Σε μια αιφνιδιαστική διπλωματική κίνηση, το Ιράν φέρεται να κατέθεσε νέα πρόταση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες,
επιχειρώντας να επανεκκινήσει τον διάλογο για την αποκλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή. Στο επίκεντρο της πρότασης βρίσκεται η επανέναρξη της ναυσιπλοίας στα Στενά του Ορμουζ και η σταδιακή αποκατάσταση της σταθερότητας στην περιοχή, ενώ το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος μετατίθεται για μεταγενέστερο στάδιο.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, το οποίο επικαλείται Αμερικανό αξιωματούχο, η Τεχεράνη προτείνει να προηγηθεί η αποκλιμάκωση της σύγκρουσης και η αποκατάσταση βασικών γεωπολιτικών ισορροπιών, αφήνοντας τις πιο δύσκολες διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά σε δεύτερο χρόνο.
Αναβολή των πυρηνικών συνομιλιών λόγω εσωτερικών διαφωνιών
Η πρόταση φαίνεται να αντανακλά τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες στο Ιράν, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις σχετικά με το εύρος των πιθανών παραχωρήσεων απέναντι στις αμερικανικές απαιτήσεις.
Πηγές αναφέρουν ότι ο Υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, παρουσίασε το πλαίσιο της πρότασης κατά τη διάρκεια επαφών του στο Πακιστάν, στο πλαίσιο περιφερειακής διπλωματικής κινητικότητας.
Η στρατηγική της Τεχεράνης φαίνεται να βασίζεται στην αποσύνδεση των γεωπολιτικών ζητημάτων ασφαλείας από το πυρηνικό πρόγραμμα, ώστε να διευκολυνθεί η επίτευξη μιας αρχικής συμφωνίας.
Η τριφασική φόρμουλα που προτείνει η Τεχεράνη
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε το λιβανέζικο δίκτυο Al Mayadeen, το Ιράν παρουσίασε στους διαμεσολαβητές μια φόρμουλα τριών σταδίων, η οποία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βάση για επανέναρξη των συνομιλιών με τις ΗΠΑ.
Η πρόταση διαρθρώνεται σε διαδοχικές φάσεις, με κάθε στάδιο να αποτελεί προϋπόθεση για την έναρξη του επόμενου.
Πρώτη φάση: Τερματισμός της σύγκρουσης και εγγυήσεις ασφάλειας
Η πρώτη και σημαντικότερη φάση αφορά την παύση των εχθροπραξιών και την εξασφάλιση εγγυήσεων ότι η στρατιωτική ένταση δεν θα επανέλθει.
Σύμφωνα με το ιρανικό πλαίσιο, η Τεχεράνη ζητά δεσμεύσεις ότι δεν θα υπάρξει νέα στρατιωτική κλιμάκωση ούτε κατά του Ιράν ούτε κατά του Λίβανος.
Ιρανικές πηγές υποστηρίζουν ότι χωρίς προηγούμενη συμφωνία για την ασφάλεια και τη σταθερότητα, δεν πρόκειται να ξεκινήσει οποιαδήποτε συζήτηση για άλλα κρίσιμα ζητήματα.
Δεύτερη φάση: Επανεκκίνηση της ναυσιπλοίας στα Στενά του Ορμούζ
Εφόσον υπάρξει συμφωνία για την αποκλιμάκωση, η διαδικασία θα περάσει στη δεύτερη φάση, η οποία αφορά τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ — μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως για τη μεταφορά πετρελαίου.
Το Ιράν προτείνει τη δημιουργία νέου πλαισίου λειτουργίας για τη θαλάσσια διέλευση, σε συνεργασία με το Ομάν, το οποίο διατηρεί παραδοσιακά ρόλο διαμεσολαβητή στις περιφερειακές κρίσεις.
Ο Αμπάς Αραγτσί πραγματοποίησε πρόσφατα επαφές στη Μουσκάτ με Ομανούς αξιωματούχους, έχοντας ως βασικό θέμα την ασφάλεια της ναυσιπλοίας στην περιοχή.
Διπλωματικός μαραθώνιος σε Πακιστάν και Ρωσία
Μετά τις συνομιλίες στο Ομάν, ο Ιρανός ΥΠΕΞ μετέβη στο Ισλαμαμπάντ για νέο κύκλο επαφών, ενώ σήμερα βρίσκεται στη Μόσχα.
Κατά την επίσκεψή του αναμένεται να συναντηθεί με τον Ρώσο πρόεδρο, Βλαντίμιρ Πούτιν, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ρωσία επιχειρεί να διατηρήσει ρόλο ισορροπίας στις περιφερειακές κρίσεις.
Η σημασία του Ορμούζ για την παγκόσμια αγορά ενέργειας
Η επανέναρξη της ελεύθερης ναυσιπλοίας στα Στενά του Ορμούζ θεωρείται κρίσιμη για τη διεθνή αγορά ενέργειας, καθώς από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχεται σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.
Η άρση του ναυτικού αποκλεισμού θα μπορούσε να μειώσει την οικονομική πίεση που δέχεται το Ιράν, περιορίζοντας παράλληλα ένα από τα βασικά εργαλεία πίεσης που διαθέτει η Ουάσιγκτον.
Ο αποκλεισμός έχει επηρεάσει σοβαρά τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, με αποτέλεσμα να αποτελεί βασικό μοχλό πίεσης για την επίτευξη αμερικανικών στρατηγικών στόχων.
Τρίτη φάση: Το πυρηνικό πρόγραμμα στο τραπέζι των συνομιλιών
Η τρίτη φάση της πρότασης αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο παραμένει το πιο δύσκολο και αμφιλεγόμενο ζήτημα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει ότι δεν προτίθεται να συζητήσει για τον εμπλουτισμό ουρανίου πριν ολοκληρωθούν οι δύο προηγούμενες φάσεις.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν την αναστολή του εμπλουτισμού για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς και τη μεταφορά των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός χώρας — απαιτήσεις που προκαλούν έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό του ιρανικού πολιτικού συστήματος.
Επιφυλακτικότητα από τον Λευκό Οίκο
Από την πλευρά της Ουάσιγκτον, η αντίδραση παραμένει συγκρατημένη.
Εκπρόσωπος του Λευκός Οίκος χαρακτήρισε τις συνομιλίες «ευαίσθητες», αποφεύγοντας να επιβεβαιώσει εάν εξετάζεται επίσημα η ιρανική πρόταση.
Παράλληλα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί συμφωνία που θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνική δυνατότητα.
Στρατηγική πίεσης από την Ουάσιγκτον
Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Fox News, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε να στηρίζει τη συνέχιση της πίεσης προς την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, η οικονομική ασφυξία που προκαλείται από τον περιορισμό των εξαγωγών πετρελαίου ενδέχεται να δημιουργήσει εσωτερικές πολιτικές πιέσεις στο Ιράν, επιταχύνοντας πιθανές υποχωρήσεις.
Την ίδια στιγμή, Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να προετοιμάζουν νέα σύσκεψη για την αξιολόγηση του αδιεξόδου στις συνομιλίες και την επόμενη στρατηγική των ΗΠΑ.
Σιωπή από το Πακιστάν για τον ρόλο του στις διαβουλεύσεις
Παρά τις πληροφορίες περί διαμεσολαβητικής εμπλοκής, οι αρχές του Πακιστάν αποφεύγουν να τοποθετηθούν δημόσια.
Εκπρόσωποι του πακιστανικού στρατού και του υπουργείου Εξωτερικών δεν σχολίασαν τις εξελίξεις, διατηρώντας χαμηλό προφίλ γύρω από τις παρασκηνιακές επαφές που φαίνεται να βρίσκονται σε εξέλιξη.