδεικνύει επίσης αυτό.
Ενώ αυτές οι αλλαγές συμβαίνουν στην περιοχή, η κρίση της παγκόσμιας διακυβέρνησης είναι επίσης ένα από τα ζητήματα στην ατζέντα μεσαίων δυνάμεων όπως η Ιαπωνία.
Η Τουρκία και η Ιαπωνία, οι οποίες επιμένουν στην αντιμετώπιση της κρίσης του διεθνούς συστήματος, συμμερίζονται παρόμοιες απόψεις για τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ.
Και οι δύο χώρες, οι οποίες αντιτίθενται σε έναν πόλεμο με το Ιράν, συμφωνούν επίσης ότι τα εμπόδια στο διεθνές ελεύθερο εμπόριο θα πρέπει να αρθούν.
Επιπλέον, κατάλληλες βάσεις για τουρκο-ιαπωνική συνεργασία μπορεί να προκύψουν σε διαδικασίες ανασυγκρότησης μετά από συγκρούσεις, όπως η Ουκρανία, η Γάζα και η Συρία.
Τι μπορούν να κάνουν οι μεσαίες δυνάμεις;
Η τουρκική εξωτερική πολιτική έχει σημαντική εμπειρία στην εξεύρεση λύσεων σε περιφερειακά και παγκόσμια ζητήματα, ενεργώντας από κοινού με τις μεσαίες δυνάμεις.
Η προσπάθεια του 2010 για την επίλυση του ιρανικού πυρηνικού ζητήματος από κοινού με τη Βραζιλία είναι μόνο ένα παράδειγμα.
Μια συνέπεια του ότι οι θεσμοί του διεθνούς συστήματος είναι υπόχρεοι στις διαμάχες για την εξουσία των μεγάλων δυνάμεων είναι ότι οι συνεισφορές και οι απαιτήσεις των μεσαίων δυνάμεων δεν μπορούν να επηρεάσουν επαρκώς το σύστημα.
Η Ιαπωνία είναι εδώ και καιρό μια χώρα που έχει προσφέρει προτάσεις για τη μεταρρύθμιση του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, και η Τουρκία έχει από καιρό στιγματίσει τη φράση «ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από πέντε».
Η τουρκο-ιαπωνική συνεργασία θα μπορούσε να κάνει πιο συγκεκριμένα βήματα προς τη μεταρρύθμιση αυτού του συστήματος.
Φυσικά, το παραδοσιακό αντανακλαστικό της ιαπωνικής εξωτερικής πολιτικής της στενής ευθυγράμμισης με την αμερικανική πολιτική δεν θα αλλάξει βραχυπρόθεσμα.
Η Ιαπωνία πρόσφατα ήρε ορισμένους περιορισμούς στις εξαγωγές όπλων, αυξάνοντας τον αμυντικό της προϋπολογισμό σε περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια.
Με την Ιαπωνία να σχεδιάζει να επενδύσει περισσότερα στην εθνική άμυνα, η Τουρκία και η Ιαπωνία θα μπορούσαν να διερευνήσουν νέες ευκαιρίες για αμυντικές συνεργασίες.
Ασταθείς οι Ηνωμένες Πολιτείες
Ως χώρες που επηρεάζονται άμεσα από τις κρίσεις που προκαλεί το διεθνές σύστημα, έχει καταστεί αναπόφευκτο για τις μεσαίες δυνάμεις να έχουν μεγαλύτερο λόγο στη διόρθωση του συστήματος και να επιδιώκουν μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ τους.
Φυσικά, η Αμερική δεν πρόκειται να πάει πουθενά και, παρά τις απρόβλεπτες πολιτικές της, θα παραμείνει ένας κρίσιμος σημαντικός παράγοντας.
Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι η αποστασιοποίηση από την Αμερική και η αναζήτηση διαφορετικών δρόμων, αλλά μάλλον η προετοιμασία για τη νέα δυναμική της μεταβαλλόμενης σχέσης με την Ουάσιγκτον, η οποία δημιουργεί ολοένα και περισσότερο αστάθεια.
Εάν οι μεσαίες δυνάμεις επιδιώξουν μια επιστροφή στο παρελθόν χωρίς να αποδεχτούν ότι το παγκόσμιο σύστημα έχει αλλάξει ανεπανόρθωτα, δεν μπορούν ούτε να διαμορφώσουν μια ρεαλιστική εξωτερική πολιτική σύμφωνα με το πνεύμα της εποχής ούτε να επωφεληθούν από τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται από περιόδους κρίσης.
Ο καταστροφικός αντίκτυπος των αγώνων εξουσίας μεταξύ Αμερικής, Κίνας και Ρωσίας είναι εμφανής και είναι σαφές ότι οι παθητικές πολιτικές στρατηγικής εξισορρόπησης δεν επαρκούν για τις πληγείσες μεσαίες δυνάμεις.
Πέρα από τη μεταρρύθμιση και την αύξηση της αποτελεσματικότητας του διεθνούς συστήματος, πρέπει να προσπαθήσουν να διαμορφώσουν τη νέα τάξη πραγμάτων δημιουργώντας διαρκείς και θεσμικούς μηχανισμούς συνεργασίας μεταξύ τους.
Γενί Σαφάκ – Καντίρ Ουστούν
—