Οι χρωματικές μεταβάσεις και ο πλούτος των λεπτομερειών που δημιουργούνται με μικρές ψηφίδες
τοποθετούν το ψηφιδωτό σε μια θέση συγκρίσιμη με το υψηλότερο επίπεδο παραγωγής ψηφιδωτών της εποχής του.
Οι ανασκαφές στην αρχαία πόλη Άσπενδος στην Αττάλεια έφεραν στο φως μια απεικόνιση ενός θεού του ποταμού, ένα σπάνιο θέαμα στην ψηφιδωτή τέχνη της ελληνικής αρχαιότητας.
Χρονολογούμενο από τον 3ο αιώνα μ.Χ., το ψηφιδωτό απεικονίζει τον Ευρυμέδοντα τον Νεότερο, τον θεό του ποταμού Ευρυμέδοντα που ρέει μέσα από την Άσπενδο και δίνει ζωή στην πόλη.
Η ανακάλυψη έγινε στην Ανατολική Πλατεία της Λεωφόρου Θεάτρου, η οποία συνδέει την ακρόπολη της πόλης με το θέατρο.
Σημειώνεται ότι στην Άσπενδο έχουν ανακαλυφθεί σημαντικά ελληνικά στοιχεία όπως το άγαλμα του Ερμή.
Οι ανασκαφές εδώ αποκάλυψαν μια αρχιτεκτονική κατασκευή με ψηφιδωτό δάπεδο, διαστάσεων περίπου 6 x 25 μέτρων, που βρίσκεται ανάμεσα στην πλατεία και τα ανατολικά τείχη της πόλης.
Οι αρχικές εκτιμήσεις υποδηλώνουν ότι η κατασκευή χτίστηκε ως πισίνα στις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. Το ψηφιδωτό δάπεδο, που αποκαλύφθηκε στο τμήμα διαστάσεων περίπου 6 x 7,5 μέτρων που έχει ανασκαφεί μέχρι στιγμής, φαίνεται να συνεχίζεται σε περιοχές που δεν έχουν ακόμη ανασκαφεί.
Ένα σημαντικό σημείο καμπής στην ιστορία του κτιρίου ήταν ο σεισμός που έπληξε την περιοχή το 262 μ.Χ. Η εξέταση των στρωμάτων αποκαλύπτει ότι η κατασκευή χωρίστηκε σε διαφορετικούς χώρους από εσωτερικούς τοίχους μετά από αυτόν τον σεισμό. Αυτό καταδεικνύει πώς οι δημόσιοι χώροι προσαρμόστηκαν στις νέες λειτουργικές ανάγκες μιας πόλης που αγωνιζόταν να ανακάμψει από μια σεισμική καταστροφή.
Το ανασκαμμένο τμήμα έχει διαστάσεις περίπου 6 x 7,5 μέτρα – Τουρκικό Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού
Δύο πάνελ, μια αλληγορία
Το ψηφιδωτό δάπεδο που αποκαλύφθηκε αποτελείται από δύο ξεχωριστά πάνελ. Το πρώτο πάνελ, που αποτελείται από γεωμετρικές διακοσμήσεις, χρησιμεύει ως εισαγωγή στο δεύτερο πάνελ, το οποίο διαθέτει μια εικονιστική απεικόνιση στο κέντρο του. Στο κέντρο του δεύτερου πάνελ υπάρχει μια μορφή που αναγνωρίζεται ως «Ο νεαρός Ευρυμέδοντας, ο ποταμός θεός της Ασπένδου».
Στο ψηφιδωτό, ο θεός του ποταμού απεικονίζεται με καλάμια στο κεφάλι και στα χέρια του. Απεικονίζεται να ακουμπάει σε έναν αμφορέα από τον οποίο τρέχει νερό, συμβολίζοντας την αφθονία της φύσης και τη ζωογόνο δύναμη του νερού. Η φιγούρα συνοδεύεται από ψάρια που κολυμπούν το ένα απέναντι από το άλλο στο ποτάμι. Αυτές οι φιγούρες ψαριών προσθέτουν ζωντάνια στη σκηνή και αντανακλούν τον πλούτο του υδάτινου κόσμου.
Εμπλουτισμένη με καλάμια, έναν αμφορέα και ψάρια, αυτή η σύνθεση χρησιμεύει τόσο ως διακοσμητικό στολίδι όσο και ως μια πλήρης αλληγορία της τριάδας ποτάμι-φύση-ζωή.
Το ψηφιδωτό που ανακαλύφθηκε στην Ανατολική Πλατεία της Οδού Θεάτρου ανήκει στη βάση μιας κατασκευής πισίνας που κατασκευάστηκε στις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. – Τουρκικό Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού
Ποιος είναι ο Ευρυμέδοντας;
Ο Ευρυμέδοντας (σήμερα οι Τούρκοι τον λένε με το άσχημο όνομα Κιοπρούτσαϊ) είναι ένας ποταμός που ρέει από τα νότια της οροσειράς του Ταύρου προς τη Μεσόγειο Θάλασσα, σχηματίζοντας την οικονομική και γεωγραφική ραχοκοκαλιά της αρχαίας πόλης της Ασπένδου.
Στην αρχαιότητα, ο ποταμός παρείχε στην πόλη γεωργική γονιμότητα και συνέδεε την Άσπενδο με τους εσωτερικούς εμπορικούς δρόμους.
Η Μάχη του Ευρυμέδοντα, η οποία έλαβε χώρα εδώ το 466 π.Χ. και είχε ως αποτέλεσμα μια σημαντική νίκη για τους Αθηναίους εναντίον των Περσών, υποδεικνύει επίσης τη στρατηγική σημασία αυτής της περιοχής.
Η μορφή στο ψηφιδωτό είναι μια θεοποιημένη μορφή αυτού του ποταμού. Με τη νεανική της εμφάνιση, διαφέρει από τον ηλικιωμένο και γενειοφόρο τύπο που συναντάται συχνά στις απεικονίσεις θεών του ποταμού της ρωμαϊκής εποχής. Αυτό την τοποθετεί σε μια μοναδική εικονογραφική θέση.
«Θα ρίξει φως στη μικρασιατική μωσαϊκή τέχνη κατά τη ρωμαϊκή εποχή»
Ανακοινώνοντας την ανακάλυψη στον λογαριασμό του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι τόνισε την επιστημονική σημασία του ψηφιδωτού με τα ακόλουθα λόγια:
«Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών μας στην Άσπενδο, αποκαλύψαμε μια εξαιρετικά σημαντική ανακάλυψη που θα ρίξει φως στην ανατολική μωσαϊκή τέχνη της ρωμαϊκής εποχής. Στο κέντρο του μωσαϊκού που ανακαλύφθηκε στην οδό Θεάτρου υπάρχει μια απεικόνιση του «Νέου Ευρυμέδοντα», που συμβολίζει τον ποταμό Ευρυμέδοντα που έδωσε ζωή στην πόλη. Εμπλουτισμένη με καλάμια, αμφορείς και φιγούρες ψαριών, αυτή η σύνθεση αντανακλά τη συμβολική αναπαράσταση του νερού, της γονιμότητας και της ζωής.»
Η μορφή του νεαρού Ευρυμέδοντα, που βρίσκεται στο κέντρο του ψηφιδωτού, απεικονίζεται ακουμπισμένη σε έναν αμφορέα από τον οποίο χύνεται νερό, με καλάμια στο κεφάλι και στα χέρια της.
Γιατί είναι τόσο σπάνιο;
Οι απεικονίσεις θεών του ποταμού στην ελληνική ψηφιδωτή τέχνη είναι εξαιρετικά σπάνιες. Κάθε πρόσφατα τεκμηριωμένο παράδειγμα προσφέρει πολύτιμες γνώσεις για την κατανόηση των καλλιτεχνικών συνηθειών και των θρησκευτικών πεποιθήσεων των κοινοτήτων που παρήγγειλαν αυτά τα ψηφιδωτά.
Η επιλογή του Ευρυμέδοντα ως κεντρικού μοτίβου στο παράδειγμα της Ασπένδου δεν είναι σύμπτωση: ο ποταμός όχι μόνο παρείχε νερό και γονιμότητα στα χωράφια της πόλης, αλλά ήταν επίσης θεμελιώδης για την ταυτότητα και την ευημερία της πόλης.
Η τεχνική πολυπλοκότητα του ψηφιδωτού το τοποθετεί στην κορυφή της παραγωγής ψηφιδωτών της εποχής του. Αυτό είναι συγκρίσιμο με τα καλύτερα τεκμηριωμένα παραδείγματα στην ανατολική Μεσόγειο.
Συγκεκριμένα διακοσμητικά μοτίβα και επιλογές χρωμάτων επιτρέπουν επίσης στυλιστικές συνδέσεις με άλλα παραδείγματα από κοντινούς αρχαιολογικούς χώρους. Αυτό θα μπορούσε να καταστήσει δυνατή τη δημιουργία ενός πιο ακριβούς χάρτη της παραγωγής ψηφιδωτών στη Μικρά Ασία τον 3ο αιώνα μ.Χ.
Οι αρχές ανακοίνωσαν ότι η ανασκαφή της μωσαϊκού δομής θα συνεχιστεί τις επόμενες περιόδους και ότι το τεχνούργημα θα υποβληθεί σε διαδικασίες συντήρησης και αποκατάστασης. Αναφέρθηκε ότι ο τελικός χώρος έκθεσης του τεχνουργήματος πιθανότατα θα είναι το αρχαιολογικό μουσείο της περιοχής.