Σταδιακή εξαθλίωση
Γράφει ο Γιώργος Βενετσάνος
Οι Άραβες διηγούνται μια ιστορία, ήταν κάποτε ένας Χότζας που θέλησε να κάνει οικονομία κόβοντας σταδιακά το φαγητό του γαϊδάρου του. Κάθε φορά που το ζώο επιβίωνε με λιγότερα, ο Χότζας πανηγύριζε για την προσαρμοστικότητά του. Μόλις όμως πέτυχε το «ακατόρθωτο» να τον έχει εντελώς νηστικό, ο γάιδαρος πέθανε. Ο Χότζας, απογοητευμένος τότε, σχολίασε: «Ατυχία! Πάνω που συνήθισε στην πείνα, αποφάσισε να πεθάνει».
Αν νομίζετε ότι είναι μια λαϊκή ιστορία, δυστυχώς δεν είναι μια και δείχνει πως είναι τα πράγματα στην σημερινή Ελλάδα, που βιώνουμε σταδιακή εξαθλίωση. Όπως ο γάιδαρος «συνήθιζε» την πείνα μέχρι που δεν άντεξε άλλο, έτσι και σήμερα η κοινωνία καλείται να «συνηθίσει» την απώλεια αυτονόητων κεκτημένων, όπως η στέγαση και η ανεξαρτησία.
Ενώ ο κατώτατος μισθός έφτασε πράγματι τα 920 ευρώ μικτά (περίπου 772 ευρώ καθαρά) την 1η Απριλίου 2026, η αύξηση αυτή συχνά εξανεμίζεται από το κόστος ζωής
Το κόστος στέγασης στην Ελλάδα έχει αυξηθεί κατακόρυφα, με τα ενοίκια να σημειώνουν ετήσιες αυξήσεις κοντά στο 10%. Για έναν εργαζόμενο με τον κατώτατο μισθό, το ενοίκιο μπορεί να απορροφά πλέον πάνω από το 50% του καθαρού εισοδήματός του, καθιστώντας την ανεξάρτητη διαβίωση μαθηματικά αδύνατη. Αν και οι μισθοί αυξάνονται «στα χαρτιά», ο πραγματικός μισθός (δηλαδή τι μπορείς να αγοράσεις με αυτά τα χρήματα) παραμένει καθηλωμένος ή μειώνεται λόγω του πληθωρισμού στα βασικά αγαθά και την ενέργεια. Αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής είναι η Ελλάδα να βρίσκεται συστηματικά στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την αγοραστική δύναμη, παρά τις διαδοχικές αυξήσεις στον κατώτατο μισθό. Έφτασαν τους πολίτες να τρέμουν στην ιδέα μην τους τύχει κάτι «έκτακτο»: Μια βλάβη στο σπίτι αυτοκίνητο, μια αύξηση στα κοινόχρηστα ή μια επίσκεψη στον οδοντίατρο που μετατρέπονται σε υπαρξιακές απειλές.
Όταν η εργασία, που από τη φύση της είναι το μέσο για να στέκεται ένας άνθρωπος όρθιος, καταλήγει να τον κάνει να σκύβει το κεφάλι, τότε το κοινωνικό συμβόλαιο έχει σπάσει. Αυτή η «ντροπή» που αισθάνεται ο πολίτης είναι το πιο άδικο συναίσθημα, γιατί μετακυλίει την αποτυχία του συστήματος στις πλάτες του ατόμου. Ο εργαζόμενος νιώθει ότι φταίει ο ίδιος που ενώ εργάστηκε ολόκληρο τον μήνα και πάλι δεν του βγαίνει, ενώ στην πραγματικότητα είναι οι αριθμοί γύρω του που έχουν γίνει εχθρικοί.
Μιλάμε πλέον ξεκάθαρα για την θεσμική αποτυχία της εργασίας να λειτουργήσει ως μέσο χειραφέτησης. Η «επιστροφή στο παιδικό δωμάτιο» το 2026 δεν είναι πλέον μια μεταβατική φάση, αλλά μια μόνιμη στρατηγική επιβίωσης. Η ανεξάρτητη στέγαση ήταν πάντα το ορόσημο της ενηλικίωσης. Όταν ένας εργαζόμενος άνθρωπος 30 ή 35 ετών αναγκάζεται να ζει με τους γονείς του, η κοινωνία του αφαιρεί το δικαίωμα να σχεδιάσει το μέλλον του, να κάνει οικογένεια ή απλώς να έχει τον δικό του ιδιωτικό χώρο.
Παλαιότερα, η φτώχεια ήταν συνδεδεμένη με την ανεργία. Σήμερα, έχουμε το Παράδοξο της Εργασίας, με την γενιά των «εργαζόμενων φτωχών». Η απασχόληση δεν εγγυάται πια την έξοδο από το κοινωνικό περιθώριο, απλώς καθυστερεί την πλήρη κατάρρευση. Η δυνατότητα ενός νέου ανθρώπου να ζήσει μόνος του εξαρτάται πλέον λιγότερο από το τι σπούδασε ή πόσο σκληρά δουλεύει, και περισσότερο από το αν η οικογένειά του έχει ιδιόκτητο ακίνητο να του παραχωρήσει.
Όταν το πατρικό δεν είναι πια επιλογή, τότε οι νέοι αναγκάζονται σε βίαιη κοινοκτημοσύνη της ανάγκης, η ανεξαρτησία δεν «μοιράζεται», αλλά ακυρώνεται
Σε ένα τριάρι με τέσσερις ξένους ή μη, ο ιδιωτικός χώρος συρρικνώνεται σε ένα κρεβάτι και μια ντουλάπα. Αυτή η μορφή συγκατοίκησης δεν είναι η μποέμικη επιλογή των φοιτητικών χρόνων, αλλά μια σύμβαση επιβίωσης που θυμίζει άλλες εποχές ή τις πιο σκληρές μεγαλουπόλεις του εξωτερικού. Εκεί, η «ντροπή» που ανέφερες πολλαπλασιάζεται επί τέσσερα. Δεν είναι μόνο η οικονομική πίεση, είναι η καθημερινή τριβή με την κούραση του άλλου, η απουσία ησυχίας και η διαρκής υπενθύμιση ότι, παρά την πλήρη απασχόληση, δεν μπορείς να κλείσεις μια πόρτα και να είσαι μόνος σου.
Αυτή είναι η Ελλάδα του 2026. Ευτυχώς όμως ακόμη υπάρχει ένα σωσίβιο που λέγεται οικογένεια και λειτουργεί ως «Κρυφός» Υπουργός Πρόνοιας, προσφέροντας όσο μπορεί. Ενώ λοιπόν η οικογενειακή αλληλεγγύη είναι συγκινητική και σωτήρια, δημιουργεί μια ψευδαίσθηση σταθερότητας. Το ανάλγητο κράτος «βολεύεται» πίσω από τη θυσία των γονιών, αποφεύγοντας να αντιμετωπίσει την αισχροκέρδεια στα ενοίκια ή την καθήλωση των καθαρών μισθών και διαφημίζοντας μας ανύπαρκτη ανάπτυξη την ώρα που βουλιάζουμε διαρκώς στο τέλμα.
Δυστυχώς το σημερινό κράτος μας δείχνει ότι ο «γάιδαρος» του Χότζα δεν ψοφάει μόνο από την πείνα, αλλά και από την απώλεια της αξιοπρέπειας που προσφέρει ο προσωπικός χώρος. Η εργασία έχει καταντήσει να είναι το εισιτήριο για μια θέση σε ένα δωμάτιο, όχι για μια αυτόνομη ζωή.
Όταν ένα κράτος ή μια κοινωνία πανηγυρίζει επειδή ο κόσμος «ακόμα αντέχει» , να μένει στο παιδικό δωμάτιο στα 35 του, να δουλεύει για 770 ευρώ καθαρά, να κόβει το φαί ή τη θέρμανση, στην πραγματικότητα πανηγυρίζει για τον εκφυλισμό της ανθρώπινης υπόστασης στο στάδιο της εξαθλίωσης.