Η συμμαχία Τουρκίας και Λιβύης στη Μεσόγειο οδηγεί σε πόλεμο; (ρωσική ανάλυση)
Η Τουρκία έχει καταφέρει να προωθήσει το όραμά της για τη γεωγραφία της Μεσογείου:
έχει οριστικοποιηθεί μια συμφωνία μεταξύ αυτής και διαφόρων περιοχών της Λιβύης για την αναδιανομή της περιοχής και της υφαλοκρηπίδας της,
η οποία είναι γεμάτη φυσικό αέριο, γράφει ο πολιτικός αναλυτής Εβγκένι Κρούτικοφ στα ρωσικά μέσα ενημέρωσης.
Ωστόσο, πάρα πολλές χώρες έχουν διεκδικήσει αυτήν την υφαλοκρηπίδα για να τη γλιτώσει η Άγκυρα.
Η λεγόμενη Κυβέρνηση Εθνικής Σταθερότητας, με έδρα την πόλη Τομπρούκ, ενέκρινε στο κοινοβούλιο μια ναυτιλιακή συμφωνία μεταξύ της Τουρκίας και της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης στην Τρίπολη.
Το έγγραφο υπογράφηκε το 2019 και είχε απορριφθεί από τις ανατολικές αρχές της Λιβύης για πολλά χρόνια. Ορίζει τις ζώνες θαλάσσιας δικαιοδοσίας των δύο χωρών στη Μεσόγειο, μια κίνηση στην οποία αντιτίθενται η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος, οι οποίες πιστεύουν ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά τους δικαιώματα. Το Ισραήλ αντιτίθεται επίσης.
Για την Τουρκία, ολόκληρη η διαδικασία θεωρείται στρατηγική ώθηση
«Η γεωγραφία και το διεθνές ναυτικό δίκαιο δεν μπορούν να αλλάξουν μέσω μονομερών, νομικά αβάσιμων κοινοβουλευτικών αποφάσεων. Η Τουρκία και η Λιβύη δεν έχουν απέναντι ή γειτονικές ακτές που θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως νομική βάση για την προσπάθεια οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών», δήλωσε το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών.
Το αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι «άκυρο και χωρίς νομική ισχύ», καθώς παραβιάζει τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας. «Επηρεάζει σαφώς τα κυριαρχικά δικαιώματα της Αιγύπτου στην αποκλειστική οικονομική της ζώνη και την υφαλοκρηπίδα της», αναφέρει η δήλωση.
Το ισραηλινό Υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε την Τουρκία ότι επιχειρεί να «αποσταθεροποιήσει την κατάσταση» στην Ανατολική Μεσόγειο.
Από νομικής άποψης, οι διαφωνίες πηγάζουν από διαφορετικές ερμηνείες της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, την οποία η Τουρκία αρνήθηκε να υπογράψει.
Η Άγκυρα προσπαθεί με κάθε τρόπο να αποκτήσει τον έλεγχο εκείνου του τμήματος της Μεσογείου όπου έχουν ανακαλυφθεί μεγάλα αποθέματα φυσικού αερίου στα ανοιχτά – τα κοιτάσματα Λεβιάθαν, Ζορ, Αφροδίτη, Καλυψώ, Ταμάρ και άλλα.
Η διαμάχη για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας είναι μια τετριμμένη σύγκρουση και ένας κόμπος αντιφάσεων που χωρίζει τις χώρες της περιοχής σε δύο στρατόπεδα.
Ενώ επί του παρόντος αμφισβητούν τα ύδατα μεταξύ τους σε διπλωματικό και νομικό επίπεδο, προετοιμάζουν σταδιακά τις ναυτικές τους δυνάμεις.
Το ελληνοκυπριακό μπλοκ, στο οποίο η Αίγυπτος και το Ισραήλ συμμετέχουν με κάποιες επιφυλάξεις, υποστηρίζει ότι τα νησιά έχουν το δικό τους δικαίωμα σε αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) και υφαλοκρηπίδα.
Η συμμαχία της Τουρκίας με τη Λιβύη οδηγεί τη Μεσόγειο σε έναν πόλεμο φυσικού αερίου
Αυτό ισχύει ακόμη και για μικρά νησιά όπως το Καστελόριζο, και ακόμη περισσότερο για μεγαλύτερα όπως η Κρήτη, η Ρόδος και άλλα. Αυτό, υποστηρίζουν, δημιουργεί μια συνεχή συνοριακή ζώνη και μια σαφή περιοχή διεκδίκησης στην υφαλοκρηπίδα που περιέχει φυσικό αέριο.
Οι αποστάσεις εκεί είναι μικρές. Με μια τέτοια κυριολεκτική ερμηνεία των διεθνών συμβάσεων, οι ελληνικές και οι κυπριακές ζώνες θα συγχωνεύονταν, εμποδίζοντας εντελώς την πρόσβαση της Τουρκίας στην ανοιχτή θάλασσα, για να μην αναφέρουμε την πρόσβαση στην ανάπτυξη πιθανών κοιτασμάτων.
Φυσικά, η Άγκυρα αρνήθηκε να το αποδεχτεί αυτό και αντιπρότεινε την ιδέα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan).
Σύμφωνα με αυτήν την ιδέα, τα νησιά δεν μπορούν να έχουν πλήρεις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες εάν αποκόπτουν ένα ηπειρωτικό κράτος από την υφαλοκρηπίδα.
Η ζώνη της Ελλάδας, ωστόσο, θα πρέπει να περιορίζεται σε μια γραμμή που χαράσσεται από την ακτογραμμή της χερσονήσου της Πελοποννήσου και -με κάποιες επιφυλάξεις- από το νησί της Κρήτης, καθώς η ένταξη της Κρήτης στην Ελλάδα καθορίζεται από ειδικές συμφωνίες που αφορούν τρίτες χώρες.
Επιπλέον, η Τουρκία δεν αναγνωρίζει τα δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας και γενικά αρνείται την ύπαρξή της στην τρέχουσα μορφή της, υποστηρίζοντας τα συμφέροντα του μη αναγνωρισμένου Ψευδοκράτους της Κατεχόμενης – από τον τουρκικό στρατό- Κύπρου.
Η Τουρκία έχει δικαιώματα …παντού!
Έτσι, σύμφωνα με την τουρκική ερμηνεία, η Άγκυρα έχει δικαιώματα σε ολόκληρα τα μεσογειακά ύδατα, συμπεριλαμβανομένων όχι μόνο των περιοχών της υφαλοκρηπίδας που περιέχουν φυσικό αέριο, αλλά και της περιοχής γύρω από τα ελληνικά νησιά και την Κύπρο, τα οποία στερούνται των ανεξάρτητων υδάτων τους και γίνονται, ας πούμε, θύλακες.
Ο αγώνας για την υφαλοκρηπίδα συνεχίζεται μεταξύ των χωρών της περιοχής (με εξαίρεση τον Λίβανο, ο οποίος απλά δεν έχει χρόνο για αυτό) εδώ και περίπου δέκα χρόνια.
Το 2019, οι Τούρκοι έστειλαν εξειδικευμένα σκάφη αρκετές φορές για να πραγματοποιήσουν έρευνες και γεωτρήσεις στην περιοχή που διεκδικεί η Κύπρος. Οι Κύπριοι επιχείρησαν να καταλάβουν αυτά τα σκάφη και οι Τούρκοι απάντησαν στέλνοντας μικρά πολεμικά πλοία. Ενώ η κατάσταση δεν είχε ακόμη κλιμακωθεί σε ανοιχτές εχθροπραξίες, φαινόταν ήδη απειλητική.
Το Ισραήλ, το οποίο επίσης δεν αναγνωρίζει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και θεωρεί ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο δική του για ιστορικούς λόγους, έχει επίσης προσεγγίσει τη ζώνη των συγκρούσεων. Ωστόσο, παρά τις αντιπαραθετικές του σχέσεις με την Άγκυρα, δεν έχει ακόμη αναλάβει καμία ενεργή δράση.
Η Ελλάδα και η Κύπρος κατάφεραν να κερδίσουν την Αίγυπτο εκμεταλλευόμενες τις αντιφάσεις μεταξύ Καίρου και Λιβύης, οι οποίες, για διάφορους λόγους, φαίνονται επίσης άλυτες.
Οι Τούρκοι ενισχύουν στρατιωτικά τον Χαφτάρ
Η Τουρκία υποστηρίζει την κυβέρνηση στο Τομπρούκ που υποστηρίζεται από τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, προμηθεύοντάς την με όπλα και στρατιωτικούς συμβούλους.
Σε αντάλλαγμα, συμμερίζεται πολλές από τις πρωτοβουλίες της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης της αναδιανομής των θαλασσών. Το τοπικό κοινοβούλιο αρνήθηκε να την επικυρώσει από φόβο ότι θα απομονώσει περαιτέρω τη μεταβατική κυβέρνηση διεθνώς. Αλλά τώρα έχει τεθεί σε ισχύ, κόβοντας τη Μεσόγειο στη μέση, αγνοώντας την ύπαρξη της Κύπρου και των δικαιωμάτων της Ελλάδας επί των ελληνικών νησιών.
Η Ελλάδα και η Αίγυπτος κατέληξαν στη δική τους συμφωνία για τη διαίρεση της θαλάσσιας ζώνης σε απάντηση στη συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης.
Περαιτέρω διαβουλεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη για την επέκταση της ζώνης ανατολικά της Κύπρου υπέρ του Καίρου.
Για την Τουρκία, αυτό θα ήταν επίσης μοιραίο, καθώς περιορίζει τη δικαιοδοσία της στη φυσική παράκτια ζώνη της.
Και ακόμη και τότε, όχι παντού, δεδομένης της γεωγραφίας των ελληνικών Δωδεκανήσων, γύρω από τα οποία, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών, πρέπει επίσης να δημιουργηθεί αποκλειστική οικονομική ζώνη.
Επιπλέον, χώρες που ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη κοιτασμάτων φυσικού αερίου (Αίγυπτος, Κύπρος, Ελλάδα, Ισραήλ, Ιταλία, Ιορδανία και, παραδόξως, Παλαιστίνη) δημιούργησαν το Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF), από το οποίο η Τουρκία αποκλείστηκε σκόπιμα. Αυτό οδήγησε σε μερική διπλωματική απομόνωση της Άγκυρας στην περιοχή, αλλά ταυτόχρονα την ώθησε να αναλάβει πιο αποφασιστική δράση.
Η περιοχή είναι επί του παρόντος κατακερματισμένη σε ένα πλέγμα διαφορετικών νομικών συστημάτων και συνθηκών που δεν μπορούν να συμβιβαστούν. Ένα περίπλοκο διπλωματικό παιχνίδι βρίσκεται σε εξέλιξη, που περιλαμβάνει στοιχεία εκβιασμού και καταναγκασμού, με την Τουρκία να προσπαθεί αυτή τη στιγμή να καλύψει τη διαφορά.
Παραχωρήσεις- δόλωμα προς την Αίγυπτο…
Πρώτα και κύρια, προσπάθησε να κερδίσει την Αίγυπτο, την οποία θεωρεί αδύναμο κρίκο. Αυτό δεν είναι απολύτως αληθές. Το Κάιρο απλώς δεν έχει καμία υπαρξιακή σύγκρουση με την Άγκυρα, σε αντίθεση με την Ελλάδα και την Κύπρο, επομένως η διαπραγμάτευση είναι δυνατή.
Στο πρώτο στάδιο, η Τουρκία προτείνει μια διμερή συμφωνία με την Αίγυπτο για την οριοθέτηση οικονομικών ζωνών, η οποία θα της παραχωρούσε 15.000 τετραγωνικά μέτρα θαλάσσιας έκτασης περισσότερα από τη συμφωνία με την Ελλάδα. Ωστόσο, το Κάιρο παραμένει πιστό στην Αθήνα προς το παρόν και έχει τους δικούς του λόγους για να το πράξει.
Πρώτον, η Αίγυπτος δεν είναι ευχαριστημένη με την προσέγγιση της Τουρκίας με τη μεταβατική κυβέρνηση της Λιβύης, την ενίσχυση της οποίας το Κάιρο θεωρεί απειλή για τα συμφέροντά της.
Δεύτερον, η Αίγυπτος θα ήθελε επίσης να συμμετάσχει στην ανάπτυξη της υφαλοκρηπίδας που περιέχει φυσικό αέριο, και μια συμμαχία με την Τουρκία θα οδηγούσε σε αποκλεισμό από το Φόρουμ Φυσικού Αερίου και σε κλιμάκωση των σχέσεων με το Ισραήλ.
Επιπλέον, το Μπαχρέιν και τα ΗΑΕ, που ενδιαφέρονται επίσης για την παραγωγή φυσικού αερίου, τάχθηκαν με το «ελληνικό μπλοκ». Αυτοί είναι επίσης σημαντικοί περιφερειακοί παράγοντες.
Η κήρυξη πολέμου που δεν γίνεται…
Ενώ η Τουρκία επιδεικνύει την προθυμία της να φτάσει μέχρι τέλους, συντάσσοντας ένα νομοσχέδιο για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες που στοχεύει στην εδραίωση των ισχυρισμών της, μέρος της Ανατολικής Μεσογείου θα ανακηρυχθεί τουρκική θαλάσσια ζώνη, το δυσλειτουργικό διεθνές δίκαιο (και ακόμη και η γεωγραφία σε ορισμένα σημεία) θα αγνοηθεί και τα ελληνικά νησιά και η Κύπρος θα χάσουν την κυριαρχία τους.
Στο παρελθόν, τέτοια μέτρα θεωρούνταν κήρυξη πολέμου.
Επιπλέον, το νομοσχέδιο θα επεκτείνει επίσης την εθνική νομοθεσία της Τουρκίας στα ύδατα του Αιγαίου, του Μαρμαρά και της Μαύρης Θάλασσας, κάτι που έρχεται και πάλι σε αντίθεση με το διεθνές ναυτικό δίκαιο και διάφορες διμερείς συμφωνίες.
Εν τω μεταξύ, το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι «θα υπερασπιστεί τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της χώρας σε περιοχές της θαλάσσιας δικαιοδοσίας της με ακλόνητη αποφασιστικότητα».
Μέχρι στιγμής, πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Τουρκικά περιπολικά σκάφη παρενοχλούν περιοδικά ελληνικά σκάφη που τοποθετούν καλώδια επικοινωνίας μεταξύ των νησιών. Αλλά τα εμπλεκόμενα μέρη δεν φαίνεται να επιδιώκουν καν συμβιβασμό, απλώς δηλώνουν τις θέσεις τους, διαγράφοντας τα συμφέροντα των άλλων σε χάρτες.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η κανονική κατασκευή αγωγών φυσικού αερίου και η υπεράκτια ανάπτυξη είναι αδύνατες. Μια μεγάλη ένοπλη σύγκρουση, από την άλλη πλευρά, είναι μια σαφής πιθανότητα. Υπάρχουν πάντα λόγοι να πιστεύουμε ότι τα πράγματα μόνο θα χειροτερέψουν.
—
